Antalya’da yerel üretici markalarının market raflarına erişimi mevzuat, kooperatifler ve alternatif satış kanalları üzerinden incelendi.
Antalya, Türkiye’nin tarımsal üretim merkezlerinden biri olmasına rağmen kentte üretilen ürünlerin “Antalya markası” olarak market rafına çıkması üretim yapmak kadar kolay değil. Zincir mağazalarda yöresel ürünler için raf ayrılmasını öngören yasal düzenleme bulunurken, kooperatifler ve küçük üreticiler için paketleme, mevzuata uygunluk, düzenli tedarik ve pazara erişim gibi aşamalar belirleyici oluyor.
Antalya’da yerel üretici markaları market raflarında tamamen görünmez değil. Coğrafi işaretli ürünler ve yöresel ürünler için özel bir yasal alan bulunurken, Antalya Ticaret Borsası da yerel üreticileri zincir marketler ve e-ticaret platformlarıyla buluşturan çalışmalar yürütüyor. Buna karşılık kamu kurumlarının 2026 yılında yerel üretici ve kadın kooperatiflerinin perakende sektöründeki görünürlüğünü artırmaya yönelik yeni düzenlemeler hazırlaması, mevcut sistemde erişimin hâlâ geliştirilmesi gereken bir alan olduğunu gösteriyor.
Zincir marketlerde yöresel ürünler için yüzde 1 raf kuralı var
Yerel ürünlerin market raflarına girmesi yalnızca marketlerin tercihine bırakılmış değil.
6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında hızlı tüketim mallarının satıldığı büyük mağaza ve zincir mağazalarda satış alanının en az yüzde 1’ine karşılık gelen raf alanının yöresel ürünlere ayrılması öngörülüyor.
Düzenlemeye göre ürünün mağazanın bulunduğu ilde üretilmesi gerekiyor. Coğrafi işaret tesciline sahip ürünler bu kapsamda değerlendirilebildiği gibi, coğrafi işareti bulunmayan bazı ürünler de meslek kuruluşlarının uygun görüşü ve ticaret il müdürlüklerinin belirlemesiyle yöresel ürün listesine alınabiliyor. Yöresel ürünlerle doldurulamayan raf alanları ise diğer ürünlerin satışında kullanılabiliyor.
Bu düzenleme Antalya’da üretilen ürünlerin zincir marketlere ulaşabilmesi açısından hukuki bir dayanak oluşturuyor. Ancak yüzde 1’lik alanın varlığı, kentteki her küçük üreticinin ürününün otomatik olarak market rafına gireceği anlamına gelmiyor.
Antalya’da coğrafi işaretli ürün sayısı 20’ye ulaştı
Yerel ürünlerin marketlerde görünürlüğünü artırabilecek araçlardan biri coğrafi işaret.
Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır’ın Nisan 2026’da açıkladığı verilere göre YÖREX’in başladığı 2010 yılında Antalya’da yalnızca iki coğrafi işaretli ürün bulunurken bu sayı 2026 itibarıyla 20’ye yükseldi.
Coğrafi işaret, ürünün belirli bir bölgeyle bağlantısını ve ayırt edici niteliğini kayıt altına alıyor. Ancak ürünün tescil edilmesiyle markette sürekli satılabilir hale gelmesi farklı süreçler.
Üretimin ticari ölçekte sürdürülebilmesi, ambalajlanması, mevzuata uygun etiketlenmesi ve dağıtım kanallarının kurulması gerekiyor. Bu nedenle coğrafi işaret, markete girişte bir avantaj sağlayabilse de tek başına raf garantisi oluşturmuyor.
YÖREX’te üreticiler zincir marketlerle buluşturuluyor
Antalya Ticaret Borsasının düzenlediği Yöresel Ürünler Fuarı YÖREX’in amaçlarından biri de üretici ile perakende sektörü arasındaki bağlantıyı kurmak.
ATB, 2026 YÖREX öncesinde üreticiler, kooperatifler, oda ve borsalar, kalkınma ajansları, zincir marketler ve e-ticaret platformlarının aynı organizasyonda bir araya getirileceğini açıkladı.
YÖREX’in önceki yıllarında da zincir marketlerin satın alma yöneticileriyle yerel üreticiler arasında görüşmeler düzenlendi. Üreticiler marketlerin talep ettiği miktar ve koşulları öğrenirken, perakendeciler de yerel üreticilerin sağlayabileceği ürünleri değerlendirdi.
