DİSK, Antalya’da adil geçiş için dokuz önerisini açıkladı

Antalya'da 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), bugün (10 Kasım) Döşemealtı Belediyesi Yeşilpark Kültür Merkezi'nde basın konferansı düzenledi. Konferansta iklim krizinin işçiler üzerindeki etkileri, yeşil dönüşüm sürecinde çalışma haklarının korunması ve uluslararası sendikal dayanışma ele alındı.

DİSK Genel Başkanı Dr. Arzu Çerkezoğlu'nun “Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri”ni açıkladığı toplantıda, Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Afrika Bölgesi (ITUC Africa) temsilcisi Rhoda Boateng ile Kanada Québec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Olivier Carrière de konuşma yaptı. DİSK'in açıklamasına göre toplantıya 23 ülkeden uluslararası sendika temsilcileri katıldı. Ayrıca etkinliğe Döşemealtı Belediye Başkanı Menderes Dal da katıldı.

“İKLİM KRİZİ AYNI ZAMANDA BİR SINIF MESELESİDİR”

DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, konuşmasına İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlamada yaşamını yitiren işçileri anarak başladı. Çerkezoğlu, işçi ölümlerinin önlenebilir olduğuna dikkat çekerek iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin önemini vurguladı.

İklim krizinin yalnızca çevresel sonuçlarıyla değerlendirilemeyeceğini belirten Çerkezoğlu, krizin ekonomik ve toplumsal eşitsizliklerle doğrudan ilişkili olduğunu ifade etti.

Çerkezoğlu, “Dünya iklim krizini konuşmak için Antalya'da toplanıyor. Biz de bugün buradayız; çünkü bu krizin bedelini kimin ödediğini, kimin ödemesi gerektiğini bir kez daha hatırlatmak istiyoruz" dedi.

İklim değişikliğinin işçileri diğer toplumsal kesimlerden farklı biçimlerde etkilediğini belirten Çerkezoğlu, kuraklığın gıda fiyatlarını, enerji krizlerinin ise elektrik ve ısınma giderlerini artırdığını söyledi. Yüksek enflasyon ve düşük ücretler nedeniyle geçim sıkıntısı yaşayan işçiler açısından iklim krizinin ekonomik sonuçlarının daha ağır hissedildiğini ifade etti.

Çerkezoğlu, “Bu nedenle iklim krizi, sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda bir emek meselesi, bir gelir dağılımı meselesi ve nihayetinde bir sınıf meselesidir” dedi.

KEPEZ'DE YAŞAMINI YİTİREN DÖRT İŞÇİYİ HATIRLATTI

Antalya'nın Kepez ilçesinde 26 Ekim'de meydana gelen hortum sırasında işçilerin kaldığı konteynerlerin parçalanması sonucu dört işçinin yaşamını yitirmesine de değinen Çerkezoğlu, olayı iklim krizi ve güvencesiz çalışma koşulları bağlamında değerlendirdi.

İşçilerin gün boyunca inşaatlarda çalıştıktan sonra konteynerlerde konaklamak zorunda bırakıldığını belirten Çerkezoğlu, çalışma ve barınma koşullarının iklim kaynaklı afetlere karşı güvenli hale getirilmesi gerektiğini söyledi.

Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) verilerine de değinen Çerkezoğlu, yeşil dönüşüm sürecinde bazı sektörlerde yaklaşık 6 milyon işin ortadan kalkmasının, yeni sektörlerde ise 24 milyon iş yaratılmasının öngörüldüğünü aktardı. Ancak yeni istihdam alanlarının kendiliğinden güvenceli ve sendikalı çalışma koşulları sağlamayacağını vurguladı.

DİSK'İN ADİL GEÇİŞ İÇİN DOKUZ SOSYAL POLİTİKA ÖNERİSİ

DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, Antalya'da düzenlenen basın toplantısında “DİSK Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri” başlıklı belgeyi kamuoyuyla paylaştı. Çerkezoğlu, iklim krizinin işçiler üzerindeki etkilerine karşı hazırladıkları sosyal politika önerilerini dokuz ana başlık altında sıraladı.

