Antalya’da her gün kullanılan cadde, bulvar ve sokak adlarının belirlenmesi belediye mevzuatı ve meclis kararları üzerinden yürütülüyor. İsimler adres sisteminin de bir parçasını oluşturuyor.
Bir adres tarif ederken kullanılan cadde ve sokak isimleri yalnızca kentte yön bulmayı sağlayan tabelalardan ibaret değil. İsimlendirme ve numaralandırma işlemleri; adres kayıtlarından acil durum hizmetlerine, posta ve kargo teslimatından kent bilgi sistemlerine kadar pek çok alanı doğrudan ilgilendiriyor.
Antalya’da yeni açılan bir yola isim verilmesi veya mevcut bir yolun adının değiştirilmesi de belirli bir idari süreç içinde gerçekleştiriliyor. Büyükşehir statüsü nedeniyle süreçte ilçe belediyeleri ile Antalya Büyükşehir Belediyesi arasında görev ve yetki paylaşımı bulunuyor.
Cadde ve sokaklara isim verme yetkisi kimde?
Büyükşehir belediyelerinin cadde ve sokak isimleri konusundaki görevlerinin temel dayanaklarından biri 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin güncel olarak yayımladığı görev ve yetkiler arasında meydan, bulvar, cadde, yol ve sokakların ad ve numaraları ile bu yollar üzerindeki binalara numara verilmesine ilişkin işlemler de bulunuyor.
Bunun yanında bir yolun yalnızca adında “cadde” veya “bulvar” ifadesinin bulunması, o yolun doğrudan Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunda olduğu anlamına gelmiyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi, büyükşehir ile ilçe belediyeleri arasındaki yol ağı ve sorumluluk dağılımının Büyükşehir Belediye Meclisi kararlarıyla belirlendiğini açıklıyor.
Dolayısıyla Antalya’daki isimlendirme sürecinde yolun bulunduğu ilçe kadar hangi belediyenin sorumluluk alanında yer aldığı da önem taşıyor.
Yeni bir sokağın adı nasıl ortaya çıkıyor?
Kent büyüdükçe yeni yollar açılıyor, imar uygulamaları sonucunda yeni sokaklar oluşuyor ve bunların adres sistemine dahil edilmesi gerekiyor. Bu aşamada yolun tanımlanması, isim veya numara verilmesi ve adres bilgilerinin sisteme işlenmesi gündeme geliyor.
İsim önerileri belediye birimlerinden, yerel yönetim organlarından veya çeşitli talepler üzerinden gündeme gelebiliyor. Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin geçmiş dönem tutanakları, meclis üyelerinin de bir kişinin adının park, cadde veya sokağa verilmesi amacıyla önerge sunabildiğini gösteriyor. Örneğin 2018 tarihli bir meclis tutanağında, Antalya’nın işgal döneminde yaşamını yitiren Mustafa Haşmet’in adının bir park, cadde veya sokağa verilmesi için meclis üyeleri tarafından önerge sunulduğu görülüyor.
Bu örnek, bir isim önerisinin doğrudan tabelaya dönüşmediğini; belediye meclisi gündemine taşınarak idari değerlendirmeye konu olabildiğini gösteriyor.
Mevcut bir sokağın adı değiştirilebilir mi?
Cadde ve sokak isimleri kalıcı görünse de gerekli idari kararlar alınarak değiştirilebiliyor.
Antalya’da bunun geçmiş örnekleri de bulunuyor. Büyükşehir Belediye Meclisinin 2017 yılı tutanaklarında Muratpaşa’nın Ermenek Mahallesi’ndeki 10. Sokağın adının değiştirilerek “Şehit Ali Daniyar Caddesi” yapılmasına ilişkin bir talebin meclis gündemine taşındığı görülüyor. Belgede sürecin mahalle muhtarının dilekçesi ve belediye biriminin teklif yazısıyla meclise geldiği belirtiliyor.
