Antalya'da sera naylonları nasıl geri dönüştürülüyor?

Antalya'da örtü altı tarımda kullanılan sera naylonları, damla sulama boruları, bitki askı ipleri ve malç örtüleri, kullanım ömürlerini tamamladıklarında plastik atığa dönüşüyor. Tarımsal üretimin yoğun olduğu ilçelerde ortaya çıkan bu malzemelerin doğaya bırakılmadan toplanması ve geri dönüşüme kazandırılması, toprak ve su kaynaklarının korunması açısından önem taşıyor. Plastik türlerine göre ayrılan atıklar, uygun koşullarda geri dönüşüm tesislerinde işlenerek yeniden ham maddeye dönüştürülebiliyor. Ancak toprağa, bitkisel atıklara ve kimyasallara bulaşmış malzemelerin geri kazanımı zorlaşabiliyor. Antalya sera naylonu geri dönüşümü konusunda Mart 2026'da açıklama yapan TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Antalya Şubesi de tarımsal plastikler için ayrı bir toplama ve yönetim sistemi oluşturulması gerektiğini belirtti.

ANTALYA'DA SERALARDA HANGİ PLASTİK ATIKLAR OLUŞUYOR?

Antalya'da Aksu, Serik, Kumluca, Finike, Demre, Gazipaşa ve Manavgat gibi ilçelerde yürütülen tarımsal üretimde farklı plastik malzemeler kullanılıyor.

Seraların dış örtülerinin yanı sıra sulama, ürün yetiştirme ve paketleme süreçlerinde kullanılan plastik ekipmanlar da zaman içerisinde atık haline gelebiliyor.

Başlıca tarımsal plastik atıklar şöyle:

Plastik atık türüKullanım alanı

Sera naylonları

Seraların dış ve iç örtüleri

Damla sulama boruları

Suyun bitki köklerine ulaştırılması

Malç filmleri

Toprak yüzeyinin örtülmesi

Bitki askı ipleri

Domates, biber ve diğer bitkilerin desteklenmesi

Fide viyolleri

Fide yetiştirme ve taşıma

Plastik ağlar

Bitki destekleme ve koruma

Gübre çuvalları

Tarımsal girdilerin taşınması ve saklanması

Plastik ambalajlar

Tarımsal ürünlerin paketlenmesi

Bu malzemelerin tamamı aynı plastik türünden üretilmiyor. Dolayısıyla geri dönüşüm aşamasında malzemenin yapısına göre ayrıştırma yapılması gerekiyor.

SERA NAYLONLARI GERİ DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR Mİ?

Seraların örtülmesinde kullanılan plastik filmler, uygun koşullarda geri dönüştürülebiliyor.

Sera örtülerinin önemli bir bölümü polietilen esaslı malzemelerden üretiliyor. Bu tür plastiklerin geri kazanımında malzemenin temizliği ve fiziksel özellikleri önem taşıyor.

Kullanım ömrünü tamamlayan sera naylonları, toplama ve ayrıştırma işlemlerinin ardından geri dönüşüm tesislerine ulaştırılabiliyor.

Tesislerde plastikler uygun süreçlerden geçirilerek yeniden ham madde olarak değerlendirilebiliyor.

Ancak bütün sera naylonlarının aynı yöntemle veya aynı verimlilikle geri dönüştürülebildiği söylenemiyor.

Güneş ışınlarına uzun süre maruz kalma, malzemenin yıpranması, çok katmanlı yapı ve kirlenme gibi etkenler geri dönüşüm sürecini zorlaştırabiliyor.

SERA NAYLONLARININ GERİ DÖNÜŞÜMÜ NASIL YAPILIYOR?

Sera naylonlarının geri dönüşümü, malzemenin niteliğine ve tesisin teknolojisine göre farklı aşamalardan oluşabiliyor.

Genel mekanik geri dönüşüm sürecinde şu işlemler uygulanıyor:

1. Kullanım ömrünü tamamlayan örtülerin seradan sökülmesi.
2. Plastiklerin bitkisel atıklardan, iplerden ve yabancı malzemelerden ayrılması.
3. Toplanan örtülerin geri dönüşüm tesisine taşınması.
4. Plastiklerin türlerine göre sınıflandırılması.
5. Gerekli durumlarda yıkama ve temizleme işlemlerinin yapılması.
6. Malzemelerin parçalanması ve uygun işlemlerden geçirilmesi.
7. Elde edilen plastiklerin yeniden ham madde olarak değerlendirilmesi.

