Halkların İklim Zirvesi’nden COP31’in iklim politikalarına eleştiri

Antalya’da 9-20 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) üçüncü gününde, Dünya Liderleri İklim Eylemi Zirvesi kapsamında sıfır atık, döngüsel ekonomi, metan emisyonlarının azaltılması ve temiz enerjiye geçiş konuları ele alındı. Halkların İklim Zirvesi (HİZ), gündeme getirilen politikaların iklim krizinin yapısal nedenleri karşısında yetersiz kaldığını belirterek bir açıklama yayımladı.

Açıklamada, iklim krizinin yalnızca teknolojik yenilikler, geri dönüşüm hedefleri ve piyasa odaklı dönüşüm politikalarıyla çözülemeyeceği savunuldu. Mevcut üretim ve tüketim modellerinin doğal varlıklar üzerindeki baskıyı artırdığı belirtilerek enerji sistemlerinde köklü değişikliklere ihtiyaç olduğu vurgulandı.

“SIFIR ATIK HEDEFİ, AŞIRI ÜRETİM VE TÜKETİMİN AZALTILMASIYLA BAŞLAMALI”

COP31 kapsamında öne çıkarılan sıfır atık ve döngüsel ekonomi politikalarını değerlendiren HİZ, geri dönüşüm ve kaynak verimliliği uygulamalarının tek başına ekolojik yıkımı önlemeye yeterli olmayacağını ifade etti. Açıklamada, atıkların nasıl değerlendirildiğinin yanı sıra neden ve ne kadar atık üretildiğinin de sorgulanması gerektiği belirtildi.

Sınırsız ekonomik büyümeye ve aşırı tüketime dayalı üretim modeli değişmediği sürece geri dönüşüm politikalarının sınırlı kalacağını savunan HİZ, kaynak kullanımında verimlilik sağlansa bile toplam üretim ve tüketimin artmasının çevresel baskıyı sürdürebileceğine dikkat çekti.

Açıklamada, atıkların kaynağında önlenmesine, gereksiz üretimin azaltılmasına, ürünlerin uzun ömürlü ve onarılabilir biçimde tasarlanmasına ve yeniden kullanımın yaygınlaştırılmasına öncelik verilmesi istendi. Ayrıca üreticilerin atık ve kirlilik kaynaklı zararlardan sorumlu tutulduğu, kamusal denetime dayalı politikaların hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.

TÜRKİYE’DE ATIK İTHALATI VE GEMİ SÖKÜMÜ FAALİYETLERİNE DİKKAT ÇEKİLDİ

HİZ, açıklamasında Küresel Kuzey ülkelerinden Küresel Güney ülkelerine yapılan atık ticaretini de eleştirdi. Gelişmiş ülkelerin kendi üretim ve tüketim sistemlerinden kaynaklanan atıkları başka ülkelere göndermesinin çevresel yükleri ve sağlık risklerini eşitsiz biçimde dağıttığı belirtildi.

Türkiye'nin ithal plastik atıkların işlenmesi ve gemi sökümü faaliyetleri nedeniyle bu süreçten etkilenen ülkeler arasında bulunduğu ifade edildi. Özellikle tehlikeli maddelere maruz kalma riskinin işçi sağlığı ve yerel halkın yaşam alanları açısından sonuçlar doğurduğuna dikkat çekildi.

HİZ, söz konusu uygulamaları “atık sömürgeciliği” olarak nitelendirerek Türkiye'de atık ithalatının durdurulmasını ve ekolojik yıkıma yol açtığını belirttiği gemi sökümü faaliyetlerine son verilmesini talep etti.

Atık yönetiminin maliyetinin kirletici şirketler tarafından karşılanması gerektiği belirtilen açıklamada, bu sektörlerde çalışan emekçilerin sağlıklarının, gelir güvencelerinin ve adil geçiş haklarının da korunması istendi.

METAN EMİSYONLARININ TÜM KAYNAKLARDA AZALTILMASI İSTENDİ

COP31'de atık kaynaklı metan emisyonlarının azaltılmasına yönelik girişimleri değerlendiren HİZ, metan sorununun yalnızca depolama alanları ve atık yönetimiyle sınırlandırılamayacağını belirtti.

Açıklamada, fosil yakıtların çıkarılması, işlenmesi ve taşınması ile endüstriyel hayvancılığın da önemli metan emisyonu kaynakları arasında bulunduğu hatırlatıldı. Bu alanlarda değişiklik yapılmadan metan emisyonlarının kalıcı biçimde azaltılamayacağı savunuldu.