Bu tür eşleştirme çalışmalarının 2026 yılında da sürdürülmesi, yerel üreticilerin büyük perakende kanallarına erişiminde doğrudan bağlantı kurma ihtiyacının devam ettiğini gösteriyor.
Antalya Valiliği de marketlerde özel alan çağrısı yaptı
YÖREX’in Nisan 2026’daki açılışında Antalya Valisi Hulusi Şahin de yöresel ürünlerin yalnızca tescil edilmesinin yeterli olmadığını, ürünlerin ekonomik değere dönüşmesi gerektiğini belirtti.
Şahin, zincir marketlerde coğrafi işaretli ürünler için özel alanlar oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Antalya’nın her yıl milyonlarca ziyaretçi ağırlaması da kentte üretilen yöresel ürünlerin yalnızca yerel tüketiciye değil turistlere ulaşması açısından ayrı bir pazar oluşturuyor.
Bu yaklaşım, yerel ürünlerin market içindeki mevcut yüzde 1’lik raf düzenlemesinin ötesinde daha görünür alanlarda sergilenmesi tartışmasını da beraberinde getiriyor.
Ürün üretmek markete girmek için tek başına yeterli değil
Antalya özellikle sebze ve meyve üretiminde Türkiye’nin önde gelen kentlerinden biri.
Antalya Ticaret Borsası ve Antalya Tarım Konseyi tarafından Temmuz 2026’da yapılan değerlendirmede, Türkiye’deki örtü altı üretimin yaklaşık yüzde 70’inin Antalya’da gerçekleştirildiği belirtildi.
Ancak tarımsal üretimin büyüklüğü ile yerel markaların market rafındaki görünürlüğü aynı şeyi ifade etmiyor.
Domates, biber, salatalık veya meyve gibi yaş ürünler çoğunlukla hal, tüccar, paketleme işletmesi ve perakende zinciri üzerinden tüketiciye ulaşıyor. Ürün Antalya’da yetiştirilmiş olsa bile market rafında üreticinin kendi markasıyla bulunmayabiliyor.
Yerel marka olarak paketlenmiş reçel, salça, tarhana, bal, peynir, zeytinyağı veya benzeri işlenmiş ürünlerde ise üreticinin perakende satış sisteminin gerektirdiği standartları sağlaması gerekiyor.
Etiket ve ambalaj koşulları da belirleyici
Market rafına çıkan paketli gıdalar, Türk Gıda Kodeksi kapsamındaki etiketleme ve tüketiciyi bilgilendirme kurallarına tabi.
Tarım ve Orman Bakanlığı Mart 2026’da Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu’nu güncelledi. Düzenlemeler gıdanın adı, net miktarı, içerik bilgileri, kullanılan ifadeler ve ürünün tüketiciye nasıl sunulacağı gibi birçok başlığı kapsıyor.
Bakanlığın 2026 yılı açıklamalarına göre gıda işletmecilerinin yeni etiketleme hükümlerinin önemli bir bölümüne 31 Aralık 2026’ya kadar uyum sağlaması gerekiyor. Bu tarihten sonra kurallara uygun etiketi bulunmayan ürünlerin piyasada bulunamayacağı belirtiliyor.
Bu durum küçük üreticiler açısından yalnızca ürünü üretmenin değil, ürünü mevzuata uygun biçimde ticari hale getirmenin de önem taşıdığını gösteriyor.
Kooperatifler yerel üreticiler için ayrı bir kanal oluşturuyor
Antalya’daki küçük üreticilerin pazara erişiminde kooperatif modeli de kullanılıyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi, kadın kooperatiflerinin ürünlerini hazırlayabilmesi amacıyla Antalya Toptancı Hali ve Kumluca’da üretim alanları oluşturdu. Belediye tarafından yayımlanan bilgilere göre bu alanlarda sebze ve meyveler işlenerek salça, turşu, tarhana, reçel, erişte, yufka ve mantı gibi ürünlere dönüştürülüyor.
Ürünler gıda mühendislerinin gözetiminde hazırlanarak belediyenin kooperatifler için oluşturduğu satış alanlarında tüketiciye sunuluyor.
Büyükşehir Belediyesinin faaliyet raporlarında da kooperatif ürünlerinin üretim tesislerindeki satış alanlarında, belediyeye bağlı bazı tesislerde ve Kadın Kooperatifleri Satış Yeri’nde satıldığı belirtiliyor.
Bu model üreticilerin doğrudan tüketiciye ulaşmasını sağlarken, aynı zamanda zincir market dışındaki satış kanallarının yerel üreticiler açısından önemini ortaya koyuyor.