Bazı tesislerde işlenen plastiklerden granül üretilebiliyor. Bu granüller, teknik özellikleri uygun olan yeni plastik ürünlerin imalatında kullanılabiliyor.

Ancak her tesisin aynı malzeme türünü kabul ettiği veya bütün atıkları doğrudan granüle dönüştürdüğü söylenemiyor.

DAMLA SULAMA BORULARI GERİ DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR MU?

Damla sulama boruları da uygun koşullarda geri dönüştürülebilen tarımsal plastikler arasında bulunuyor.

Bu borularda kullanılan polietilen türleri, geri kazanım işlemlerinin ardından farklı plastik ürünlerin üretiminde değerlendirilebiliyor.

Ancak kullanım sırasında boruların içinde tortu, kireç ve diğer kalıntılar birikebiliyor.

Ayrıca toprakla temas eden boruların dış yüzeylerinde kirlenme meydana gelebiliyor.

Bu nedenle geri dönüşüm öncesinde boruların ayrıştırılması ve gerekli temizleme işlemlerinden geçirilmesi önem taşıyor.

Damla sulama borularının yeniden ham maddeye dönüştürülmesi, bütün eski boruların doğrudan yeni sulama borusu üretiminde kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

Yeni ürünün teknik özellikleri ve kullanım amacı, geri dönüştürülmüş malzemenin nerede değerlendirilebileceğini belirliyor.

ANTALYA'DA GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ PLASTİKTEN SULAMA BORUSU ÜRETİLDİ Mİ?

Akdeniz Üniversitesinin akademik proje kayıtlarında, 2024 yılında yürütülen "Antalya'da Damlama Yöntemi ile Sulama ve Geri Dönüşüm Projesi" yer alıyor.

Şubat-Mayıs 2024 dönemini kapsayan projede plastik atıkların geri dönüşümü için gönüllü firmalarla iş birlikleri kuruldu.

Projenin resmî özetine göre geri dönüştürülen plastiklerden üretilen damlama sulama boruları çiftçilere dağıtıldı.

Çalışma kapsamında firma ziyaretleri, üreticilere yönelik bilgilendirme ve geri dönüşüm farkındalığı faaliyetleri gerçekleştirildi.

Projenin amacı, plastik atıkların yeniden değerlendirilmesinin yanında tarımda su tasarrufuna ilişkin farkındalığın artırılması olarak belirtildi.

Ancak 2024 yılında tamamlanan bu çalışma, Antalya genelindeki bütün eski damla sulama borularının düzenli olarak toplandığı kapsamlı bir sistemin bulunduğu anlamına gelmiyor.

ANTALYA'DA TARIMSAL PLASTİK ATIKLAR NEDEN SORUN OLUŞTURUYOR?

Tarımsal plastiklerin çevreye bırakılması, uzun süreli kirlilik sorunlarına neden olabiliyor.

Sera örtüleri ve sulama boruları gibi plastik malzemeler doğada kolayca parçalanarak tamamen ortadan kaybolmuyor.

Güneş ışığı, sıcaklık ve mekanik etkiler sonucunda zamanla daha küçük plastik parçalara ayrılabiliyor.

Bu parçalar toprakta birikebiliyor veya yağış ve yüzey akışıyla su kaynaklarına taşınabiliyor.

Ayrıca plastiklerin açık alanda yakılması, hava kirliliği ve insan sağlığı açısından risk oluşturabiliyor.

Tarımsal plastik atıkların uygun biçimde toplanması, hem tarım arazilerinin korunması hem de geri kazanılabilecek malzemelerin değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.

ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA'DA NE UYARIDA BULUNDU?

TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Antalya Şubesi, 19 Mart 2026 tarihinde tarımsal plastik atıkların yönetimine ilişkin açıklama yaptı.

Şube Başkanı Ceren Şahin tarafından yapılan değerlendirmede, Antalya gibi örtü altı tarımın yoğun olduğu bölgelerde sera örtüleri, askı ipleri, malç filmleri ve damla sulama ekipmanlarının önemli miktarda plastik atık oluşturduğu belirtildi.

Açıklamada sera örtülerinin genellikle iki ila üç yıl, askı iplerinin ise çoğu zaman tek üretim sezonu sonunda atık haline geldiğine dikkat çekildi.

