Antalya’da tarımsal ilaç ambalajları akıllı toplama otomatlarıyla ayrı toplanıyor. Çevre Dostu Çiftçi Kart sistemi 2026’da yeni ilçelere yayılıyor.
Antalya’da seracılık ve açık alan tarımında kullanılan bitki koruma ürünlerinin boş ambalajları, doğru yönetilmediğinde toprak ve su kaynakları açısından önemli bir atık sorununa dönüşebiliyor. Bu nedenle zirai ilaç kutularının evsel çöple birlikte atılması, tarlada bırakılması veya yakılması yerine diğer atıklardan ayrı toplanması gerekiyor.
Antalya’da bu amaçla uygulanan sistemlerden biri Büyükşehir Belediyesinin “Çevre Dostu Çiftçi Kart” projesi. İlk olarak 2022 yılında Kumluca’da başlayan sistem daha sonra Finike ve Demre’ye, ardından Aksu, Serik, Kemer ve Alanya’ya genişletildi. Mart 2026’da Gazipaşa’nın da projeye dahil edilmesi için protokol imzalandı.
Tarımsal ilaç ambalajları neden ayrı toplanıyor?
Tarımda kullanılan bitki koruma ürünlerinin boş ambalajları sıradan plastik ambalajlarla aynı şekilde değerlendirilemiyor.
Ambalajın içinde veya yüzeyinde ürün kalıntısı bulunabilmesi nedeniyle kontrolsüz bırakılan ambalajlar;
toprağın,
yeraltı ve yüzey sularının,
dere ve sulama kanallarının,
tarım alanlarının
kirlenmesine yol açabilecek bir kaynak oluşturabiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin ilçelerle yaptığı iş birliği protokolünde de zirai ilaç ambalajlarının kontrolsüz şekilde çevreye atılmasının veya yakılmasının önlenmesi ile yeraltı ve yüzey suyu kirliliğinin azaltılması projenin temel amaçları arasında gösteriliyor.
Antalya’da Çevre Dostu Çiftçi Kart nasıl çalışıyor?
Sistemde üreticilerin tarımsal ilaç ambalajlarını belirlenen akıllı toplama otomatlarına teslim etmesi amaçlanıyor.
Uygulamanın işleyişi temel olarak şöyle:
Üretici sisteme kayıt oluyor.
Kayıt sonrasında üreticiye çipli anahtarlık veriliyor.
Boş zirai ilaç ambalajları tarımsal üretimin yoğun olduğu alanlara veya hallere yerleştirilen akıllı otomatlara götürülüyor.
Otomata teslim edilen ambalaj tartılıyor.
Atığın ağırlığı sisteme üreticinin hesabına puan olarak kaydediliyor.
Biriken puanlar belirlenen tarımsal destek ürünleri için kullanılabiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi yetkililerinin Alanya’da üreticilere yaptığı bilgilendirmeye göre sistemde bir gram atık bir puan olarak hesaplanıyor.
Çiftçi Kart’a nasıl kayıt olunuyor?
Projenin uygulandığı ilçelerde üreticiler cep telefonu üzerinden Çevre Dostu Çiftçi Kart uygulamasına kayıt olabiliyor.
Kayıt işleminin ardından üreticiye sisteme tanımlı çipli bir anahtarlık teslim ediliyor. Bu çip, otomat tarafından atığı teslim eden üreticinin belirlenmesini ve toplanan ağırlığın hesabına aktarılmasını sağlıyor.
Belediyeler ayrıca yeni ilçelerde sistem devreye alınırken üreticilere otomat kullanımı ve zirai ambalajların çevresel etkileri konusunda eğitimler düzenliyor.
Örneğin Aksu’da Ağustos 2025’te gerçekleştirilen çalışmada üreticilere hem çevresel riskler hem de otomatların kullanımı anlatıldıktan sonra Çiftçi Kart çipleri dağıtıldı.
Antalya’da hangi ilçelerde zirai ilaç ambalajı toplanıyor?
Çevre Dostu Çiftçi Kart projesi ilk olarak Kumluca’da uygulandı.
Daha sonra sisteme:
Finike,
Demre,
Aksu,
Serik,
Kemer,
Alanya
eklendi.
Böylece 2025 sonu itibarıyla uygulama yedi ilçeye ulaşmış oldu. Şubat 2026 tarihli bilgilendirmelerde de sistemin Antalya’da yedi ilçede sürdüğü belirtiliyor.