• 1. YEŞİL DÖNÜŞÜMÜN İTİCİ GÜCÜ OLARAK KAMUCULUK ANLAYIŞI BENİMSENMELİ, KAMU HİZMETLERİ YAYGINLAŞTIRILMALIDIR
• Dönüşüm piyasaya ve sermayenin kısa vadeli kâr hesabına bırakılırsa ne yeterince hızlı ne de adil olur. Enerjiden toplu ulaşıma, bakımdan sağlığa kadar kamu, adil geçişin yalnızca düzenleyicisi değil, doğrudan yatırımcısı ve güvenceli istihdamın yaratıcısı olmalıdır. Enerji bir meta değil, herkesin hakkı olan bir kamu hizmetidir.
• 2. ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE İŞÇİLERİN İŞLERİ KORUNMALIDIR
• Adil geçiş, kararlar alındıktan sonra işçiden yeni koşullara uyum sağlamasını beklemek değildir. Önce iş korunmalı; dönüşüm önceden öngörülmeli, işçiler aynı işyerinde ya da aynı sektörde eşdeğer işlere geçirilmelidir. Aksi halde “yeşil işler” söylemi bugünün işçisini dışarıda bırakır.
• 3. ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE İŞÇİLERİN GELİRLERİ KORUNMALIDIR
• Bugün dönüşümün faturası dolaylı vergilerle işçinin cebine kesiliyor; adil geçiş fonları ise çoğu zaman patronlara teşvik olarak dağıtılıyor. İşsizlik sigortası, kısa çalışma ödeneği, emeklilik ve sağlık güvencesi dönüşümden etkilenen işçiyi gerçekten koruyacak biçimde yeniden düzenlenmeli; fonun kaynaklarını şirket kârları ve servet oluşturmalıdır.
• 4. İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ İKLİM RİSKLERİNİ KAPSAYACAK ŞEKİLDE GENİŞLETİLMELİDİR
• ILO’ya göre dünyada 2,4 milyardan fazla çalışan iş başında aşırı sıcağa maruz kalıyor; ama İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu risklere karşı açık bir düzenleme içermiyor. Aşırı sıcakta, selde, hava kirliliğinde işçinin ücret kaybı olmadan çalışmama hakkı ve işverenin bağlayıcı önlem alma yükümlülüğü yasal güvenceye kavuşturulmalıdır.
• 5. ÇALIŞMA HAYATINI DÜZENLEYEN MEVZUAT, DÖNÜŞÜM SÜRECİNE UYUMLU HALE GETİRİLMELİDİR
• Bugün çalışma mevzuatında, bir işyeri iklim politikaları nedeniyle kapandığında ya da küçüldüğünde işçiyi koruyacak tek bir özel hüküm yok; işveren “ekonomik gerekçe” ile işçiyi kapının önüne koyabiliyor. Adil geçiş, fesih korumasından tazminata, sendikal haklardan grev hakkına kadar bağlayıcı yasal güvencelere dönüşmelidir.
• 6. ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE GERÇEK SOSYAL DİYALOG SAĞLANMALI, SENDİKALAR MÜZAKERE VE KARAR SÜREÇLERİNİN ETKİN TARAFI OLMALIDIR
• Bilgilendirme ve danışma tek başına sosyal diyalog değildir; sendikalara yalnızca görüşü sorulan bir taraf muamelesi yapmak, adil geçişi kâğıt üzerinde bırakır. Sendikalar, etki değerlendirmelerinden fon dağıtımına kadar her aşamada oy hakkına sahip taraf olmalıdır.
• 7. TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ SAĞLANMALI, KADINLARI DÖNÜŞÜMÜN OLUMSUZ ETKİLERİNDEN KORUYACAK POLİTİKALAR HAYATA GEÇİRİLMELİDİR
• Kriz ve afet dönemlerinde ağırlaşan bakım yükü kadınları işgücü piyasasından uzaklaştırıyor; yeşil işler de erkek egemen bir alan olarak yeniden üretilme riski taşıyor. Eşitliğin açıkça hedeflenmediği hiçbir dönüşüm planı mevcut eşitsizlikleri yeniden üretmekten öteye geçemez.
• 8. KIRILGAN ÇALIŞAN KESİMLERİ İÇİN SOMUT GÜVENCELER SAĞLANMALIDIR
• Mevsimlik tarım işçileri, kuryeler, göçmenler, gençler ve kayıt dışı çalışanlar krizin yükünü en ağır biçimde taşıyor; ama kâğıt üzerinde kanun kapsamında olsalar bile temel haklardan fiilen yararlanamıyorlar. Bu nedenle güvenceler iş sözleşmesine bağlı olmayan, sosyal güvenlik temelli mekanizmalarla kurulmalıdır.
• 9. COP31’DE ADİL GEÇİŞ SOMUT TAAHHÜTLERE DÖNÜŞTÜRÜLMELİDİR
• COP30’da Belém’de kurulan mekanizma, Antalya’da takvimi, finansmanı ve izleme göstergeleriyle işler hale gelmezse kâğıt üzerinde kalır. Ev sahibi ve COP31 Başkanı olarak Türkiye, sendikaları resmî delegasyona ve müzakere süreçlerine dahil ederek işçi sınıfına karşı sorumluluğunu yerine getirmelidir.