HİZ, fosil yakıt üretiminin aşamalı olarak sonlandırılmasını, metan sızıntılarının sıkı biçimde denetlenmesini ve endüstriyel hayvancılık yerine agroekolojik üretim sistemlerinin desteklenmesini istedi.

Tarım ve hayvancılık politikalarında şirketlerin ekonomik çıkarları yerine gıda egemenliği, biyolojik çeşitlilik, hayvan refahı ve ekolojik yaşamın öncelenmesi gerektiği ifade edildi.

“FOSİL YAKITLARDAN ÇIKIŞ OLMADAN GERÇEK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ SAĞLANAMAZ”

COP31 kapsamında gündeme getirilen enerji dönüşümü hedeflerine de değinilen açıklamada, 2035 yılına kadar küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının yüzde 35'e çıkarılmasının hedeflendiği belirtildi. HİZ, elektrifikasyonun tek başına fosil yakıtlardan çıkış anlamına gelmediğine dikkat çekti.

Elektrik üretiminde kömür ve doğal gaz kullanılmaya devam edildiği sürece elektrikli teknolojilerin yaygınlaşmasının gerekli emisyon azaltımını güvence altına alamayacağı ifade edildi.

HİZ, enerji dönüşümünün yeni maden sahalarının açılması, ormansızlaşma, su kaynaklarının tahribatı ve yerel halkların yaşam alanlarının zarar görmesi üzerinden gerçekleştirilmesinin de yeni çevresel sorunlara yol açabileceğini belirtti.

Açıklamada, enerji politikalarının fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvimle birlikte planlanması gerektiği vurgulanarak şu değerlendirmeye yer verildi:

“Enerji dönüşümü, fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvimle birlikte planlanmalı; enerji üretimi ve dağıtımı kamusal yarar, demokratik katılım ve ekolojik sınırlar temelinde yeniden düzenlenmelidir.”

Enerji demokrasisinin sağlanması ve yerel halkların karar alma süreçlerine katılımının güvence altına alınması gerektiğini belirten HİZ, dönüşümün ekonomik ve toplumsal yükünün işçilere, yoksullara ve eşitsizliklerden etkilenen topluluklara bırakılmamasını istedi.

“YENİ VAATLER DEĞİL, BAĞLAYICI HEDEFLER GEREKLİ”

HİZ, COP31'de devlet ve hükümet başkanlarının iklim eylemini hızlandırma ve uluslararası işbirliğini güçlendirme çağrılarını da değerlendirdi. Önceki iklim müzakerelerinde açıklanan gönüllü taahhütlerin uygulanmasında yaşanan eksikliklere dikkat çekilerek yeni hedeflerin somut yükümlülüklerle desteklenmesi gerektiği belirtildi.

Açıklamada, iklim krizinde tarihsel sorumluluğu bulunan ülkelerin yalnızca yeni hedefler açıklamakla yetinmemesi gerektiği savunuldu. Bilimsel temelli ve bağlayıcı emisyon azaltım hedefleri, fosil yakıtlardan adil çıkış takvimleri, borç yaratmayan kamusal iklim finansmanı ve bağımsız denetim mekanizmaları oluşturulması talep edildi.

İklim politikalarının belirlenmesinde fosil yakıt ve madencilik şirketlerinin çıkarları yerine işçilerin, kadınların, köylülerin, yerli halkların, gençlerin ve iklim krizinden en ağır biçimde etkilenen toplulukların haklarının esas alınması gerektiği vurgulandı.

HALKLARIN İKLİM ZİRVESİ 14-18 KASIM'DA ANTALYA'DA DÜZENLENECEK

Açıklamanın sonunda iklim krizine karşı çözümün yalnızca piyasa mekanizmalarında ve teknolojik dönüşümde aranamayacağı belirtilerek kamusal, demokratik ve ekolojik politikaların önemine dikkat çekildi.

HİZ, “Sıfır atık hedefi, sıfır ekokırım ve ekolojik adalet hedefinden ayrı düşünülemez” ifadelerini kullanarak doğal varlıkların adil paylaşılması, gereksiz üretimin azaltılması ve kirletici şirketlerin sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtti.

14-18 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi'nde atık ticareti, enerji demokrasisi, agroekolojik üretim ve yaşam hakkı gibi başlıkların ele alınacağı duyuruldu.

HİZ, farklı toplumsal kesimleri iklim adaleti mücadelesinde bir araya gelmeye çağırarak zirvede atık sömürgeciliğine karşı ekolojik adaleti, fosil yakıtlara karşı enerji demokrasisini ve endüstriyel üretime karşı agroekolojik üretim modellerini savunacaklarını açıkladı.