Antalya’da sıcak çarpmasının belirtileri, risk grupları, korunma yöntemleri ve acil durumda yapılması gerekenler bu haberde yer alıyor.
Antalya’da yaz aylarında etkili olan yüksek sıcaklık ve nem, vücudun ısı dengesini korumasını zorlaştırabiliyor. Özellikle uzun süre güneş altında kalanlar, açık alanda çalışanlar, yaşlılar, çocuklar ve kronik hastalığı bulunanlar sıcakla ilişkili sağlık sorunları açısından daha fazla risk taşıyor.
Sıcak çarpması, vücudun ısı düzenleme mekanizmasının bozulması sonucu ortaya çıkan ve hızlı müdahale gerektiren ciddi bir sağlık sorunu olarak tanımlanıyor. Bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, bayılma, nöbet veya çok yüksek vücut sıcaklığı görülmesi halinde vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerekiyor.
SICAK ÇARPMASI NEDİR?
İnsan vücudu sıcak havalarda terleme ve cilt yüzeyindeki kan dolaşımını artırma yoluyla fazla ısıyı dışarı atmaya çalışıyor. Ancak hava sıcaklığı ve nem yükseldiğinde, uzun süre güneş altında kalındığında veya ağır fiziksel aktivite yapıldığında bu mekanizma yetersiz kalabiliyor.
Vücut sıcaklığının tehlikeli düzeyde yükselmesi ve merkezi sinir sisteminin etkilenmesi sıcak çarpmasına yol açabiliyor. Sıcak çarpması tıbbi acil durum kabul ediliyor ve müdahalenin gecikmesi organ hasarı veya yaşam kaybı riskini artırabiliyor.
SICAK ÇARPMASININ BELİRTİLERİ NELER?
Sıcak çarpması aniden gelişebileceği gibi sıcak bitkinliğinin ilerlemesi sonucunda da ortaya çıkabiliyor.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler şöyle:
Çok yüksek vücut sıcaklığı,
Bilinç bulanıklığı veya çevreye anlamsız tepkiler verme,
Konuşma bozukluğu,
Şiddetli baş ağrısı,
Baş dönmesi ve sersemlik,
Bayılma veya bilinç kaybı,
Nöbet geçirme,
Hızlı ve güçlü nabız,
Bulantı ve kusma,
Cildin sıcak, kızarık ve kuru olması,
Bazı vakalarda yoğun terlemenin devam etmesi,
Koordinasyon kaybı ve yürümede güçlük.
Terlemenin bulunması sıcak çarpmasını dışlamıyor. Kişi sıcak ve kuru bir cilde sahip olabileceği gibi yoğun biçimde terlemeye de devam edebilir. Bilinç durumundaki değişiklik ise sıcak çarpmasını daha hafif sıcak hastalıklarından ayıran en önemli uyarı işaretlerinden biri olarak kabul ediliyor.
SICAK BİTKİNLİĞİ İLE SICAK ÇARPMASI AYNI MI?
Sıcak bitkinliği ile sıcak çarpması aynı durum değil. Sıcak bitkinliğinde yoğun terleme, halsizlik, baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kas krampları ve soğuk ya da nemli cilt görülebiliyor.
Sıcak bitkinliği yaşayan kişinin serin bir yere alınması, dinlendirilmesi ve durumu uygunsa sıvı tüketmesi gerekiyor. Ancak belirtilerin kötüleşmesi, uzun süre düzelmemesi veya bilinç bulanıklığı gelişmesi halinde sağlık yardımı istenmeli.
Sıcak çarpmasında ise bilinç değişikliği, çok yüksek vücut sıcaklığı, nöbet veya bayılma gibi ağır belirtiler ortaya çıkabiliyor. Bu durumda kişi kendi başına bırakılmamalı ve doğrudan acil yardım çağrılmalı.
SICAK ÇARPMASINDA İLK OLARAK NE YAPILMALI?
Sıcak çarpması şüphesi bulunan kişide ilk adım 112 Acil Çağrı Merkezi’ni aramak olmalı. Ambulans beklenirken kişinin vücut sıcaklığının düşürülmesine çalışılmalı.
Uygulanabilecek ilk yardım adımları şöyle:
Kişi güneşten uzaklaştırılarak serin, gölgeli ve hava akımı bulunan bir yere alınmalı.
Fazla ve sıkı giysiler çıkarılmalı veya gevşetilmeli.
Cilt serin suyla ıslatılmalı.
Islak bezler vücuda uygulanmalı.
Vantilatör veya klima yardımıyla hava dolaşımı sağlanmalı.
Soğuk uygulamalar boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine yerleştirilebilir.
Kişi yalnız bırakılmamalı ve solunumu takip edilmeli.
Sağlık ekiplerine kişinin ne kadar süredir sıcakta bulunduğu ve görülen belirtiler anlatılmalı.
Sıcak çarpmasında soğutma işleminin sağlık ekibi gelene kadar sürdürülmesi gerekiyor. Dünya Sağlık Örgütü ve sağlık kuruluşları, sıcak çarpması belirtilerinde tıbbi yardımın geciktirilmemesini ve kişinin hızla serinletilmesini öneriyor.