Mart 2026’da ise Gazipaşa’nın projeye dahil edilmesi amacıyla Antalya Büyükşehir Belediyesi ile Gazipaşa Belediyesi arasında protokol imzalandı. Böylece sistemin sekizinci ilçeye genişletilmesine yönelik süreç başlatıldı.
Gazipaşa için yapılan açıklama projenin ilçede hayata geçirileceğini belirttiği için, güncel otomat sayısının kurulumu tamamlanan noktalar üzerinden ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Antalya’da kaç zirai ilaç toplama otomatı var?
2025 yılındaki genişlemeyle birlikte proje önemli ölçüde büyüdü.
Haziran 2025’te açıklanan verilere göre başlangıçta Kumluca, Finike ve Demre’de toplam 13 toplama otomatı bulunuyordu.
Aksu, Serik, Kemer ve Alanya’nın sisteme eklenmesiyle bu dört ilçeye toplam 15 yeni akıllı otomat yerleştirildi ve toplam otomat sayısı 28’e çıkarıldı.
Bu sayı 2025 genişlemesini gösteriyor. Gazipaşa’da 2026 yılında başlayan yeni etap nedeniyle güncel toplam sayı, yeni kurulumların tamamlanma durumuna göre daha yüksek olabilir; ancak 23 Ağustos 2026 itibarıyla bütün yeni noktaları içeren daha güncel resmi bir toplam sayı kamuya açık kaynaklarda yer almıyor.
Kaç çiftçi sisteme kayıtlı?
Proje büyüdükçe kayıtlı üretici sayısı da arttı.
Antalya Büyükşehir Belediyesi Mart 2025’te sistemde 4 bin 759 kayıtlı çiftçinin bulunduğunu açıklamıştı. Aynı tarihte 13 otomat üzerinden yaklaşık 3,6 ton zirai ilaç ambalajının toplandığı belirtilmişti.
Belediyenin 2026 Performans Programında ise 2025 yıl sonu Çevre Dostu Çiftçi Kart üye sayısı için 4 bin 969 kişilik gerçekleşme tahmini yer alıyor.
Bu rakam bir performans programındaki yıl sonu tahmini olduğundan kesinleşmiş 2026 güncel üye sayısıyla aynı kabul edilmemeli.
Ne kadar zirai ilaç ambalajı toplandı?
Antalya Büyükşehir Belediyesinin 2024 çevre raporuna göre proje kapsamında o tarihe kadar 4 bin 673 üreticiye ulaşılmış ve 3 bin 363,75 kilogram zirai ilaç ambalaj atığı diğer atıklardan ayrı toplanmıştı.
Mart 2025’te yapılan daha sonraki açıklamada ise toplam miktarın yaklaşık 3,6 tona ulaştığı bildirildi.
Projenin 2025 ve 2026’da dört yeni ilçe ile Gazipaşa yönünde genişlemesi nedeniyle toplanan miktarın yükselmiş olması bekleniyor. Ancak Antalya genelindeki 2026 toplamını gösteren kesinleşmiş güncel resmi veri henüz kamuya açık biçimde yayımlanmış değil.
Kumluca’da sistem nasıl uygulanıyor?
Kumluca, projenin ilk uygulama alanı olması nedeniyle sistemin nasıl çalıştığını gösteren en somut ilçelerden biri.
Kumluca Belediyesinin 2025 Faaliyet Raporunda ilçedeki mahallelere akıllı zirai atık kumbaralarının yerleştirildiği belirtiliyor.
Üreticilerin otomatlara bıraktığı ambalajlar tartılıyor ve ağırlığına göre belirlenen puan üreticinin hesabına aktarılıyor.
2025 yılı boyunca ilçede ayrı toplanan zirai ilaç ambalajlarının ekonomiye yeniden kazandırılması amacıyla işlem yapıldığı da belediye faaliyet raporunda yer alıyor.
Üretici ambalaj getirince ne kazanıyor?
Çevre Dostu Çiftçi Kart yalnızca toplama sistemi değil, aynı zamanda üreticinin ayrı toplamaya katılımını teşvik eden bir puan modeli kullanıyor.
Biriken puanlar karşılığında farklı dönemlerde:
sera naylonu,
sera ipi,
klips,
yapışkan tuzak,
akülü testere,
arı kovanı,
biyolojik mücadelede kullanılan bombus arısı
gibi tarımsal desteklerin verildiği açıklandı.
Verilen ürünlerin türü ve puan karşılıkları dönemsel olarak değişebildiği için üreticinin güncel katalog veya belediye duyurusunu kontrol etmesi gerekiyor.
