AB’de yapay zekâ içeriklerine yönelik şeffaflık kuralları yürürlüğe girdi; ihlaller 15 milyon avroya kadar cezalandırılacak.
Avrupa Birliği’nde yapay zekâ tarafından üretilen veya değiştirilen içeriklere yönelik yeni şeffaflık kuralları 2 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı.
AB Yapay Zekâ Yasası’nın 50’nci maddesi kapsamında sohbet botları, üretken yapay zekâ sistemleri, deepfake içerikler ve kamuoyunu ilgilendiren yapay zekâ metinleri için farklı bilgilendirme yükümlülükleri getirildi.
Düzenlemeye uymayan şirketlere 15 milyon avroya veya önceki mali yıldaki dünya çapındaki toplam cironun yüzde 3’üne kadar para cezası uygulanabilecek. Küçük ve orta ölçekli işletmeler için cezanın belirlenmesinde orantılılık ilkesi dikkate alınacak.
KURALLAR 2 AĞUSTOS 2026’DA UYGULANMAYA BAŞLADI
Yeni yükümlülükler, son günlerde alınmış ayrı bir yasaklama kararından değil, 2024 yılında kabul edilen AB Yapay Zekâ Yasası’ndan kaynaklanıyor.
Yasanın yapay zekâ sistemlerindeki şeffaflığı düzenleyen 50’nci maddesi 2 Ağustos 2026 tarihinde uygulanmaya başladı. Avrupa Komisyonu, yükümlülüklerin nasıl yerine getirileceğini açıklayan rehberi 20 Temmuz 2026’da yayımladı.
Kuralların temel amacı, kullanıcıların bir insanla mı yoksa yapay zekâ sistemiyle mi iletişim kurduğunu ve karşılaştıkları içeriğin yapay zekâyla üretilip üretilmediğini anlayabilmesini sağlamak.
TÜM YAPAY ZEKÂ İÇERİKLERİNE GÖRÜNÜR FİLİGRAN MI EKLENECEK?
Düzenleme hakkında yapılan bazı paylaşımlarda, yapay zekâyla üretilen bütün metin, ses, görüntü ve videolara görünür etiket veya filigran ekleneceği belirtiliyor. Ancak kurallar bu ifadeden daha ayrıntılı bir yapı içeriyor.
Yapay zekâ sistemi sağlayıcıları, üretilen veya değiştirilen sentetik içeriklere makine tarafından okunabilen bir işaret eklemek zorunda. Bu işaretin içeriğin yapay zekâ kaynaklı olduğunun teknik araçlarla tespit edilmesini sağlaması gerekiyor.
Makine tarafından okunabilen işaret, her durumda ekranın üzerinde görünen büyük bir “yapay zekâ ile üretildi” yazısı anlamına gelmiyor. İçerik kaynağına ilişkin bilgi dosya verisine, içerik kimlik bilgilerine veya başka bir teknik işaretleme sistemine yerleştirilebilir.
Buna karşılık deepfake içeriklerin ve insan denetiminden geçmemiş kamu yararına ilişkin bazı metinlerin kullanıcı tarafından açıkça görülebilen veya algılanabilen bir etiketle belirtilmesi gerekiyor.
HANGİ İÇERİKLER TEKNİK OLARAK İŞARETLENECEK?
AB’de piyasaya sunulan üretken yapay zekâ sistemlerinin sağlayıcıları, sistemlerinin ürettiği veya değiştirdiği şu içerik türlerine makine tarafından okunabilen işaret eklemekle yükümlü:
Metin
Görüntü
Video
Ses
İşaretin etkili, güvenilir, dayanıklı ve farklı sistemlerle uyumlu olması gerekiyor. Böylece sosyal medya platformları, araştırmacılar, denetleyiciler ve kullanıcılar uygun araçları kullanarak içeriğin yapay zekâ tarafından oluşturulduğunu tespit edebilecek.
Kaynak kodları, kısa sayı veya sembol dizileri, yalnızca makineler arasında kullanılan çıktılar ve kapalı endüstriyel üretim ortamlarında kalan bazı içerikler yükümlülüğün dışında tutulabiliyor.
