COP31'e dair bilinmesi gerekenler: Uluslararası gündemi ve Türkiye gündemi nedir?

Antalya’da 9-20 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı (COP31) öncesinde Medyascope’ta yayımlanan Meral Tosun imzalı haberde, COP’ların tarihçesi, geçmiş zirvelerde alınan kararlar ve COP31’in katılımcıları, katılımın nasıl olacağı ve gündem konuları incelendi. 

COP30’DAN COP31’E AKTARILAN BAŞLIKLAR

Antalya’da gerçekleşecek iklim zirvesi konferansına sayılı günler kaldı en son Brezilya’nın Amazon bölgesi Belém kentinde düzenlenen COP30’da iklim taahhütlerini uygulamaya taşıma hedefiyle toplanılmıştı. Konferansta bir takım kurumsal adımlar atılsa da emisyon azaltımı ve fosil yakıtlardan çıkış konusunda beklenen ilerleme sağlananamıştı.COP31’de “uygulama COP’u” söylemini sürdürüyor. COP30 Zirvesinden COP31’e aktarılan önemli başlıklara şu şekilde: 

• Ulusal iklim planları: 198 taraftan yalnızca 121’i yeni tur ulusal katkı beyanını (NDC) sundu. Küresel emisyonların önemli bir bölümünü temsil eden ülkelerin planları eksik kaldı.
• Fosil yakıtlardan çıkış: 80’den fazla ülkenin desteklediği fosil yakıtlardan çıkış yol haritası nihai müzakere metnine girmedi. Sivil toplum ise COP31’e fosil yakıtlardan çıkış adımlarının, elektrifikasyonun gölgesinde kalma tehlikesini hatırlatıyor. 
• Uyum: Küresel Uyum Hedefi kapsamında 59 Belém Uyum Göstergesi kabul edildi. Ancak ölçüm, uygulama, kapasite ve finansman sorunları çözülemedi, raporlama gönüllü kaldı. Bu yıl bağlayıcı kararların çıkması isteniyor. 
• Finansman: COP29’da belirlenen finansman hedeflerinin uygulanması ile Uyum Fonu ve Kayıp ve Zarar Fonu’nun işleyişi COP31 gündemine kaldı.
• Ticaret: İklimle bağlantılı tek taraflı ticaret önlemleri, özellikle AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, daha görünür bir tartışma başlığı hâline geldi.
• Bilgi bütünlüğü: İklim dezenformasyonuyla mücadele ihtiyacı karar düzeyinde tanındı.

COP31’İN ULUSLARARASI RESMİ GÜNDEMİ

Eylem Gündemi’ndeki gönüllü projelerden ayrı şekilde COP31’in resmî müzakerelerinde, iklim finansmanındaki yeni küresel hedefin uygulanması, Küresel Uyum Hedefi’nin göstergeleri ve finansmanı, Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki karbon piyasaları, emisyon azaltım programı, Kayıp ve Zarar Fonu’nun işleyişi ele alınacak. Belém–Antalya Adil Dönüşüm Mekanizması’nın yönetişimi ve çalışma programı da kritik dosyalar arasında. Bu başlıklarda finansman ve ülkelerin sorumlulukları konusunda uzlaşı aranacak.

TÜRKİYE’NİN COP31 EYLEM GÜNDEMİ NEDİR?

Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da şekillenecek COP31 Antalya Eylem Gündemi, resmi müzakerelerden ayrı olarak gönüllü uygulama başlıklarını bir araya getiriyor.

COP31’in resmi web sitesinde yer alan gündem maddeleri:

• Sıfır atık ve döngüsel ekonomi: Gıda kaybını azaltmak ve atık kaynaklı emisyonları düşürmek.
• Okyanuslar ve denizler: Kıyıların dayanıklılığını ve deniz ekosistemleriyle mavi karbon alanlarını korumak.
• Gıda güvenliği: İklime dayanıklı tarımı ve çiftçilerin, özellikle kadın üreticilerin, desteklenmesini güçlendirmek.
• İklime dirençli şehirler: Binaları ve altyapıyı iklim risklerine karşı dayanıklı hâle getirmek.
• İklim Uygulama Köprüsü: Ülkelerin iklim planlarını yatırım yapılabilir projelere dönüştürmesine destek olmak. 
• Gençlik ve eğitim: Gençlerin karar süreçlerine katılımını, iklim okuryazarlığını ve yeşil becerileri artırmak.
• Yeşil sanayileşme: Çimento, çelik ve kimya gibi yüksek emisyonlu sektörlerin dönüşümünü hızlandırmak.
• Temiz enerji ve elektrifikasyon: Yenilenebilir enerjiyi ve şebekeleri geliştirerek, “35’e 35” hedefi doğrultusunda elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı desteklemek.
• Rio sözleşmeleri arasında eşgüdüm: İklim, biyoçeşitlilik ve çölleşmeyle mücadele çalışmalarını birlikte ele almak.
• Dayanıklı sağlık sistemleri: İklim risklerine hazırlığı, erken uyarı sistemlerini ve düşük emisyonlu sağlık hizmetlerini güçlendirmek.