BİLİNCİ KAPALI KİŞİYE SU VERİLİR Mİ?
Bilinci bulanık veya kapalı olan kişiye ağızdan su, ayran, ilaç ya da yiyecek verilmemeli. Bu durumda verilen sıvı veya yiyecek solunum yoluna kaçabilir.
Kişi kusuyorsa veya bilinci kapanıyorsa güvenli pozisyonda tutulmalı, solunumu kontrol edilmeli ve 112 görevlisinin telefonda verdiği yönlendirmeler uygulanmalı.
Bilinci açık olsa bile sıcak çarpması belirtileri gösteren bir kişiye zorla sıvı içirilmeye çalışılmamalı. Öncelik acil sağlık yardımının çağrılması ve vücudun soğutulması olmalı.
SICAK ÇARPMASINA KARŞI HANGİ SAATLERDE DIŞARI ÇIKILMAMALI?
Sağlık Bakanlığı, aşırı sıcak günlerde zorunlu olmadıkça günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkılmamasını öneriyor. Bölgesel koşullara göre değişebilmekle birlikte özellikle saat 10.00 ile 16.00 arasında güneş altında uzun süre kalınmaması gerekiyor.
Açık alanda yapılacak yürüyüş, spor, bahçe işi veya ağır fiziksel çalışmaların sabah erken saatlere ya da güneşin etkisini kaybettiği akşam saatlerine bırakılması öneriliyor.
Dışarı çıkılması zorunluysa gölge alanlarda sık mola verilmeli ve kapalı, havasız ortamlarda uzun süre kalınmamalı.
NE KADAR SU TÜKETİLMELİ?
Aşırı sıcaklarda susuzluk hissi beklenmeden düzenli aralıklarla su tüketilmesi gerekiyor. Sağlık Bakanlığına bağlı birimlerin önerilerinde, sıvı kısıtlaması bulunmayan yetişkinlerin günlük en az 2-2,5 litre sıvı tüketmesi gerektiği belirtiliyor.
Yoğun terleme, açık alanda çalışma ve fiziksel aktivite sırasında sıvı ihtiyacı artabiliyor. Ancak kalp yetmezliği, böbrek hastalığı veya sıvı kısıtlaması gerektiren başka bir sağlık sorunu bulunanların tüketmesi gereken sıvı miktarı hekim önerisine göre belirlenmeli.
Su tüketiminin gün içine yayılması, yalnızca çok susandığında yüksek miktarda sıvı içilmemesi öneriliyor.
HANGİ İÇECEKLERDEN KAÇINILMALI?
Sıcak havalarda su, ayran ve uygun miktarda mineral içeren içecekler tercih edilebilir. Alkol, vücudun sıvı kaybını artırabileceği için sıcak günlerde risk oluşturabilir.
Aşırı miktarda kafein, şeker ve enerji içeceği tüketimi de suyun yerine geçmez. Özellikle kalp, tansiyon, diyabet veya böbrek hastalığı bulunanların içecek tercihinde sağlık uzmanının önerisini dikkate alması gerekiyor.
Tuz tableti veya yüksek miktarda tuz içeren ürünler hekim önerisi olmadan kullanılmamalı.
SICAK HAVADA NASIL GİYİNİLMELİ?
Dışarı çıkarken açık renkli, hafif, bol ve hava geçiren giysiler tercih edilmeli. Geniş kenarlı ve hava delikleri bulunan bir şapka kullanılmalı.
Güneş gözlüğünün ultraviyole ışınlarına karşı koruma sağlamasına dikkat edilmeli. Cildin açıkta kalan bölgelerine uygun güneş koruyucu sürülmeli ve ürün gerektiğinde yenilenmeli.
Koyu renkli, dar ve hava geçirmeyen giysiler vücudun ısı kaybetmesini zorlaştırabilir. Açık alanda çalışanların koruyucu ekipmanlarını çıkarmadan düzenli gölge ve serinleme molaları vermesi gerekiyor.
EVLER NASIL SERİN TUTULABİLİR?
Güneş gören pencerelerin perde, panjur veya güneşliklerle kapatılması evin ısınmasını azaltabilir. Dışarıdaki hava serinlediğinde pencereler açılarak hava dolaşımı sağlanabilir.
Klima kullanılıyorsa ortamın aşırı soğutulmaması ve cihaz bakımının düzenli yapılması gerekiyor. Sağlık Bakanlığının bilgilendirmesinde oda sıcaklığının 24 ile 27 derece arasında tutulması öneriliyor.
Klima bulunmayan evlerde serin duş alınabilir; eller, yüz, ense ve ayaklar serin suyla ıslatılabilir. Günün en sıcak bölümünde evin en serin odası tercih edilebilir.
KİMLER DAHA FAZLA RİSK ALTINDA?
Sıcak çarpması herkeste görülebilse de bazı gruplar daha fazla risk taşıyor.