Standart düzenleme veya içeriğin anlamını önemli ölçüde değiştirmeyen yardımcı işlemler için de teknik işaretleme zorunluluğu uygulanmayabiliyor.
DEEPFAKE İÇERİKLER AÇIKÇA ETİKETLENECEK
AB Yapay Zekâ Yasası, deepfake içerikler için teknik işaretlemenin yanında kullanıcıya açık bilgilendirme yapılmasını da zorunlu tutuyor.
Deepfake; gerçek bir kişi, nesne, yer, kurum veya olaya benzeyen ve izleyicide gerçek ya da doğru olduğu yönünde yanıltıcı bir izlenim oluşturabilecek yapay zekâ üretimi veya değiştirilmiş ses, görüntü ve videoları kapsıyor.
Bu içerikleri mesleki veya ticari faaliyet kapsamında yayımlayan kişiler ve kuruluşlar, içeriğin yapay zekâyla üretildiğini veya değiştirildiğini en geç kullanıcının içerikle ilk karşılaşması sırasında açıkça bildirmek zorunda.
Yalnızca dosyaya yerleştirilmiş ve gözle görülemeyen teknik bir işaret, deepfake yayımlayan tarafın bilgilendirme yükümlülüğünü tek başına karşılamıyor. Etiketin görülebilir, duyulabilir veya başka bir şekilde kullanıcı tarafından doğrudan algılanabilir olması gerekiyor.
KAMU YARARINA İLİŞKİN YAPAY ZEKÂ METİNLERİ DE KAPSAMDA
Yapay zekâyla oluşturulan bütün yazılar için görünür etiket zorunluluğu bulunmuyor.
Açık etiket yükümlülüğü, kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla yayımlanan ve kamu yararına ilişkin konuları ele alan yapay zekâ üretimi veya değiştirilmiş metinler için uygulanıyor.
Avrupa Komisyonunun açıklamasına göre bu konular arasında şunlar bulunuyor:
Siyaset ve demokratik süreçler
Kamu yönetimi ve kamu hizmetleri
Adalet ve güvenlik
Temel haklar
Halk sağlığı
Çevrenin korunması
Tüketici güvenliği
Ekonomik ve finansal gelişmeler
Bilimsel ve kültürel gelişmeler
Bu kapsamdaki metin insan incelemesinden veya gerçek bir editoryal denetimden geçmemişse yapay zekâyla üretildiği açıkça belirtilmek zorunda.
EDİTÖR DENETİMİNDEN GEÇEN HABERLER MUAF OLABİLİR
Yapay zekâ yardımıyla hazırlanan bir haber veya kamu yararına ilişkin metin, gerçek bir insan tarafından içerik yönünden incelenmiş ve editoryal sorumluluk üstlenilmişse görünür etiket yükümlülüğünden muaf tutulabiliyor.
Avrupa Komisyonu, insan incelemesini yalnızca yazım hatalarının düzeltilmesi veya dil bilgisi kontrolü olarak değerlendirmiyor. İncelemenin metnin içeriğini, kaynaklarını, doğruluğunu ve güvenilirliğini kapsaması gerekiyor.
Editoryal denetimi gerçekleştiren kişinin metni değiştirme, reddetme veya yayımlama yetkisine sahip olması ve yayın üzerinde hukuki sorumluluk üstlenmesi bekleniyor. Yalnızca otomatik yazım kontrolü veya yüzeysel biçim düzenlemesi bu muafiyet için yeterli kabul edilmiyor.
SOHBET BOTLARI İNSAN OLMADIKLARINI BİLDİRECEK
İnsanlarla doğrudan iletişim kurmak üzere geliştirilen sohbet botları, yapay zekâ ajanları ve dijital avatarlar, kullanıcıya bir yapay zekâ sistemiyle iletişim kurduğunu bildirmek zorunda.
Bilgilendirmenin ilk etkileşimin başlangıcında açık ve ayırt edilebilir biçimde yapılması gerekiyor.
