Antalya’da yeni parklarda çocuk oyun alanları yaygın; yaşlılar için gölge, oturma ve erişilebilirlik ise projeden projeye değişiyor.
Antalya’da mahalle parkları artık yalnızca birkaç bank, çim alan ve çocuk salıncağından oluşan alanlar olarak planlanmıyor. Son dönemde açıklanan projelerde çocuk oyun alanlarının yanında yürüyüş yolları, açık hava spor ekipmanları, oturma bölümleri, gölgelendirme ve erişilebilir dolaşım gibi farklı yaş gruplarının kullanabileceği donatılar daha fazla görülüyor.
Bu gelişme, çocuk ile ebeveyn veya büyükanne ve büyükbabanın aynı parkı birlikte kullanmasını kolaylaştırabilecek bir tasarım anlayışına işaret ediyor.
Ancak Antalya genelindeki bütün yeni parkların çocuklar ve yaşlılar için birlikte tasarlandığını gösteren kapsamlı bir kamu envanteri bulunmuyor. Belediyelerin açıklamalarında çocuklara yönelik donatılar ayrıntılı biçimde belirtilirken, yaşlılara özel tasarım ölçütleri çoğu projede ayrı bir başlık olarak yayımlanmıyor.
Bu nedenle Antalya’da “kuşaklar arası park” yaklaşımının bazı projelerde belirginleştiğini, ancak henüz kent genelinde ölçülebilir ortak bir standart haline geldiğini söylemenin güç olduğunu belirtmek gerekiyor.
Çaybaşı’ndaki yeni park “her yaş grubuna” göre planlandı
Muratpaşa Belediyesi’nin Mart iki bin yirmi altıda açıkladığı Çaybaşı Mahallesi park projesi, farklı yaş ve hareketlilik düzeylerinin aynı alanda düşünülmesine ilişkin güncel örneklerden biri.
On altı bin metrekarelik proje belediye tarafından doğrudan “her yaş grubuna hitap edecek şekilde” tasarlanmış bir park olarak tanımlanıyor.
Projede çocuk oyun gruplarının yanı sıra basketbol sahası, fitness ve kalistenik alanlar, koşu yolu, oturma ve gölgeleme elemanları bulunuyor. Görme engelli yurttaşlar için yönlendirme yüzeyleri, engelli dostu banklar ve tekerlekli sandalye kullanıcılarının parkın tamamına ulaşmasını sağlayacak rampalı dolaşım sistemi de planlanmış durumda.
Bu proje doğrudan “yaşlı parkı” olarak tanımlanmıyor. Ancak oturma alanı, gölge, engelsiz dolaşım ve kesintisiz yaya bağlantısı yaşlı kullanıcıların da parkı daha rahat kullanmasını sağlayabilecek unsurlar arasında.
Kepez’de yeni parklarda çocuk, spor ve dinlenme alanları bir arada
Kepez Belediyesi’nin iki bin yirmi altı yılında açıkladığı yeni park projelerinde de benzer bir model görülüyor.
Kirişçiler Mahallesi 9939 Sokak’ta yapımı sürdürülen bin iki yüz altmış altı metrekarelik parkta çocuk oyun grupları, fitness aletleri, oturma alanları ve yeşil alanlar birlikte planlandı.
Erenköy Mahallesi’nde Temmuz ayında duyurulan iki bin yedi yüz on metrekarelik yeni parkta ise iki pergola, çocuk oyun alanı ve açık hava fitness ekipmanları bulunuyor. Belediye parkı çocukların oyun oynayabileceği, yetişkinlerin ise spor yapıp dinlenebileceği ortak bir buluşma alanı olarak tanımlıyor.
Fevzi Çakmak Mahallesi’ndeki yaklaşık on iki dönümlük kanal boyu parkında da yürüyüş yolları, çocuk oyun alanları, spor bölümleri ve yeşil yaşam alanları birlikte tasarlanıyor.
Bu örneklerde yaşlılar ayrı bir kullanıcı grubu olarak belirtilmese de parkın yalnızca çocuk oyun alanından oluşmadığı görülüyor.