Çerkezoğlu, bu önerilerin hayata geçirilebilmesi için atılması gereken en önemli adımlardan birinin sendikal örgütlenmenin önündeki fiilî ve yasal engellerin ortadan kaldırılması olduğunu vurguladı.

“DÖNÜŞÜMÜN MALİYETİ ŞİRKETLERİN KÂRLARINDAN KARŞILANMALI”

DİSK'in önerilerini değerlendiren Çerkezoğlu, iklim krizine karşı gerçekleştirilecek ekonomik dönüşümün maliyetinin işçilerin ücretlerine ve temel tüketim harcamalarına yansıtılmaması gerektiğini savundu.

Çerkezoğlu, dönüşümün maliyetinin fosil yakıt şirketlerinin, otomotiv üreticilerinin ve karbon yoğun sanayi kuruluşlarının kârlarından ve servetlerinden karşılanması gerektiğini belirtti.

Türkiye'nin iklim politikalarında adil geçiş kavramına yer verilmesine rağmen iş ve gelir güvencesi, sendikal katılım ve işçi sağlığı gibi alanlarda yeterli yasal düzenlemelerin bulunmadığını savunan Çerkezoğlu, “Kısacası adil geçiş, iktidarın belgelerinde bir söz olarak duruyor; çalışma hayatı için bir yol haritasına dönüşmüyor” dedi.

ADİL GEÇİŞ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİNE TAŞINACAK

Çerkezoğlu, sosyal politika önerilerinin yanı sıra DİSK Yönetim Kurulu tarafından “DİSK Adil Geçiş Politika Belgesi” adıyla ikinci bir belgenin de kabul edildiğini açıkladı.

Çerkezoğlu, aşırı sıcaklar, seller, afetler ve hava kirliliği gibi iklim kaynaklı risklerin toplu iş sözleşmelerine dahil edilmesini; kadınların, gençlerin, göçmenlerin ve kayıt dışı çalışanların ihtiyaçlarının müzakere süreçlerinde dikkate alınmasını talep etti..

Çerkezoğlu, sendikal örgütlenmenin önündeki yasal ve fiilî engellerin kaldırılmasının adil geçiş politikalarının uygulanması açısından belirleyici olduğunu ifade etti.

CARRIÈRE: BİZ KURBAN DEĞİL, ÇÖZÜM OLMAK İSTİYORUZ

Kanada Québec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Olivier Carrière, konuşmasına 10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü dolayısıyla Türkiye'de gerçekleştirilen anma törenlerine ilişkin gözlemlerini aktararak başladı. Saat 09.05'te insanların durmasını ve araçların kornalarını çalmasını dikkat çekici bulduğunu belirten Carrière, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna ve demokrasi tarihine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

DİSK'in Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri'ni incelediğini söyleyen Carrière, metinde yer alan taleplerin Kanada'daki sendikal hareketin gündemiyle büyük ölçüde örtüştüğünü ifade etti.

Carrière, Québec'teki sendikal örgütlenme hakkında bilgi vererek 32 sendika ve yaklaşık 600 bin işçiyi temsil ettiklerini söyledi. Ülkelerin ekonomik ve toplumsal koşulları farklı olsa da işçilerin benzer sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirtti.

İklim krizinin artık uzak bir geleceğe ilişkin tehdit olmadığını ifade eden Carrière, Québec'te sıcaklıkların artması ve yağış rejiminin değişmesinin çalışma yaşamını doğrudan etkilediğini anlattı. Özellikle açık havada çalışan inşaat, tarım ve ormancılık işçilerinin iklim kaynaklı sağlık riskleriyle daha fazla karşı karşıya kaldığını söyledi.

Carrière, işçilerin iklim politikalarının yalnızca sonuçlarına katlanan kesimler olmaması gerektiğini belirterek “Çünkü biz kurban değil, çözüm olmak istiyoruz” dedi.

“İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİNİ ŞİMDİ ÖLÇEBİLİYORUZ”

Carrière, Québec'te gerçekleştirilen bir araştırmaya değinerek iklim değişikliğinin işçilerde hastalıkları, işe devamsızlığı ve üretim kayıplarını artırdığını söyledi.

Sıcaklık artışları, hava kirliliği ve değişen çevresel koşulların çalışanların sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını belirten Carrière, özellikle açık havada çalışan işçilerin cilt kanseri ve katarakt gibi sağlık sorunları açısından daha yüksek risklerle karşılaşabildiğine dikkat çekti.

Carrière, işverenlerin üretkenliğin sürekli artmasını beklediğini ancak çalışanların sağlık koşullarındaki bozulmanın üretim süreçlerini de etkilediğini ifade etti.

