Antalya’da ulaşım maliyetleri artıyor | Ücretsiz ulaşım mümkün mü?

Antalya Büyükşehir Belediyesi Mart Olağan Meclis Toplantısı’nda toplu ulaşım ücretlerine yönelik yeni tarife kabul edildi. Alınan kararla birlikte şehir içi otobüs ücretleri başta olmak üzere ulaşım kalemlerinde artışa gidildi. Peki Antalya’da ücretsiz ulaşım mümkün mü?

Antalya Büyükşehir Belediyesi Mart Olağan Meclis Toplantısı’nda toplu ulaşım ücretlerine yönelik yeni tarife de kabul edilmişti. Esnaf odalarının talebi doğrultusunda hazırlanan tarife önerisinin kabul edilmesiyle birlikte şehir içi toplu taşıma ücretleri yeniden belirlenmişti.

Yeni tarifeye göre ücretler şöyle olmuştu:

Tam 42 TL – İndirimli 40 TL – Öğrenci 20 TL – Kredi kartı 50 TL – Kullan-at 46 TL

Toplantıda ayrıca ticari taksi tarifeleri ile ilçeler arası ulaşım ücretlerinde de artışa gidilmişti.

Mecliste alınan karar doğrultusunda, toplu taşıma araçlarında ilk binişten itibaren 5 dakika ile 60 dakika arasında yapılan aktarmaların ücretsiz olmaya devam edeceği belirtilmişti.

Antalya’da toplu ulaşım ücretlerine yönelik artışlar, kentte yaşayan yurttaşların günlük yaşamını doğrudan etkiliyor. Artan maliyetler özellikle öğrenciler, emekliler ve düşük gelirli kesimler açısından ulaşımı daha da zorlaştırırken, ücretsiz toplu taşıma uygulamaları yeniden gündeme geliyor.

ÜCRETSİZ ULAŞIM TÜRKİYE’DE GEÇMİŞTE GÜNDEME GELDİ

Türkiye’de ücretsiz toplu taşıma tartışmaları 1970’li yıllara kadar uzanıyor. 1973’te belediye başkanı seçilen Vedat Dalokay, 1 Ekim 1977 tarihli bir haberde, elektrik ücretlerine zam yaparak belediye otobüslerini tüm Ankara’da ücretsiz hale getirmeyi planladıklarını açıklamıştı.

Bu yaklaşım, toplu taşımanın finansmanına dair iki önemli noktaya işaret etti. İlk olarak, bilet gelirinin kaldırılması durumunda oluşacak kaybın, belediyenin başka bir gelir kalemi üzerinden karşılanması hedeflenmişti. İkinci olarak ise “tüm Ankara” ifadesiyle, uygulamanın belirli gruplarla sınırlı değil, kent genelinde hayata geçirilmesi planlamıştı.

1989’da göreve gelen Murat Karayalçın ise “Halk Taşıt” uygulamasıyla belirli saatlerde toplu ulaşımı ücretsiz hale getirdi. Uygulama; düşük gelirli yurttaşların kent merkezine erişimini kolaylaştırmak, sosyal eşitliği artırmak ve yoğun saatlerdeki sıkışıklığı azaltmak amacıyla hayata geçirilmişti.

DÜNYA GENELİNDE FARKLI MODELLER UYGULANIYOR

Dünyada ise ücretsiz toplu taşıma farklı ölçeklerde ve modellerle uygulanıyor.

Lüksemburg’da 2020 yılından bu yana tramvay, tren ve otobüsler ülke genelinde ücretsiz kullanılıyor. Kamu finansmanı ile sürdürülen sistemin, yapılan çalışmalara göre ulaşım kaynaklı sera gazı emisyonlarında ortalama yüzde 6,7’lik bir azalma sağladığı belirtiliyor.

Malta’da 2022’de başlatılan uygulamada ise otobüsler belirli bir kart sistemi üzerinden ücretsiz hale getirildi. 2023 yılında yolculuk sayısının 67,3 milyona ulaştığı açıklanırken, özel araçtan toplu taşımaya geçişin sınırlı kaldığına dair değerlendirmeler de yapıldı.

Estonya’nın başkenti Tallinn’de 2013’ten bu yana kentte ikamet edenler için toplu taşıma ücretsiz. Uygulama sonrası yolcu sayısında artış yaşanırken, belediye gelirlerinde ikamet artışına bağlı yükselişle bütçe dengesi sağlandı.