Çocuk parkı ile herkesin kullanabileceği park aynı şey değil
Bir mahallede yeni çocuk oyun grubu kurulması parkın bütün yaş grupları için kullanışlı olduğu anlamına gelmiyor.
Çocuğunu parka getiren bir büyükanne veya büyükbabanın uzun süre ayakta kalmadan çocuğu izleyebilmesi için oyun alanına yakın oturma noktaları gerekiyor.
Bankın bulunması da tek başına yeterli olmayabilir.
Antalya’nın uzun ve sıcak yaz döneminde bankın gölgede olması, yürüyüş güzergâhının aşırı eğimli olmaması, zeminin takılma ve düşme riskini azaltması ve parkın girişinden oturma alanına kadar rahat ulaşım sağlanması özellikle ileri yaştaki kullanıcılar açısından önem taşıyor.
Bu nedenle yaşlı ve çocuk dostu park tasarımı iki ayrı köşeye çocuk oyuncağı ve bank koymaktan daha kapsamlı bir planlama gerektiriyor.
Çocuk oynarken yaşlı kullanıcı onu görebiliyor mu?
Kuşaklar arası park tasarımında alanların birbirleriyle ilişkisi belirleyici.
Çocuk oyun grubuyla oturma alanının parkın tamamen farklı noktalarında bulunması, küçük çocukla gelen bir yaşlı kullanıcının parkı rahat biçimde kullanmasını zorlaştırabilir.
Oturma noktalarının oyun alanını görebilecek mesafede bulunması ise ebeveynlerin yanı sıra çocuklarına eşlik eden büyükanneler ve büyükbabalar açısından da kolaylık sağlayabilir.
Benzer şekilde dinlenme noktalarının yürüyüş parkurunun belirli aralıklarına yerleştirilmesi, uzun mesafeyi tek seferde yürümekte zorlanan kullanıcıların parkta daha fazla zaman geçirebilmesine imkân verebilir.
Antalya’daki mevcut belediye proje açıklamalarında bu tür mesafe ve görüş ilişkilerini kent çapında karşılaştırmaya izin veren ayrıntılı veriler yayımlanmıyor.
Gölge Antalya’da temel tasarım ölçütlerinden biri
Antalya’da parkların farklı yaş grupları tarafından birlikte kullanılabilmesi için gölgelendirme ayrı önem taşıyor.
Özellikle yaz aylarında doğrudan güneş altında kalan bir oyun alanı veya bank günün önemli bölümünde kullanılmakta zorlanabilir.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin iki bin yirmi beş–iki bin yirmi dokuz Stratejik Planı, yeşil alan yönetimini doğrudan iklim değişikliğine uyum hedefi altında ele alıyor. Plan kapsamında iklim değişikliğine uyumlu ağaçlandırma, yeni yeşil alanların oluşturulması ve mevcut alanların yenilenmesi hedefleniyor. Belediye aynı planda kent merkezinde yeni park oluşturacak alan bulmanın ve aktif yeşil alanların kent genelinde düzenli dağılmamasının sorun olduğunu da tespit ediyor.
Bu yaklaşım, Antalya’da park tasarımında yalnızca oyun ekipmanı sayısının değil sıcaklık ve gölge koşullarının da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Pergola yaşlı kullanıcı açısından neden önemli?
Kepez’in Erenköy projesinde iki pergolanın yer alması, dinlenme alanlarının park tasarımına dahil edildiğini gösteriyor.
Pergolalar veya yoğun ağaç gölgesi özellikle sıcak günlerde park kullanım süresini artırabilir.
Yaşlı yurttaş açısından gölgeli bir bank ile güneş altında kalan bir bank arasında önemli kullanım farkı bulunabilir.
Ancak ideal tasarımda gölge yalnızca dinlenme bölümünde değil, çocuk oyun alanını gören noktalarda da sağlanmalı. Böylece çocuğa eşlik eden yetişkinin parkın başka bir bölümüne çekilmesi gerekmez.
Bu değerlendirme Antalya’daki belirli projeler için yapılmış bir kullanım araştırmasına değil, açıklanan park donatıları üzerinden çıkarılabilecek tasarım ihtiyacına dayanıyor.