Uygun toplama sistemlerinin bulunmadığı durumlarda bu malzemelerin yakılabildiği, düzensiz depolanabildiği veya doğaya bırakılabildiği ifade edildi.

Oda tarafından tarımsal plastik atıkların geri toplanmasını ve geri dönüştürülmesini sağlayacak ulusal ölçekte bir Tarımsal Plastik Yönetim Sistemi oluşturulması önerildi.

SERA NAYLONLARI VE SULAMA BORULARI AYNI YERDE TOPLANABİLİR Mİ?

Sera naylonlarıyla damla sulama boruları, her ikisi de plastik olmasına rağmen farklı fiziksel özelliklere sahip olabiliyor.

Sera örtüleri genellikle ince film yapısındayken damla sulama boruları daha kalın veya esnek boru formunda bulunuyor.

Ayrıca bazı ürünlerde kullanılan katkı maddeleri ve plastik türleri farklılaşabiliyor.

Bu nedenle geri dönüşüm tesislerinde ayrı sınıflandırma yapılması gerekebiliyor.

İnce plastik filmlerin sert plastiklerle, bitkisel atıklarla veya tarım kimyasallarının ambalajlarıyla karıştırılması geri kazanım işlemlerini zorlaştırabiliyor.

Üreticilerin atıkları biriktirirken malzeme türlerini mümkün olduğunca ayrı tutması önem taşıyor.

KİRLİ SERA NAYLONLARI GERİ DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR Mİ?

Kullanılmış sera naylonlarının üzerinde toprak, bitki kalıntıları ve farklı kirleticiler bulunabiliyor.

Bu durum malzemenin geri dönüşüm değerini ve işlenebilirliğini etkiliyor.

Bazı tesislerde kirli plastikler yıkama ve ayrıştırma işlemleriyle geri kazanılabiliyor.

Ancak aşırı kirlenmiş veya başka maddelerle karışmış atıkların işlenmesi teknik ve ekonomik açıdan zorlaşabiliyor.

Bu nedenle geri dönüşüme verilecek sera örtülerinin diğer atıklardan ayrılması ve mümkün olduğunca temiz durumda muhafaza edilmesi önem taşıyor.

Bununla birlikte çiftçilerin bütün atıkları kendi imkânlarıyla yıkamasının zorunlu olduğu yönünde genel bir düzenleme bulunmuyor.

Teslim koşulları, atığı kabul edecek yetkili tesisin ve ilgili toplama sisteminin uygulamalarına göre değişebiliyor.

ZİRAİ İLAÇ AMBALAJLARI SERA NAYLONLARIYLA BİRLİKTE ATILABİLİR Mİ?

Tarımsal üretimde kullanılan bitki koruma ürünlerinin ambalajlarıyla sera naylonları aynı atık grubunda değerlendirilmemeli.

Zirai ilaç ambalajlarında tehlikeli madde kalıntıları bulunabiliyor.

Bu nedenle söz konusu ambalajların gelişigüzel biçimde plastik geri dönüşüm atıklarına karıştırılması çevre ve işçi sağlığı açısından risk oluşturuyor.

Tehlikeli maddelerle kirlenmiş atıkların yönetiminde ilgili özel mevzuat hükümleri uygulanıyor.

Atığın türü ve tehlikelilik özelliğine göre uygun toplama, taşıma ve işleme yöntemlerinin belirlenmesi gerekiyor.

Bu nedenle üreticilerin kimyasal ambalajlarını sera örtülerinden ve sulama borularından ayrı biriktirmesi önem taşıyor.

TARIMSAL PLASTİK ATIKLAR HANGİ MEVZUATA TABİ?

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan plastik atıkların yönetiminde Atık Yönetimi Yönetmeliği temel düzenlemeler arasında bulunuyor.

2 Nisan 2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik, atıkların toplanması, taşınması, geri kazanılması ve bertaraf edilmesine ilişkin genel esasları belirliyor.

Yönetmeliğin atık listesinde tarım, bahçecilik ve benzeri faaliyetlerden kaynaklanan ambalaj dışı plastik atıklar için 02 01 04 kodu bulunuyor.

Ancak bütün plastik atıkların aynı kod altında değerlendirilmesi gerekmiyor.

Örneğin ambalaj niteliğindeki plastikler veya tehlikeli maddelerle kirlenmiş atıklar için farklı sınıflandırmalar söz konusu olabiliyor.