Kullanıcının karşısındaki sistemin yapay zekâ olduğu zaten açıkça anlaşılıyorsa ayrı bildirim yapılmayabilir. Ancak Avrupa Komisyonu bu istisnanın dar yorumlanması gerektiğini belirtiyor.
Yalnızca arka planda çalışan, makineler arasında iletişim kuran veya kullanıcıyla doğrudan konuşmayan sistemler sohbet botlarına ilişkin bu yükümlülüğün dışında kalıyor.
BİREYSEL KULLANICILAR TAMAMEN KAPSAM DIŞINDA MI?
Yapay zekâ sistemlerini kişisel ve mesleki olmayan amaçlarla kullanan gerçek kişiler, “uygulayıcı” yükümlülüklerinin dışında tutuluyor.
Örneğin bir kişinin herhangi bir ekonomik kazanç veya mesleki faaliyet kapsamında olmadan yapay zekâyla hazırladığı bir içeriği kişisel sosyal medya hesabında paylaşması, AB Yapay Zekâ Yasası kapsamında profesyonel kullanım olarak değerlendirilmeyebilir.
Ancak kullanım düzenli gelir elde edilen bir faaliyetin, reklam çalışmasının, ticari işin, serbest mesleğin veya profesyonel içerik üretiminin parçasıysa kişi ya da kuruluş “uygulayıcı” olarak kabul edilebilir.
Bireysel kullanıcının görünür etiket yükümlülüğünün dışında kalması, kullanılan yapay zekâ sisteminin sağlayıcısına ait teknik işaretleme sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
SANATSAL VE KURGUSAL İÇERİKLER TAMAMEN MUAF DEĞİL
Kurgusal, sanatsal, yaratıcı veya hiciv niteliğindeki deepfake çalışmalar için sınırlı bir istisna bulunuyor.
Bu tür eserlerde de içeriğin yapay zekâyla üretildiğine ilişkin uygun bir açıklama yapılması gerekiyor. Ancak etiketin eserin görüntülenmesini veya izleyicinin sanat deneyimini bozmayacak biçimde uygulanmasına izin veriliyor.
Dolayısıyla sinema, dizi, tiyatro, reklam, dijital sanat veya hiciv içeriklerinin tamamının koşulsuz biçimde muaf tutulduğu söylenemez. Eserin niteliğine ve izleyicinin içeriği gerçek sanma ihtimaline göre uygun bilgilendirme yapılması gerekebilir.
Film yapımında kullanılan sıradan görsel efektler, arka plan değişiklikleri veya teknik düzenlemeler izleyicide gerçek olay algısı yaratmıyorsa deepfake olarak değerlendirilmeyebilir.
AB YAPAY ZEKÂ ETİKETLERİNİ ZORUNLU MU KILDI?
Avrupa Birliği, yapay zekâ içeriklerinde kullanılabilecek üç ayrı görsel simge hazırladı. Ancak belirli AB simgelerinin kullanılması zorunlu değil.
Zorunlu olan, içeriğin yasada belirtilen durumlarda açık ve anlaşılır biçimde etiketlenmesi. Şirketler AB’nin hazırladığı simgeleri kullanabileceği gibi aynı şeffaflığı sağlayan farklı bir yöntem de uygulayabilecek.
Avrupa Komisyonunun hazırladığı Uygulama Kodu da gönüllülük esasına dayanıyor. Şirketlerin bu metni imzalamaması tek başına yasa ihlali sayılmıyor. Ancak kurallara başka ve eş değer yöntemlerle uyduklarını denetleyici makamlara göstermek zorundalar.
KURALLARA UYMAYAN ŞİRKETLERE NE KADAR CEZA VERİLECEK?
Şeffaflık yükümlülüklerine uymayan şirketlere verilebilecek idari para cezası 15 milyon avroya veya önceki mali yıldaki dünya çapındaki toplam yıllık cironun yüzde 3’üne kadar çıkabilecek.
Hangi tutarın uygulanacağı şirketin büyüklüğü, ihlalin niteliği, süresi ve etkisi gibi koşullara göre belirlenecek. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile küçük piyasa değerine sahip şirketler bakımından orantılılık dikkate alınacak.