Erişilebilirlik yalnızca engelli yurttaşlar için değil
Parklarda erişilebilirlik çoğu zaman yalnızca tekerlekli sandalye kullanıcılarıyla ilişkilendiriliyor.
Oysa basamaksız giriş, düzgün yürüyüş zemini, uygun eğim ve yeterli genişlik yaşlılar, çocuklar ve bebek arabası kullanan aileler için de park kullanımını kolaylaştırıyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, mevcut yol, kaldırım, açık ve yeşil alanlar ile spor alanlarının engelli bireylerin erişimine uygun hale getirilmesinin yasal zorunluluk olduğunu belirtiyor. Erişilebilirlik denetim sisteminde kent parkları için ayrıca bir denetim formu bulunuyor.
Bakanlığın erişilebilirlik sistemi ayrıca erişilebilir tasarımın yaşlılar, hamileler, çocuklar ve bebek arabası kullananlar dahil çok daha geniş bir kesim için yarar sağladığını vurguluyor.
Bu nedenle çocuk ve yaşlı dostu park ile erişilebilir park kavramları birbirinden tamamen ayrı değil.
Arapsuyu’ndaki park eski ama kapsayıcı tasarım açısından örnek
Konyaaltı Arapsuyu Mahallesi’nde daha önce yenilenen park, erişilebilir park tasarımının Antalya’daki örneklerinden biri.
Parkta engelli çocukların kullanabileceği oyun ekipmanları, görme engelli yurttaşlar için düzenlenmiş yürüme güzergâhları ve açık hava spor ekipmanları bulunuyor.
Bu proje yeni bir iki bin yirmi altı parkı olmamakla birlikte, Antalya’da farklı fiziksel ihtiyaçların aynı park içerisinde birlikte ele alınabileceğini gösteren yerel örneklerden biri.
Güncel yeni park projeleri açısından asıl soru bu tür erişilebilirlik yaklaşımının istisna olmaktan çıkıp standart hale gelip gelmediği.
Otizm Parkı farklı ihtiyaçların tasarımda dikkate alınabileceğini gösteriyor
Kepez Belediyesi Mart iki bin yirmi altıda Sütçüler ve Gazi mahalleleri sınırında üç bin beş yüz metrekarelik Otizm Parkı projesini duyurdu.
Proje, otizmli çocukların fiziksel, duyusal ve sosyal gelişimlerini destekleyecek şekilde hazırlanıyor. Kauçuk zeminli oyun ve etkinlik alanları, tırmanma, zıplama ve müzik ekipmanlarının yanında yürüyüş parkuru, mini piknik alanı ve yarı açık oturma bölümleri bulunuyor. Çocukların aileleriyle birlikte güvenli ve konforlu biçimde zaman geçirmesi hedefleniyor.
Bu park yaşlılara yönelik bir proje değil.
Ancak park tasarımının yalnızca standart oyun ekipmanı yerleştirmekten ibaret olmayabileceğini, belirli kullanıcı ihtiyaçlarına göre özel olarak şekillendirilebildiğini göstermesi açısından önemli.
Yeşilbayır’da çocuk oyun alanı farklı bir anlayışla tasarlanıyor
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin Döşemealtı Yeşilbayır Mahallesi’nde hazırladığı on dört bin metrekarelik Cittaslow Yaşam Alanı’nda çocuk oyun alanları doğal ahşap malzemeler ve Montessori yaklaşımıyla tasarlanıyor.
Oyun alanı zemininde geleneksel kauçuk yerine zeytin çekirdeği temelli alternatif malzeme kullanılması da proje kapsamında planlandı.
Projede kadınların sosyal yaşamını desteklemeye yönelik bir buluşma alanı da bulunuyor.
Ancak yayımlanan proje bilgilerinde yaşlıların parktaki ihtiyaçlarını karşılamak üzere hazırlanmış özel bir bölüm veya ölçüt açıklanmıyor.
Bu durum güncel projelerde çocuklara yönelik tasarım yaklaşımının ayrıntılı biçimde anlatılırken yaşlı kullanıcıların çoğu zaman “genel kullanıcı” kategorisi içinde kaldığına dair dikkat çekici bir örnek.