Atık kodunun doğru belirlenmesi, atığın uygun tesise yönlendirilmesi açısından önem taşıyor.

SERA NAYLONLARINI YAKMAK YASAK MI?

Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında atıkların çevre ve insan sağlığına zarar verecek biçimde yönetilmemesi gerekiyor.

Sera naylonlarının ve diğer tarımsal plastiklerin açık alanda yakılması, mevzuata aykırı atık bertarafı ve çevre kirliliği bakımından yaptırım konusu olabiliyor.

Plastiklerin kontrolsüz biçimde yakılması sırasında zararlı emisyonlar ortaya çıkabiliyor.

Bu nedenle kullanım ömrünü tamamlayan sera örtülerinin yakılarak ortadan kaldırılması uygun bir atık yönetimi yöntemi değil.

Aynı şekilde tarımsal plastiklerin dere yataklarına, boş arazilere veya yol kenarlarına bırakılması da çevre kirliliğine neden olabiliyor.

GERİ DÖNÜŞÜM TESİSLERİNDE PLASTİKLER NASIL DEĞERLENDİRİLİYOR?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamalarına göre atık yönetiminde öncelik, atık oluşumunun önlenmesi ve oluşan atıkların yeniden kullanım veya geri kazanım yöntemleriyle değerlendirilmesi.

Geri dönüşüm tesislerinde uygun plastik atıklar ayrıştırma, kırma, yıkama ve yeniden işleme süreçlerinden geçirilebiliyor.

Elde edilen geri dönüştürülmüş plastikler, teknik özellikleri uygun olan yeni ürünlerin üretiminde kullanılabiliyor.

Ancak geri dönüşüme uygun olmayan ya da farklı maddelerle kirlenmiş atıkların aynı yöntemle değerlendirilmesi mümkün olmayabiliyor.

Atıkların geri kazanımı veya bertarafı, ilgili mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş tesislerde gerçekleştirilmeli.

DAMLA SULAMA BORULARININ GERİ DÖNÜŞÜMÜ SU TASARRUFU SAĞLAR MI?

Eski damla sulama borularının geri dönüştürülmesi, plastik atıkların yeniden ham madde olarak kullanılmasına katkı sağlayabiliyor.

Ancak geri dönüşüm işleminin kendisi doğrudan tarımsal su tüketimini azaltmıyor.

Su tasarrufu, sulama sisteminin tasarımına ve doğru kullanılmasına bağlı.

Örneğin uygun basınçta çalışan damla sulama hatları, suyun bitki kök bölgesine kontrollü biçimde verilmesini sağlayabiliyor.

Buna karşılık yıpranmış, tıkanmış veya hasarlı borular sulama verimliliğini olumsuz etkileyebiliyor.

Dolayısıyla geri dönüşüm ve su tasarrufu, birbirini tamamlayabilen ancak farklı sonuçlar doğuran uygulamalar olarak değerlendirilmeli.

ANTALYA'DA PLASTİK ATIKLARI AZALTMAYA YÖNELİK ÇALIŞMALAR VAR MI?

Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, sera üretiminde plastik atıkların azaltılmasına yönelik uygulamalar da gerçekleştiriyor.

5 Haziran 2026 tarihinde kamuoyuna yansıyan çalışmaya göre seralarda kullanılan plastik askı iplerine alternatif olarak biyobozunur ip uygulaması başlatıldı.

İlk uygulama Korkuteli'nin Kozağacı Mahallesi'ndeki domates ve biber seralarında gerçekleştirildi.

Çalışmanın amacı, üretim sırasında ortaya çıkan plastik atık miktarının azaltılması olarak açıklandı.

Ancak biyobozunur malzemelerin kullanılması, mevcut plastik sera örtüleri ve damla sulama borularının toplanması ve geri dönüştürülmesi ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

Ayrıca biyobozunur olarak tanımlanan bütün ürünlerin doğada aynı koşullarda ve aynı sürede parçalandığı söylenemiyor.

ANTALYA'DA SERA NAYLONU DEĞİŞİMİ ATIK MİKTARINI ETKİLİYOR MU?

Antalya'da sera örtüleri, kullanım ömürlerini tamamlamalarının yanında fırtına, hortum ve yangın gibi afetler nedeniyle de değiştirilebiliyor.