Ambalajlar neden normal çöp kutusuna atılmamalı?
Bitki koruma ürünü ambalajının evsel atık sistemi içerisine karışması, atığın kontrol edilmesini zorlaştırıyor.
Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün tarımsal atık değerlendirmelerinde de zirai ilaçla kontamine olan kutu ve benzeri ambalajların diğer sıradan ambalajlardan ayrı değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu atıkların kontrollü biçimde biriktirilmesi, taşınması ve uygun lisanslı sistemlere yönlendirilmesi gerekiyor.
Dolayısıyla boş bir tarımsal ilaç şişesinin plastik olması, doğrudan sıradan plastik ambalaj konteynerine bırakılabileceği anlamına gelmiyor.
Tarımsal ilaç kutuları yakılabilir mi?
Hayır. Ambalajların açık alanda yakılması uygun bir bertaraf yöntemi değil.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin zirai ilaç ambalajlarının yönetimi için hazırladığı protokolde de kontrolsüz yakmanın önüne geçilmesi açık biçimde amaçlar arasında yer alıyor.
Yakma sırasında ambalajın yapısındaki plastik ve ürün kalıntılarının kontrolsüz biçimde çevreye yayılması riski bulunuyor.
Bu nedenle üreticinin ambalajı seranın yanında, tarla kenarında veya dere yatağında yakmak yerine bulunduğu ilçedeki özel toplama sistemine teslim etmesi gerekiyor.
Dereye veya sulama kanalına bırakılması neden riskli?
Antalya’nın tarımsal üretim bölgelerinde sera ve tarla alanları sulama kanalları, dereler ve kıyıya ulaşan akarsu sistemleriyle iç içe bulunuyor.
Boş ambalajın dere yatağına bırakılması, özellikle şiddetli yağışlarda atığın kilometrelerce taşınmasına neden olabiliyor.
Antalya Deniz Çöpleri İl Eylem Planında da Kumluca ve Demre’de zirai ilaç kutularının diğer tarımsal atıklarla birlikte akarsular yoluyla denize ulaşabilen kirlilik kaynakları arasında bulunduğu belirtiliyor.
Bu nedenle tarımsal ilaç ambalajlarının ayrı toplanması yalnızca tarla toprağını değil, dere, yeraltı suyu ve Akdeniz kıyılarını da ilgilendiren bir atık yönetimi konusu.
Tarımsal ilaç yerine neden “bitki koruma ürünü” deniliyor?
Günlük kullanımda “zirai ilaç” veya “tarımsal ilaç” ifadeleri yaygın olsa da mevzuatta kullanılan temel kavram “bitki koruma ürünü”.
Tarım ve Orman Bakanlığı, bu ürünlerin ruhsatlandırılması, satışı, takibi ve uygulanmasını ayrı düzenlemelerle yürütüyor.
13 Aralık 2025 tarihinde Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin yeni yönetmelik yayımlandı. Aynı tarihte ürünlerin toptan ve perakende satılması ile depolanmasına ilişkin düzenleme de yenilendi.
Bu nedenle haber ve resmi işlemlerde “bitki koruma ürünü ambalaj atığı” ifadesi daha teknik ve doğru bir tanımlama.
Antalya neden bu konuda özel bir sistem kuruyor?
Antalya, Türkiye’nin en yoğun örtü altı ve yaş sebze-meyve üretim merkezlerinden biri.
Üretimin büyüklüğü nedeniyle kullanılan tarımsal girdilerin ambalajları da küçük miktarlardan oluşmuyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin 2025-2029 Stratejik Planında “zirai ilaç atıklarının çevre kirliliğine sebep olması” doğrudan mevcut sorunlardan biri olarak tanımlanıyor.
Aynı planda Çevre Dostu Çiftçi Kart projesinin tüm Antalya’ya yaygınlaştırılması belediyenin çevre ve sıfır atık faaliyetleri arasına alınmış durumda.
Projenin 2026 hedefi ne?
Antalya Büyükşehir Belediyesinin 2026 Performans Programında “Tüm Antalya’da Çevre Dostu Çiftçi Kart Projesinin yaygınlaştırılması” ayrı bir faaliyet olarak yer alıyor.
Programda temel amaç zirai ilaç ambalajlarının diğer atıklardan ayrı toplanmasının yaygınlaştırılması olarak tanımlanıyor.
Mart 2026’da Gazipaşa için protokol imzalanması da genişleme politikasının devam ettiğini gösteriyor.
Buna karşılık Antalya’nın 19 ilçesinin tamamında bugün aynı sayıda otomat bulunduğunu söylemek mümkün değil. Sistem aşamalı biçimde yayılıyor.