Yaşlılar için ayrı spor aleti yeterli mi?
Bazı parklarda açık hava fitness ekipmanları bulunması yetişkin ve yaşlı kullanıcılara yönelik bir özellik olarak değerlendirilebiliyor.
Ancak yaşlı dostu park tasarımı yalnızca spor aletiyle sınırlı değil.
Dinlenme sıklığı, gölge, park girişindeki kaldırım bağlantısı, düşme riski yaratmayan zemin, gece aydınlatması, çeşme, tuvalet ve kolay anlaşılır yönlendirme gibi unsurlar da önemli.
Bu nedenle “fitness alanı var, park yaşlı dostudur” şeklinde doğrudan bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.
Antalya’daki güncel proje duyurularında bu kriterlerin tamamının birlikte ölçüldüğü standart bir değerlendirme yayımlanmıyor.
Tuvalet park kullanımını belirleyen unsurlardan biri
Büyük parkların uzun süreli kullanılabilmesi açısından erişilebilir tuvalet de önemli bir ihtiyaç.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının erişilebilirlik denetleme sisteminde halka açık tuvaletler ve kent parkları ayrı denetim başlıkları olarak yer alıyor.
Ancak Antalya’da yeni yapılan mahalle parklarının tamamında tuvalet bulunup bulunmadığını gösteren kent geneli bir veri yok.
Küçük mahalle parklarında tuvalet yapılması her zaman fiziksel veya işletme açısından mümkün olmayabilir.
Buna karşılık büyük ölçekli yaşam parklarında çocuklar ve ileri yaştaki kullanıcıların uzun süre kalabilmesi açısından bu altyapının daha önemli hale geldiği söylenebilir.
Yeni parkların tamamında çocuk oyun alanı bulunuyor mu?
Hayır.
Parkın ölçeği ve kullanım amacı farklı olabiliyor.
Örneğin botanik park, kent ormanı, spor parkı veya küçük dinlenme alanı çocuk oyun grubuna sahip olmak zorunda değil.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin stratejik planında ise mevcut çocuk oyun gruplarının doğa dostu malzemelere dönüştürülmesine yönelik ayrı bir performans göstergesi bulunuyor. Belediye plan döneminde her yıl iki parkta bu dönüşümü hedefliyor.
Bu veri çocuk oyun alanlarının yeşil alan politikası içerisinde özel bir başlık olarak izlendiğini gösteriyor.
Yaşlılara yönelik park donatılarında ise aynı planda benzer biçimde sayısal ve açık bir performans göstergesi yer almıyor.
Çocuklar için ayrıntılı veri, yaşlılar için neden daha az?
Türkiye’de çocuk parkları uzun süredir belirgin bir donatı kategorisi.
“Çocuk oyun alanı” imar ve park projelerinde kolay biçimde tanımlanabiliyor.
Yaşlı kullanıcıların ihtiyacı ise çoğu zaman ayrı bir “yaşlı alanı” şeklinde değil; bank, yürüyüş yolu, gölge, engelsiz zemin ve erişilebilir tuvalet gibi parkın genel tasarımı içerisinde karşılanıyor.
Bu yaklaşım kuşakları birbirinden ayırmamak açısından olumlu olabilir.
Ancak diğer taraftan yaşlıların ihtiyaçlarının gerçekten karşılanıp karşılanmadığını ölçmeyi zorlaştırıyor.
Antalya’da yeni parkların kaçında yaşlılara uygun sırt ve kol destekli bank, gölgelendirilmiş dinlenme noktası, engelsiz yürüyüş rotası veya erişilebilir tuvalet bulunduğunu gösteren güncel toplu veri yayımlanmıyor.
Çocuk ve yaşlıları ayırmak yerine aynı mekânda buluşturmak mümkün
Mahalle yaşamı açısından farklı yaş gruplarının tamamen ayrı alanlara yerleştirilmesi gerekmiyor.