Market rafına giremeyen üretici için alternatif satış kanalları oluşuyor
Zincir marketler yüksek müşteri trafiği nedeniyle üretici açısından önemli bir satış kanalı olsa da tek seçenek değil.
Belediyelerin satış alanları, üretici pazarları, kooperatif mağazaları, yöresel ürün fuarları ve e-ticaret platformları küçük üreticinin tüketiciye ulaşabileceği diğer kanallar arasında bulunuyor.
YÖREX’in 2026 programında da e-ticaret platformlarının zincir marketlerle birlikte üreticilerle buluşturulması bu değişimi gösteriyor.
Bu kanallar özellikle sürekli ve yüksek miktarda üretim yapamayan küçük işletmeler açısından ulusal zincirlere alternatif oluşturabiliyor.
Kadın kooperatifleri için yeni düzenleme hazırlanıyor
Ticaret Bakanlığı Temmuz 2026’da perakende sektörüne yönelik yeni bir yönetmelik değişikliği taslağını kamuoyuna duyurdu.
Taslakta üretici, tedarikçi ve perakendeci arasındaki ticari ilişkilerin güçlendirilmesinin yanı sıra kadın kooperatiflerinin ürünlerinin market raflarında daha görünür hale getirilmesi hedefleniyor.
Bakanlığın açıkladığı düzenleme planına göre ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan kooperatiflerin yöresel ürünlerine zincir market raflarında öncelik verilmesi üzerinde çalışılıyor. Düzenleme 6 Temmuz 2026 itibarıyla henüz taslak aşamasında bulunuyor.
Yeni bir düzenleme ihtiyacının gündeme gelmesi, mevcut yüzde 1’lik yöresel ürün rafı uygulamasına rağmen özellikle küçük kooperatiflerin görünürlüğünün kamu politikalarında hâlâ sorun alanlarından biri olarak değerlendirildiğini ortaya koyuyor.
Yüzde 1’lik raf alanı tüm yerel markaları kapsamıyor
Mevzuattaki yüzde 1 düzenlemesi konusunda önemli bir ayrım bulunuyor.
Zorunluluk, Antalya’da kurulmuş veya Antalya markası olduğunu söyleyen bütün şirketlerin tüm ürünlerini kapsamıyor. Düzenleme hızlı tüketim malı niteliği taşıyan, ilde üretilen ve mevzuatta belirtilen şekilde yöresel ürün kapsamına giren ürünler için uygulanıyor.
Bu nedenle Antalya merkezli bir işletmenin herhangi bir ürünü yalnızca yerel şirket tarafından üretildiği için yüzde 1’lik raf alanına otomatik olarak giremiyor.
Coğrafi işaret, ürünün Antalya’da üretilmesi ve yöresel ürün listelerinde yer alma koşulları burada belirleyici olabiliyor.
Antalya’daki yerel üretici market rafında ne kadar görünür?
Antalya için bütün zincir marketleri ve yerel markaları kapsayan, hangi üreticinin kaç mağazada ve kaç raf metrede yer aldığını gösteren güncel kamuya açık bir veri tabanı bulunmuyor. Bu nedenle kentteki yerel markaların toplam pazar payını veya raflardaki kesin görünürlük oranını ortaya koymak mümkün değil.
Mevcut veriler ise iki yönlü bir tablo ortaya çıkarıyor.
Bir tarafta büyük ve zincir mağazalarda yöresel ürünlere en az yüzde 1 raf alanı ayrılmasını öngören mevzuat, Antalya’da artan coğrafi işaret sayısı, YÖREX gibi üretici-perakendeci buluşmaları ve belediyelerin kooperatif satış noktaları bulunuyor.
Diğer tarafta ise Ticaret Bakanlığının 2026 yılında kadın kooperatiflerini raflarda daha görünür hale getirmek için yeni düzenleme hazırlaması ve Antalya Ticaret Borsasının üreticileri hâlâ zincir marketlerin satın alma kanallarıyla buluşturmaya çalışması, pazara erişimin her üretici açısından eşit veya otomatik olmadığını gösteriyor.
Bu nedenle “Antalya’da yerel üreticiler market raflarında yer bulabiliyor mu?” sorusunun yanıtı kısmen evet. Mevzuat ve çeşitli destek mekanizmaları raf erişimine olanak sağlıyor ancak küçük üreticinin ürününü düzenli, mevzuata uygun ve ticari ölçekte market rafında tutabilmesi için üretimden paketlemeye, dağıtımdan satın alma bağlantılarına kadar uzanan bir zincirin kurulması gerekiyor.