Risk grupları arasında şunlar bulunuyor:
65 yaş ve üzerindeki kişiler,
Bebekler ve küçük çocuklar,
Hamileler,
Engelli bireyler,
Kalp ve damar hastalığı bulunanlar,
Yüksek tansiyon hastaları,
Diyabet hastaları,
Böbrek ve solunum sistemi hastalığı bulunanlar,
Fazla kilolu kişiler,
Psikiyatrik veya nörolojik hastalığı bulunanlar,
Düzenli ilaç kullananlar,
Açık alanda çalışanlar,
Sporcular,
Yalnız yaşayan yaşlılar,
Sıcak havaya alışkın olmayanlar.
Risk grubundaki yetişkinlerin ve yaşlıların aşırı sıcak dönemlerinde günde en az iki kez kontrol edilmesi, bebeklerin ise daha sık izlenmesi öneriliyor.
İLAÇ KULLANANLAR NELERE DİKKAT ETMELİ?
Bazı ilaçlar vücudun sıvı dengesini, terleme mekanizmasını veya sıcaklığa verdiği yanıtı etkileyebilir. İdrar söktürücüler, bazı tansiyon ilaçları ve bazı psikiyatrik ilaçlar kullanan kişiler sıcak havalarda daha dikkatli olmalı.
Ancak sıcak nedeniyle ilaç kullanımı kendi kendine bırakılmamalı veya doz değiştirilmemeli. İlacın aşırı sıcaklarda nasıl kullanılması gerektiği konusunda hekim veya eczacıya danışılmalı.
İlaçlar doğrudan güneş altında, otomobil içinde veya önerilen saklama sıcaklığının üzerindeki yerlerde tutulmamalı.
ÇOCUKLAR VE HAYVANLAR ARAÇTA BIRAKILMAMALI
Bebekler, çocuklar, yaşlılar, engelli bireyler ve hayvanlar kapalı veya park edilmiş araçlarda kısa süreliğine dahi bırakılmamalı.
Araç içindeki sıcaklık, dışarıdaki hava sıcaklığına göre kısa sürede tehlikeli seviyelere çıkabiliyor. Camın aralık bırakılması veya aracın gölgede bulunması güvenli bir ortam sağlamıyor.
Araçtan inerken içeride kimsenin kalmadığından emin olunması gerekiyor. Park edilmiş bir araçta yalnız bırakılmış çocuk veya yardıma muhtaç kişi görülürse 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bilgi verilmeli.
AÇIK ALANDA ÇALIŞANLAR HANGİ ÖNLEMLERİ ALMALI?
İnşaat, tarım, turizm, belediye hizmetleri, kuryelik ve benzeri işlerde açık alanda çalışanlar sıcak çarpması açısından yüksek risk altında bulunuyor.
Çalışma düzeninin mümkünse günün daha serin saatlerine göre planlanması, sık dinlenme molaları verilmesi ve gölgeli dinlenme alanları oluşturulması gerekiyor.
Çalışanların yalnız bırakılmaması, birbirlerinde bilinç değişikliği, dengesiz yürüme, aşırı halsizlik ve konuşma bozukluğu gibi belirtileri gözlemlemesi önem taşıyor.
Sıcağa yeni maruz kalan çalışanların iş yükünün aşamalı biçimde artırılması, vücudun sıcak koşullara uyum sağlamasına yardımcı olabilir. Sıcak hastalığı belirtisi gösteren kişinin çalışmaya devam etmesine izin verilmemeli.
SPOR YAPARKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Koşu, bisiklet, futbol ve açık hava egzersizleri sabah erken veya akşam saatlerinde yapılmalı. Hava sıcaklığının yanı sıra nem ve hissedilen sıcaklık da kontrol edilmeli.
Egzersiz sırasında baş dönmesi, kas krampları, bulantı, olağan dışı yorgunluk veya baş ağrısı gelişirse aktivite hemen durdurulmalı. Kişi serin bir alana geçmeli ve belirtilerin durumuna göre sağlık yardımı istemeli.
Yoğun sıcak altında performansı zorlamak sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması riskini artırabilir.
SADECE GÜNEŞ ALTINDA MI SICAK ÇARPMASI OLUR?
Sıcak çarpması yalnızca doğrudan güneş altında gelişmiyor. Havasız evler, çatı katları, fabrikalar, mutfaklar, seralar, atölyeler ve kapalı araçlar da riskli ortamlar arasında bulunuyor.
Yüksek sıcaklık ve nemin bir arada bulunduğu ortamlarda terin buharlaşması zorlaşıyor. Bu nedenle termometrede görülen değer kadar hissedilen sıcaklık ve ortamın hava dolaşımı da önem taşıyor.
NE ZAMAN 112 ARANMALI?
Aşağıdaki belirtilerden biri görülürse 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı:
Bilinç bulanıklığı,
Bayılma veya bilinç kaybı,
Konuşma bozukluğu,
Nöbet,
Çok yüksek vücut sıcaklığı,
Yürüme ve denge bozukluğu,
Kişinin kendine gelememesi,
Hızla kötüleşen genel durum.
Sıcak çarpması şüphesinde kişinin kendiliğinden düzelmesini beklemek veya yalnızca su içirerek müdahale etmek tehlikeli olabilir. Acil yardım çağrılırken soğutma işlemine başlanmalı ve sağlık ekibi gelene kadar sürdürülmeli.