Akıllı otomat kullanmanın avantajı ne?
Normal bir atık konteynerine bırakılan ambalajın kim tarafından ve ne kadar teslim edildiğini takip etmek zor.
Akıllı otomat sistemi ise atığı tartarak kullanıcı hesabına kaydediyor.
Bu yöntem;
toplanan atık miktarının ölçülmesine,
üreticinin katılımının takip edilmesine,
teşvik verilmesine,
atığın başka çöplerle karışmasının azaltılmasına,
toplama noktalarının performansının izlenmesine
olanak sağlıyor.
Kumluca Belediyesinin faaliyet raporunda da otomatlara bırakılan ambalajların ağırlığı üzerinden puan hesaplandığı açıkça belirtiliyor.
Toplanan ambalajlara daha sonra ne oluyor?
Amaç ambalajların seradan çıktıktan sonra kontrolsüz atık zincirinden çıkarılması.
Antalya Büyükşehir Belediyesi, Çevre Dostu Çiftçi Kart kapsamında toplanan zirai ilaç ambalajlarının diğer atıklardan ayrı şekilde toplanarak uygun atık yönetimi ve geri kazanım süreçlerine yönlendirildiğini belirtiyor.
Burada önemli nokta, bütün ambalajların sıradan plastik gibi doğrudan geri dönüşüme gönderildiğini varsaymamak.
İçeriğinde tehlikeli madde kalıntısı bulunan ambalajın hangi işleme tabi tutulacağı atığın niteliğine ve ilgili atık mevzuatına göre belirleniyor. Bu nedenle toplama sonrasında ayrıştırma, taşıma, geri kazanım veya bertaraf işlemlerinin yetkili sistemler üzerinden yürütülmesi gerekiyor.
Üreticinin yapmaması gerekenler neler?
Tarımsal ilaç ambalajlarının yönetiminde en önemli nokta ambalajı kontrolsüz biçimde çevreye bırakmamak.
Üreticinin;
boş ambalajı dereye atmaması,
sulama kanalına bırakmaması,
sera veya tarla kenarında biriktirip yakmaması,
diğer evsel çöplerle gelişigüzel karıştırmaması,
başka amaçlarla yeniden kullanmaması
gerekiyor.
Projenin kurulma gerekçesi de zaten tarımsal ilaç ambalajlarının özellikle toprak ve su kaynaklarına karışmasını engellemek.
Antalya’da sistem yeterli mi?
Mevcut uygulama önceki yıllara göre daha geniş bir toplama ağı oluşturmuş durumda.
2022’de yalnızca Kumluca’da başlayan sistem, sonraki dönemde Finike ve Demre’ye; 2025’te Aksu, Serik, Kemer ve Alanya’ya yayıldı. Gazipaşa da 2026 genişleme programına dahil edildi.
Ancak Antalya’nın 19 ilçesi bulunduğu düşünüldüğünde proje henüz bütün tarımsal üretim alanlarını aynı ölçüde kapsamıyor.
Büyükşehir Belediyesinin 2026 programında sistemin tüm Antalya’ya yaygınlaştırılmasının hâlâ hedef olarak yer alması da bu sürecin tamamlanmadığını gösteriyor.
Tarımsal ilaç ambalajları nasıl toplanmalı?
Antalya’daki mevcut modelin temel yaklaşımı, bitki koruma ürünü ambalajlarının daha seradan veya tarladan çıktığı anda diğer atıklardan ayrılması.
Çevre Dostu Çiftçi Kart’ın uygulandığı ilçelerde üreticiler kayıt olduktan sonra boş ambalajlarını belirlenen akıllı otomatlara teslim edebiliyor. Atık tartılıyor, üreticinin hesabına puan aktarılıyor ve ambalaj kontrollü atık yönetimi sistemine giriyor.
Kumluca, Finike, Demre, Aksu, Serik, Kemer ve Alanya’da uygulanan sistemin 2026’da Gazipaşa’ya da genişletilmesi yönünde adım atılmış durumda. Antalya Büyükşehir Belediyesi ise uzun vadede sistemi kent geneline yaymayı hedefliyor.
Antalya gibi sera ve tarla üretiminin yoğun olduğu bir kentte asıl hedef, tarımsal ilaç ambalajının dere yatağına, toprağa veya evsel çöpe ulaştıktan sonra temizlenmesi değil; atığın üretildiği noktada ayrı toplanarak çevreye hiç karışmamasını sağlamak.