Fransa’nın Dunkirk kentinde 2018’de başlatılan ücretsiz otobüs uygulaması sonrası hafta içi kullanım yüzde 65, hafta sonu kullanım ise yüzde 125 arttı. Anketler, kullanıcıların bir kısmının otomobilden toplu taşımaya yöneldiğini ortaya koydu.

Montpellier’de ise kademeli olarak ücretsiz hale getirilen sistemde kullanım yaklaşık yüzde 20 arttı. Ancak gelir kaybı nedeniyle kamu sübvansiyonu ve borçlanmaya bağımlılığın arttığı ifade edildi.

Belçika’nın Hasselt kentinde 1997’de başlayan ücretsiz ulaşım uygulaması, maliyet baskıları nedeniyle 2013 yılında sonlandırıldı.

ABD’de Kansas City’de başlatılan “Zero Fare” uygulamasında, kullanıcıların yüzde 17’sinin ücretsiz olduğu için sistemi kullanmaya başladığı, mevcut kullanıcıların ise yaklaşık yüzde 40’ının daha sık seyahat ettiği belirtildi. Ancak uygulamanın sürdürülebilirliği tartışma konusu oldu ve 2026’da ücretlerin geri dönmesi planlandı.

Boston’da belirli hatlarda ücretsiz ulaşım pilot olarak uygulanırken, Calgary’de şehir merkezinde belirli raylı sistem hatlarında ücretsiz bölge uygulaması sürüyor. Brezilya’nın Maricá kentinde ise belediye işletmesi üzerinden yürütülen ücretsiz ulaşım modeli sosyal erişim politikası olarak uygulanmaya devam ediyor.

ANTALYA’DA ÜCRETSİZ ULAŞIM MÜMKÜN MÜ?

Antalya’da nüfus hareketliliği yıl boyunca yüksek seviyede seyrediyor. Kentte toplu ulaşımın maliyeti, artan yaşam giderleriyle birlikte daha görünür bir sorun haline gelirken, ücretsiz ya da daha erişilebilir ulaşım modelleri yeniden tartışılıyor.

Dünyadaki örnekler, ücretsiz toplu taşımanın farklı finansman modelleri ve kapsamlarla uygulanabildiğini gösterirken; sistemin sürdürülebilirliği, bütçe dengesi ve ulaşım altyapısıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor.

Antalya’da ise mevcut koşullarda ücretsiz toplu taşımanın nasıl hayata geçirilebileceği ve olası etkilerinin ne olacağı, önümüzdeki süreçte tartışılmaya devam edecek başlıklar arasında yer alıyor.

Uluslararası örnekler, ücretsiz toplu taşımanın farklı finansman modelleriyle sürdürüldüğünü ortaya koyuyor.

• Lüksemburg’da sistem, ulusal bütçeden yıllık yaklaşık 40 milyon Euro sübvansiyon ile finanse ediliyor
• Tallinn’de ise belediye, kentte yaşayanlardan aldığı gelir vergisi payı ile sistemi destekliyor

Antalya için de benzer şekilde:

• Belediye bütçesinden daha yüksek pay ayrılması
• Turizm gelirlerinin ulaşım için kullanılması
• Reklam ve sponsorluk gelirlerinin artırılması

KAPASİTE SORUNU: MEVCUT SİSTEM YETERLİ Mİ?

Antalya’da toplu ulaşım, 800 civarı otobüs ile sağlanıyor

Son yıllarda filoya yeni araçlar eklenmiş olsa da, ücretsiz ulaşımın getireceği talep artışı önemli bir soru işareti oluşturuyor.

Uluslararası örnekler, ücretsiz ulaşım sonrası yolcu sayısında ciddi artışlar yaşandığını gösteriyor:

• Dunkirk’te hafta içi yüzde 65, hafta sonu yüzde 125 artış
• Boston’da ilk yıl yüzde 35 artış

Bu artışların Antalya’da da yaşanması durumunda, mevcut sefer sıklığı ve hizmet kalitesinin korunması için ek yatırım gerekecek.

Antalya’nın nüfusu 2023 itibarıyla yaklaşık 2,7 milyon. Turizm sezonunda bu sayı milyonlarca ziyaretçi ile birlikte çok daha yüksek seviyelere ulaşıyor.

Öte yandan, son yıllarda toplu taşıma kullanımında düşüş yaşandığı ve günlük on binlerce kişinin özel araçlara yöneldiği belirtiliyor. Bu tablo, ücretsiz ulaşımın potansiyel olarak büyük bir talep yaratabileceğine işaret ediyor.

TÜRKİYE’NİN EN BÜYÜK 15 BÜYÜKŞEHİRİNDE TOPLU TAŞIMA ÜCRETLERİ