İklim krizinin ekonomik sonuçlarına da değinen Carrière, Québec'te şirket kârlarının arttığını, buna karşılık çalışanların satın alma gücünün azaldığını savundu. Gıda fiyatlarındaki artışın üreticilerden çok büyük şirketlere kazanç sağladığını belirtti.

İşçilerin ekonomik sistemin temel üretici gücü olduğunu vurgulayan Carrière, “Paramız olmayabilir ama sayımız var” ifadelerini kullandı. Farklı ülkelerdeki sendikaların ortak sorunlara karşı dayanışma içerisinde hareket etmesi gerektiğini söyledi.

BOATENG: DEMOKRATİK KATILIM OLMADAN GEÇİŞ OLMAZ

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Afrika Bölgesi (ITUC Africa) temsilcisi Rhoda Boateng ise konuşmasında iklim krizinin küresel ölçekte işçiler üzerindeki etkilerine dikkat çekti.

Afrika'daki sendikaların Türkiye'deki emek mücadelesiyle dayanışma içerisinde olduğunu belirten Boateng, iklim politikalarındaki adaletsizliklerin yalnızca belirli ülkelere özgü olmadığını ifade etti.

Uluslararası iklim müzakerelerinde sendikaların katılımının sınırlı kaldığını belirten Boateng, son yıllarda sendikal örgütlerin girişimleriyle bazı ilerlemeler kaydedildiğini ancak işçilerin karar alma süreçlerinde yeterince temsil edilmediğini savundu.

Boateng, iklim politikalarında işçilere geleceğe hazırlanmaları gerektiğinin söylendiğini ancak bunun için yeterli ekonomik ve sosyal desteğin sağlanmadığını belirtti.

“TAVSİYELERE DEĞİL, BAĞLAYICI TAAHHÜTLERE İHTİYAÇ VAR”

Afrika ülkelerinde çalışanların karşı karşıya olduğu güvencesizlik sorunlarına değinen Boateng, adil geçişin yalnızca tavsiye niteliğindeki politikalarla sağlanamayacağını söyledi. Hükümetlerin ve uluslararası kurumların bağlayıcı, denetlenebilir ve takvime dayalı yükümlülükler üstlenmesi gerektiğini vurguladı.

İklim krizinin toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri üzerindeki etkilerine de dikkat çeken Boateng, kadın emeğinin ve bakım hizmetlerinin dönüşüm politikalarında dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Adil geçişin yalnızca enerji ve sanayi sektörlerindeki değişimi kapsamadığını belirten Boateng, dönüşümden etkilenecek bütün toplumsal kesimlerin karar alma süreçlerine dahil edilmesi gerektiğini söyledi.

Küresel iklim adaletinin sömürgecilik sonrası eşitsizliklerden bağımsız değerlendirilemeyeceğini ifade eden Boateng, uluslararası iklim politikalarında sorumlulukların eşit olmayan biçimde dağıtılmasını eleştirdi.

Boateng, konuşmasını “Demokratik katılım olmadan geçiş olmaz” sözleriyle tamamlayarak DİSK ve Türkiye'deki sendikalarla dayanışma içinde olduklarını belirtti.

ÇERKEZOĞLU: BİZ ÇOĞUNLUĞUZ, BİZ YÜZDE 99'UZ

Toplantının kapanış konuşmasını yapan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, farklı ülkelerden gelen sendika temsilcilerinin ortak sorunlar ve talepler etrafında buluşmasının önemine değindi.

Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşayan işçilerin benzer ekonomik ve toplumsal eşitsizliklerle karşı karşıya olduğunu belirten Çerkezoğlu, iklim krizinin de bu eşitsizlikleri derinleştirdiğini söyledi.

Çerkezoğlu, “Aramızda binlerce kilometre var. Gezegenin farklı yerlerinden geliyoruz. Farklı toplumsal yapılardan, farklı tarihsel süreçlerden geliyoruz. Ama aynı hedeflerle mücadeleyi büyütüyoruz” ifadelerini kullandı.

Mevcut ekonomik sistemin işçiler, kadınlar, gençler ve çocuklar açısından eşitsizlikleri artırdığını savunan Çerkezoğlu, üretilen ekonomik değerin daha adil paylaşılması gerektiğini vurguladı. Çerkezoğlu, “Biz çoğunluğuz, biz yüzde 99'uz. Biz bu ürettiğimiz bütün değeri eşit paylaşmak istiyoruz, özgür bir biçimde yaşamak istiyoruz" dedi.

Çerkezoğlu, DİSK'in adil geçiş için hazırladığı politika belgeleri doğrultusunda sendikal örgütlenme, toplu pazarlık, iş güvencesi ve iklim adaleti alanlarında çalışmalarını sürdüreceğini belirtti.