DEM Parti İstanbul Milletvekili Saki, COP31 konuşmacı beyanındaki "genel ahlak" şartını soru önergesiyle gündeme taşıdı

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) İstanbul Milletvekili Özgül Saki, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da yapılacak 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Yeşil Bölge'deki etkinliklerde konuşmacılara imzalatılması öngörülen "COP31 Panelist ve Konuşmacı Beyanı"ndaki "genel ahlak" şartına ilişkin soru önergesi sundu.

31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da yapılacak. Konferans kapsamında Yeşil Bölge'deki etkinliklerde konuşmacılara "COP31 Panelist ve Konuşmacı Beyanı" imzalatılması öngörülüyor.

"ÖLÇÜTLER BELİRSİZ"

DEM Parti İstanbul Milletvekili Özgül Saki'nin önergesinde, beyanda yer alan konuşma ve sunumların “genel ahlak ilkelerine” uygun olması şartının basına yansıdığı, ancak bu ilkelerin hangi hukuki veya nesnel ölçütlere göre belirleneceğinin açıklanmadığı belirtildi. Önergede, söz konusu ölçütlerin kim tarafından yorumlanacağının ve ihlal değerlendirmesinin hangi usulle yapılacağının da belirsiz olduğu ifade edildi.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (UNFCCC) tüm COP etkinliklerinde geçerli davranış kurallarında “genel ahlak” şartının yer almadığı kaydedilen önergede, bu kuralların ayrımcılık yasağı kapsamında cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğini açıkça içerdiği, beyandaki ayrımcılık yasağında ise bu iki temele yer verilmediği belirtildi.

"İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ ÜZERİNDE DENETİM ARACI"

Önergede, hukuki sınırları çizilmemiş bir genel ahlak kavramının egemen ahlak anlayışının ifade özgürlüğü üzerinde bir denetim aracına dönüşmesine yol açacağı belirtilerek, genel ahlak kavramının kadınların bedenleri, cinsellik, toplumsal cinsiyet eşitliği ve LGBTİ+ hakları gibi konularda sınırlayıcı bir işlevle kullanıldığı ifade edildi. Bu belirsizliğin iklim krizinin toplumsal cinsiyet eşitsizliği, emek sömürüsü, yerinden edilme ve insan hakları ihlalleriyle ilişkisini ortaya koyan konuşmaları etkileyeceği ve ifade özgürlüğünün ihlali sonucunu doğuracağı kaydedildi.

"ÖZGÜR TARTIŞMA ORTAMI KONUSUNDA SORU İŞARETLERİ"

Önergede, beyanda herhangi bir siyasi parti, kişi ya da görüş lehine veya aleyhine propaganda yapılmamasının şart koşulduğu, organizatöre konuşmayı durdurma, konuşmacıyı oturumdan çıkarma ve durumu "yetkili makama" bildirme yetkisi tanındığı belirtildi. Uluslararası bir iklim zirvesinin ifade özgürlüğünü ve demokratik katılımı güvence altına alması gerektiği ifade edilerek, sınırları belirsiz kavramlarla konuşmacılara önceden taahhüt imzalatılmasının COP31'deki özgür tartışma ortamı konusunda soru işaretleri yarattığı kaydedildi.

MURAT KURUM'A YÖNELTİLEN SORULAR

Önergede, DEM Parti İstanbul Milletvekili Özgül Saki, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un yanıtlaması üzerine şu soruları yöneltti:

-"COP31 Panelist ve Konuşmacı Beyanı" hangi merci tarafından hazırlanmıştır? Bakanlık, COP31 Başkanlığı ya da Yeşil Bölge yönetimi bu metni onaylamış mıdır? Metnin hazırlanmasında UNFCCC Sekretaryası'na danışılmış mıdır?

-Beyanda yer verilen "general moral principles" (genel ahlak ilkeleri) ifadesiyle tam olarak ne kastedilmektedir? Genel ahlak ilkelerinin kapsamı hangi hukuki veya nesnel ölçütlere göre belirlenmiştir? Bu ilkeleri yorumlama ve ihlal tespit etme yetkisi hangi kurum veya kişilere verilmiştir?

-Kadınlara dair politikaları, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ve LGBTİ+ haklarını konu alan konuşmalar genel ahlaka aykırı olduğu gerekçesiyle engellenebilecek veya sınırlandırılabilecek midir? Bakanlık bu tür müdahalelerin önüne geçmek için hangi güvenceleri sağlamayı planlamaktadır?

-Beyanda ayrımcılık yasağı kapsamında cinsiyet, ırk, etnik köken, dil, din, inanç, yaş, engellilik ve siyasi görüş sayılırken cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine açıkça yer verilmemesinin gerekçesi nedir? UNFCCC'nin etkinlikler için belirlediği davranış kurallarında açıkça korunan bu kategoriler Türkiye tarafından hazırlanan beyanda neden kapsam dışında bırakılmıştır?

-Beyandaki herhangi bir siyasi parti, kişi veya görüş lehine ya da aleyhine propaganda yapılmaması koşuluyla ne kastedilmektedir? İklim politikalarının, enerji yatırımlarının, fosil yakıt şirketlerinin faaliyetlerinin veya hükümetin çevre politikalarının eleştirilmesi bu kapsamda değerlendirilecek midir? Beyandaki "çevre koruma ve yeşil enerjiye geçiş hedeflerine aykırı içerik" yasağı bu tür eleştirileri kapsamakta mıdır?

-Beyanın UNFCCC'nin etkinlikler için belirlediği davranış kurallarıyla uyumlu olup olmadığı konusunda Bakanlık tarafından bir hukuki değerlendirme yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu değerlendirme kamuoyuyla paylaşılacak mıdır? Beyanda değişiklik yapılması ya da beyanın geri çekilmesi planlanmakta mıdır?

-Beyanın Yeşil Bölge'deki tüm konuşmacılar için imzalanması zorunlu mudur? Bugüne kadar kaç konuşmacıya iletilmiş ve kaçı tarafından imzalanmıştır? Beyanı imzalamayı reddeden konuşmacıların etkinliklere katılımı engellenecek midir?

-Beyana aykırılık durumunda bildirim yapılacak "yetkili makam" hangi kurumdur? Bu bildirimler konuşmacılar hakkında idari veya adli işlem başlatılmasına yol açabilecek midir? Konuşmanın durdurulması ya da konuşmacının oturumdan çıkarılması kararlarına karşı bir itiraz yolu öngörülmüş müdür? Bu kararlar gerekçeleriyle birlikte kayıt altına alınacak mıdır?