Çocuk oyun alanının hemen yanında gölgeli oturma noktaları bulunması, yürüyüş parkurunun oyun bölümünden geçmesi ve sakin dinlenme alanlarının aynı park içerisinde yer alması kuşakların karşılaşmasını kolaylaştırabilir.
Böyle bir tasarım, çocuğuna veya torununa eşlik eden kişinin parkı yalnızca bekleme yeri olarak değil kendi kullanabileceği kamusal alan olarak görmesini sağlayabilir.
Muratpaşa’nın Çaybaşı projesindeki çocuk oyun grubu, spor alanları, koşu yolu, gölgeleme, oturma ve engelsiz dolaşım unsurlarının aynı proje içerisinde bulunması bu yaklaşımın güncel Antalya örneklerinden biri.
Antalya’nın sıcaklığı tasarımı diğer kentlerden farklılaştırıyor
Antalya’da kuşaklar arası park düşünülürken yerel iklim koşullarının ayrıca hesaba katılması gerekiyor.
Çocuklar sıcak oyun ekipmanına doğrudan temas edebilirken yaşlı kullanıcılar uzun süre güneş altında yürümekte veya oturmakta daha fazla zorlanabilir.
Bu nedenle ağaç gölgeli yürüme yolları, pergolalar, açık renkli ve aşırı ısınmayan yüzeyler ile uygun sulama ve bitkilendirme yalnızca peyzaj tercihi değil kullanım konforunun parçası.
Antalya Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Dairesi de güncel misyonunda yeşil alanların iklim dostu, erişilebilir ve sürdürülebilir biçimde geliştirilmesini temel hedefler arasında sayıyor.
Kentte parkların dağılımı da önemli
Çok iyi tasarlanmış bir parkın bulunması, ona ulaşamayan yurttaş açısından yeterli değil.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin stratejik planında aktif yeşil alanların kent genelinde düzenli bir dağılım göstermediği ve kent merkezinde yeni park alanı oluşturmayı zorlaştıran mülkiyet sorunlarının bulunduğu belirtiliyor.
Özellikle ileri yaştaki yurttaşlar açısından parka yürüyerek erişebilmek önemli.
Çocuğu olan aileler için de bebek arabasıyla yoğun taşıt yollarını aşmadan mahalle parkına ulaşabilmek parkın kendisi kadar belirleyici olabilir.
Dolayısıyla yaşlı ve çocuk dostu park politikası yalnızca park içerisindeki tasarımla değil, parkın mahalledeki konumuyla da ilgili.
Antalya’da yeni parklar yaşlılar ve çocuklar için birlikte tasarlanıyor mu?
Güncel projeler bu yönde bir eğilim bulunduğunu gösteriyor ancak bütün Antalya için kesin bir “evet” yanıtı vermek mümkün değil.
Muratpaşa Çaybaşı’ndaki yeni park açık biçimde her yaş grubuna yönelik tasarlanırken çocuk oyun alanı, spor, yürüyüş, gölge, oturma ve erişilebilirlik aynı projede buluşuyor. Kepez’in Kirişçiler, Erenköy ve Fevzi Çakmak projelerinde de çocuk alanlarıyla yetişkinlerin kullanabileceği spor, yürüyüş ve dinlenme alanları birlikte yer alıyor.
Buna karşılık yaşlıların park kullanımına ilişkin ihtiyaçları yeni proje açıklamalarında çocuk oyun alanları kadar sistematik ve ölçülebilir biçimde yer almıyor.
Antalya’da gerçek anlamda kuşaklar arası park yaklaşımı için yalnızca çocuk oyuncağı ve birkaç bank yeterli değil.
Gölgelendirilmiş oturma alanları, güvenli ve engelsiz yürüyüş yolları, uygun kent mobilyaları, erişilebilir tuvalet, yeterli aydınlatma, içme suyuna erişim ve oyun alanını rahatça görebilecek dinlenme noktalarının birlikte düşünülmesi gerekiyor.
Kent genelinde bu kriterlerin hangi parklarda bulunduğunu gösteren açık bir envanter hazırlanması da “Antalya’nın parkları gerçekten her yaşa uygun mu?” sorusuna daha sağlıklı yanıt verilmesini sağlayabilir.