BİLİNMESİ GEREKEN İSİMLER KİMLER?

Organizasyon ve politikalar düzeyinde çok fazla aktörü olan COP31’in yönetim düzeyinde bilinmesi gereken ilk dört ismi:

• Murat Kurum: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı; Türkiye’nin ev sahipliği ve başkanlık sürecini yürütüyor.
• Fatma Varank: Bakan Yardımcısı ve COP31 CEO’su, konferansın stratejik hazırlık ve organizasyon çalışmalarını koordine ediyor.
• Chris Bowen: Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı ve COP31 Müzakereler Başkanı, taraflar arasındaki müzakerelere liderlik ediyor.
• Simon Stiell: UNFCCC İcra Sekreteri, BM iklim sekretaryasını yöneterek müzakere sürecine kurumsal destek sağlıyor.

MAVİ ALAN VE YEŞİL ALAN NEDİR?

COP31’in Mavi Alanı, UNFCCC yönetimindeki resmi konferans bölgesi. Ülke delegasyonları, uluslararası kuruluşlar, akredite gözlemciler ve basın temsilcileri burada müzakerelere, resmî toplantılara ve yan etkinliklere katılıyor, alana giriş için UNFCCC akreditasyonu gerekiyor.

Yeşil Alan ise resmî müzakerelerin dışında kalan, sivil toplum kuruluşlarını, şirketleri, akademiyi, yenilikçileri ve ziyaretçileri bir araya getiren etkinlik alanı. Sergiler, paneller, atölyeler ve kültürel etkinliklere ev sahipliği yapan alana katılım için kayıt veya etkinliğe özel koşullar aranabiliyor.

KATILIM NASIL OLACAK? 

Mavi Alan’a yalnızca UNFCCC akreditasyonu bulunan katılımcılar girebiliyor. Genel ziyaretçiler, COP31’in resmî portalı üzerinden kayıt yaptırarak Yeşil Alan’daki etkinliklere katılabiliyor, kurumlar ise etkinlik ve sergi alanı için başvuru yapabiliyor. 

Yeşil Alan, Liderler Zirvesi’nin yapılacağı 11–12 Kasım’da ziyaretçilere kapalı olacak. Konferans alanı, Antalya EXPO Center’da, Soğucaksu/Aksu’da bulunuyor. 

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİYLE MÜCADELEDE ÜLKELERİ BİR ARAYA GETİREN SÖZLEŞME: UNFCC

Konferansta 198 ülke, iklim krizine yol açan küresel ısınmayı ve gezegene zarar veren insan kaynaklı diğer faaliyetleri azaltmak ve durdurmak için müzakereler yürütüyor. 31 yıldır düzenlenen konferanslar, alınan kararların uygulamaya geçirilmemesi ve ilerlemenin yavaş kalmasına karşın iklim krizinin hızla derinleşmesi nedeniyle eleştiriliyor. Peki bu konferanslarda hangi konular müzakere ediliyor, elde edilen önemli kilometre taşları neler, konferanslara kimler katılıyor?

KYOTO PROTOKOLÜ NEDİR ? 

1997’deki COP3’te kabul edilen Kyoto Protokolü, sanayileşmiş ülkelerin yanı sıra merkezi planlı ekonomik sistemden piyasa ekonomisine geçmekte olan ülkelere de sera gazı salımlarını azaltmaları için bağlayıcı hedefler getirdi. 2005’te yürürlüğe giren protokol, iklim müzakerelerinde ülkelerin farklı sorumluluk ve yükümlülüklerinin tanımlandığı önemli bir aşama oldu.

PARİS ANLAŞMASI NEDİR?

2015’te COP21’de kabul edilen Paris Anlaşması, ilk kez neredeyse tüm ülkeleri iklim değişikliğiyle mücadele ve etkilerine uyum için ortak bir çerçevede buluşturdu. Anlaşma, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2°C’nin altında tutmayı ve 1,5°C ile sınırlamak için çaba göstermeyi hedefliyor.

TAKİP EDEBİLECEK KANALLAR

UNFCCC’nin resmî COP31 sayfasını ziyaret edebilir, duyurular ve videolar için UN Climate Change YouTube kanalını, canlı yayınlar ve webcast bağlantıları için UN Climate Change Events kanalını ve COP31 etkinlik programını inceleyebilirsiniz.