Denetimler ağırlıklı olarak AB ülkelerindeki ulusal piyasa gözetim makamları tarafından yürütülecek. Bazı genel amaçlı yapay zekâ sistemleri ve büyük çevrim içi platformlarda AB Yapay Zekâ Ofisi de yetkili olabilecek.
ESKİ YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİ İÇİN GEÇİŞ SÜRESİ VAR
2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya çıkarılmış üretken yapay zekâ sistemlerine, içeriklerin teknik olarak işaretlenmesi yükümlülüğü bakımından 2 Aralık 2026’ya kadar sınırlı geçiş süresi tanındı.
Bu geçiş yalnızca yapay zekâ içeriğinin makine tarafından okunabilen biçimde işaretlenmesine ilişkin yükümlülüğü kapsıyor. Diğer şeffaflık kuralları genel olarak 2 Ağustos 2026’dan itibaren uygulanıyor.
2 Ağustos 2026’dan önce üretilerek yayımlanmış içeriklerin geriye dönük olarak etiketlenmesi zorunlu değil. Avrupa Komisyonu, mümkün olduğu durumlarda eski içeriklere de bilgilendirme eklenmesini teşvik ediyor.
DEZENFORMASYONLA MÜCADELEDE NE DEĞİŞECEK?
Yeni kurallar, yapay zekâ üretimi sahte görüntülerin, taklit seslerin ve yanıltıcı videoların tamamen ortadan kaldırılacağı anlamına gelmiyor.
Teknik işaretler silinebilir, içerikler farklı biçimlerde yeniden kaydedilebilir veya AB dışında geliştirilen araçlarla üretilmiş içerikler dolaşıma sokulabilir. Buna rağmen ortak işaretleme kuralları, platformların ve araştırmacıların sentetik içerikleri daha kolay tespit etmesine yardımcı olabilir.
Görünür etiketler de kullanıcıların özellikle seçimler, kamu sağlığı, ekonomi, savaşlar ve afetler gibi kamuoyunu ilgilendiren konularda karşılaştıkları içeriği daha temkinli değerlendirmesini amaçlıyor. Avrupa Komisyonu, düzenlemenin aldatma, kimlik taklidi ve kitlesel dezenformasyon risklerini azaltmayı hedeflediğini belirtiyor.
TÜRKİYE’DEKİ ŞİRKETLERİ DE ETKİLEYEBİLİR
AB dışındaki bir ülkede kurulu olan yapay zekâ şirketleri de sistemlerini Avrupa Birliği pazarında sunmaları veya sistem çıktılarının AB’de kullanılması durumunda düzenleme kapsamına girebilir.
Avrupa Komisyonunun açıklamasına göre sağlayıcının Avrupa Birliği dışında bulunması, çıktıları AB içinde kullanılan bir sistem için yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.
Bu nedenle Türkiye’de geliştirilen sohbet botları, görüntü üretim uygulamaları veya yapay zekâ destekli içerik hizmetleri AB’de kullanıcıya sunuluyorsa yeni şeffaflık kurallarını değerlendirmek zorunda kalabilir.
HER YAPAY ZEKÂ İÇERİĞİNE AYNI KURAL UYGULANMAYACAK
Avrupa Birliği’nin 2 Ağustos 2026’da uygulamaya giren düzenlemesi, yapay zekâyla üretilen her içeriğin üzerine aynı görünür filigranın yerleştirilmesini zorunlu kılmıyor.
Sağlayıcılar sentetik ses, görüntü, video ve metinleri teknik olarak tespit edilebilir biçimde işaretlemek zorunda. Deepfake yayımlayan profesyonel kullanıcılar ile insan denetiminden geçmemiş kamu yararına ilişkin yapay zekâ metinlerini yayımlayan kuruluşlar ise görünür ve anlaşılır bilgilendirme yapmakla yükümlü.
Sohbet botlarının da kullanıcıların bir yapay zekâ sistemiyle iletişim kurduğunu açıkça bildirmesi gerekiyor. Kurallara aykırılık hâlinde şirketleri 15 milyon avroya veya dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 3’üne kadar ulaşan para cezaları bekliyor.