Antalya Büyükşehir Belediyesi, Ağustos 2025-Ağustos 2026 döneminde afetlerden zarar gören çiftçilere toplam 657 bin 400 metrekare sera naylonu desteği sağlandığını duyurdu.

Destek miktarında Kumluca 157 bin 200 metrekareyle ilk sırada yer aldı. Kumluca'yı Aksu, Gazipaşa ve Finike izledi.

Ancak üreticilere dağıtılan yeni sera naylonlarının miktarı, aynı dönemde geri dönüşüme gönderilen plastik miktarını göstermiyor.

Hasar gören örtülerin ne kadarının geri dönüştürüldüğünü belirlemek için ayrıca atık toplama ve geri kazanım verilerinin bulunması gerekiyor.

ÇİFTÇİLER KULLANILMIŞ SERA NAYLONLARINI NEREYE TESLİM EDEBİLİR?

Antalya'da sera naylonlarını ve eski damla sulama borularını geri dönüşüme vermek isteyen üreticilerin, bölgelerinde bu atık türlerini kabul eden yetkili toplama veya geri kazanım kuruluşlarını belirlemesi gerekiyor.

İlçe belediyelerinin sıfır atık ve çevre koruma birimleri, atıkların uygun toplama sistemlerine yönlendirilmesi konusunda bilgi sağlayabiliyor.

Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden de atık türüne uygun tesisler ve mevzuat yükümlülükleri hakkında bilgi alınabiliyor.

Ancak her belediyenin standart ambalaj atığı toplama araçlarıyla sera naylonu veya damla sulama borusu kabul ettiği varsayılmamalı.

Özellikle büyük miktardaki tarımsal plastikler için toplama koşullarının ve atığı kabul edecek tesisin uygunluğunun önceden belirlenmesi gerekiyor.

TARIMSAL PLASTİKLER GERİ DÖNÜŞÜME VERİLİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Üreticilerin atıkları geri dönüşüm sürecine uygun biçimde hazırlaması, malzemelerin yeniden değerlendirilmesini kolaylaştırabiliyor.

Dikkat edilmesi gereken başlıca konular şöyle:

• Sera örtülerinin bitkisel atıklardan ayrılması
• Damla sulama borularının mümkün olduğunca ayrı biriktirilmesi
• Zirai ilaç ambalajlarının diğer plastiklerle karıştırılmaması
• Plastik atıkların açık alanda yakılmaması
• Atıkların dere yataklarına veya boş arazilere bırakılmaması
• Malzemelerin rüzgâr ve yağışla çevreye dağılmasının önlenmesi
• Teslim edilecek tesisin atık türünü kabul edip etmediğinin kontrol edilmesi
• Gerekli durumlarda taşıma ve teslim belgelerinin düzenlenmesi

Bu işlemler, atıkların kontrolsüz biçimde çevreye karışmasını önlemeye ve geri kazanım sürecine uygun biçimde yönetilmesine katkı sağlayabiliyor.

ANTALYA'DA TARIMSAL PLASTİKLERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜNDE SON DURUM

5 Kasım 2026 itibarıyla Antalya'da sera naylonları ve damla sulama boruları, uygun şekilde toplandıklarında geri dönüşüm tesislerinde değerlendirilebilen tarımsal plastik atıklar arasında bulunuyor.

Akdeniz Üniversitesinin 2024 yılında gerçekleştirdiği projede geri dönüştürülmüş plastiklerden üretilen damlama sulama boruları çiftçilere dağıtıldı.

Bununla birlikte TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Antalya Şubesi, Mart 2026'da tarımsal plastiklerin toplanması ve geri dönüştürülmesi için ulusal ölçekte ayrı bir yönetim sistemi oluşturulması çağrısında bulundu.

Sera örtüleri, sulama boruları ve diğer plastik malzemelerin kaynağında ayrıştırılması, geri kazanım süreçlerinin temel aşamalarından biri.

Ancak Antalya genelinde her yıl oluşan sera naylonu ve damla sulama borusu atıklarının ne kadarının geri dönüştürüldüğüne ilişkin güncel ve bütüncül bir miktar bu kaynaklarda yer almıyor.

Tarımsal plastiklerin doğaya bırakılmadan yetkili toplama ve geri kazanım sistemlerine ulaştırılması, hem tarım topraklarının hem de su kaynaklarının korunması açısından önem taşıyor.