Bu tür değişiklikler yalnızca tabela değişikliğinden oluşmuyor. Sokak adı aynı zamanda resmi adresin bir parçası olduğu için adres veri tabanları, kamu kurumlarının kayıtları ve kent bilgi sistemleri açısından da güncellenmesi gerekiyor.
İsim mi, numara mı?
Antalya’da bütün sokakların özel bir kişi, yer veya tarih adı taşıması gerekmiyor. Kentin birçok mahallesinde “1234 Sokak” benzeri numaralı yol adları kullanılıyor.
Numaralandırma özellikle yeni gelişen ve yol sayısının yüksek olduğu bölgelerde adreslerin sistematik biçimde oluşturulmasına yardımcı olabiliyor. Daha sonra bir sokağa özel isim verilmesi gündeme geldiğinde ise ilgili idari ve meclis süreçleri işletilebiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin elektronik imar sisteminde de adres sorgulamasının ilçe, mahalle, sokak ve kapı numarası üzerinden yapılabilmesi, sokak bilgisinin kentteki mekânsal veri altyapısının temel parçalarından biri olduğunu gösteriyor.
Hangi isimler tercih ediliyor?
Antalya’nın cadde ve sokaklarına bakıldığında farklı isimlendirme biçimleriyle karşılaşmak mümkün. Tarihsel kişiler, yerel isimler, kentle ilişkili kişiler ve kavramların yanı sıra numaralı sokaklar da adres sisteminde yer alıyor.
Ancak bir ismin tercih edilmesi yalnızca teknik bir adres meselesi değil. Kamusal alanlara verilen isimler aynı zamanda kentin belleğinde hangi kişilerin, olayların ve değerlerin görünür olacağını da etkiliyor.
Bu nedenle cadde ve sokak adları zaman zaman kent hafızası tartışmalarının da konusu haline geliyor. Bir bölgede geçmişten gelen yer adlarının korunması, yerel tarih açısından önem taşıyan kişilerin görünür kılınması veya mevcut bir ismin değiştirilmesi farklı görüşleri beraberinde getirebiliyor.
Yurttaşlar isim önerisinde bulunabilir mi?
Belediye meclislerinde ele alınan geçmiş örnekler, isimlendirme taleplerinin dilekçe ve öneriler yoluyla idari sürece taşınabildiğini gösteriyor. Ancak bir yurttaşın isim önermesi, önerilen adın otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmiyor.
Talebin ilgili belediyeye ulaştırılması, yetkili birimler tarafından değerlendirilmesi ve konunun niteliğine göre belediye meclisinin karar sürecinden geçmesi gerekebiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi ayrıca meclis gündemlerinin toplantıdan önce yayımlandığını ve alınan meclis kararlarının belediyenin internet sistemi üzerinden takip edilebildiğini belirtiyor. Böylece cadde ve sokak isimlerini ilgilendiren bir konu meclis gündemine geldiğinde yurttaşların karar sürecini takip etmesi mümkün.
Sokak adları aynı zamanda kent hafızasının parçası
Antalya’da cadde ve sokak isimlerinin belirlenmesi teknik olarak belediyelerin adres ve numarataj hizmetlerinin bir parçası olsa da konu kent kültürü açısından daha geniş bir anlam taşıyor.
Bir sokağın eski yerel adı, bölgede yaşamış bir kişinin ismi veya mahallenin geçmişine ilişkin bir ifade yıllar boyunca gündelik dilde yaşamaya devam edebiliyor. Resmi isimlendirme yapılırken bu hafızanın belgelenmesi, yerel tarih çalışmalarının dikkate alınması ve yurttaşların bilgiye erişebilmesi kentin geçmişiyle kurduğu bağı güçlendirebilir.
Antalya’nın hızla büyüyen mahallelerinde yeni yolların adres sistemine dahil edilmesi kaçınılmaz. Ancak isimlendirme süreçlerinin şeffaf biçimde yürütülmesi ve alınan kararların gerekçelerinin erişilebilir olması, sokak tabelalarını yalnızca adres göstergesi olmaktan çıkarıp kent belleğinin kayıtlarından biri haline getirebilir.
