İnsan Hakları Derneği (İHD) Antalya Şubesi, 21 Şubat Dünya Anadil Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada anadilde eğitim hakkının anayasal güvence altına alınması çağrısında bulundu.
İHD Antalya Şubesi, 21 Şubat Dünya Anadil Günü dolayısıyla şube binasında basın açıklaması gerçekleştirdi. Saat 12.30’da yapılan açıklama, İHD Antalya Şubesi Yönetim Kurulu üyesi Avukat Ferdi Parim tarafından okundu.
Açıklamada, anadilin bireyin içinde doğduğu toplulukta doğal süreç içinde öğrendiği dil olduğu belirtilerek, “Anadil hakkı hem bireysel bir hak hem de ait olunan topluluğun kolektif hakları kapsamındadır” denildi.
Dünya genelinde yaklaşık 7 bin dilin konuşulduğu, bunlardan 2 bin 500’ünün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğu ifade edilen açıklamada, UNESCO’nun 17 Kasım 1999 tarihinde 21 Şubat’ı Uluslararası Anadili Günü ilan ettiği hatırlatıldı. Açıklamada, “2000 yılından bu yana 21 Şubat, kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği desteklemek amacıyla Dünya Anadili Günü olarak kutlanmaktadır” ifadelerine yer verildi.
İHD Antalya Şubesi açıklamasında, anadilde eğitimin engellenmesinin çocuk hakları ihlali anlamına geldiği savunularak, “Bir çocuğun ailesinden öğrendiği dilden koparılarak resmi dilde eğitime zorlanması hem pedagojik açıdan hem de ‘çocuğun yüksek yararı’ ilkesi bakımından kabul edilemez” denildi.
Türkiye’de farklı dil ve lehçelerin 2012 yılından bu yana seçmeli ders olarak okutulabildiği hatırlatılan açıklamada, uygulamada yaşanan sorunlara dikkat çekilerek, “Yeterli öğretmen atanmaması, en az 10 öğrenci şartı, ders materyali eksikliği gibi engeller nedeniyle bu hak fiilen kullanılamaz hale gelmiştir” ifadeleri kullanıldı. Ayrıca, ders seçim süreçlerinde ailelerin yeterince bilgilendirilmemesinin ve ayrımcılık endişesinin anadilde eğitim taleplerini olumsuz etkilediği belirtildi.
“TOPLUMSAL BARIŞIN SALANMASINDA, ANADİLİNDE EĞİTİM HAKKI KİLİT BİR ÖNEME SAHİPTİR”
Açıklamada, Kürt meselesinin çözümü ve toplumsal barışın sağlanmasında anadilde eğitim hakkının belirleyici bir öneme sahip olduğu vurgulandı.
Açıklamada, “Kürt meselesinin çözümü ve toplumsal barışın sağlanmasında, anadilinde eğitim hakkı kilit bir öneme sahiptir. Kürt dili ile lehçelerinde eğitim hakkının anayasal ve yasal güvenceye kavuşturulması, meselenin çözümüne çok büyük bir katkı sunacaktır” denildi.
Devletin Kürt diline ilişkin bazı adımlar attığı belirtilen metinde, “TRT Kurdî (TRT6) ve seçmeli dersler gibi düzenlemeler önemli olmakla birlikte, hakkın özünü karşılayacak düzeyde değildir” ifadelerine yer verildi.
“KÜRTÇE SOKAK, CADDE VEYA YER İSİMLERi KONUSUNDA İDARİ MAKAMLARIN ENGELLEMELERİYLE KARŞILAŞILMAKTADIR”
Açıklamada, bu düzenlemelere rağmen Kürtçenin kamusal ve kültürel alanda kullanımının çeşitli engellerle karşılaştığı savunularak, “Mülki idari makamlar başta olmak üzere birçok idari karar ile Kürtçe tiyatro, sinema, konser ve benzeri kültürel etkinlikler yasaklanmaktadır. Cezaevlerine gönderilen Kürtçe kitap ve mektuplara el konulmaktadır. Kürtçe sokak, cadde veya yer isimleri konusunda idari makamların engellemeleriyle karşılaşılmaktadır” denildi.
Son dönemde devam eden sürece de değinilen açıklamada, “Bir yılı aşkın süredir devam eden süreç, devlet tarafından farklı biçimlerde tanımlanıyor olsa da Kürtlerde haklı beklentilere yol açmıştır. Bu beklentilerin en önemlisi ise ana dilde eğitim hakkının tanınmasıdır” ifadeleri kullanıldı.
Açıklamada, Türkiye Cumhuriyeti’ne çağrıda bulunarak, “Kürt meselesinin çözümüne yönelik sorumluluğun gereği olarak ana dilde eğitim hakkı konusunda gerekli anayasal ve yasal düzenlemeler hızlıca hayata geçirilmelidir” dedi.
Ayrıca devletin, başta Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 17, 29 ve 30. maddelerine koyduğu çekinceler olmak üzere, taraf olduğu uluslararası insan hakları belgelerinde farklı dil, kültür ve inançların öğretilmesine olanak tanıyan hükümlerdeki çekinceleri kaldırması gerektiği belirtildi. Açıklamada, “Eğitim alanında eşit ve özgürlükçü bir ortamın sağlanabilmesi için BM-UNESCO ‘Eğitimde Ayrımcılığa Karşı Sözleşmesi’ne taraf olunmalı ve gereği yerine getirilmelidir” denildi.
Açıklama, “Her bireyin en doğal hakkı olan kendi anadili ile eğitim alması ve dünya ile iletişim kurması hakkı ivedilikle hayata geçirilmelidir. 21 Şubat Dünya Anadil Günü kutlu olsun” sözleriyle sona erdi.
21 ŞUBAT DÜNYA ANADİL GÜNÜ NEDİR?
Uluslararası Anadili Günü, UNESCO tarafından 17 Kasım 1999 tarihinde alınan kararla 21 Şubat olarak ilan edildi. Gün, 2000 yılından bu yana UNESCO’ya üye ülkelerde kutlanıyor.
Uluslararası Anadili Günü’nün kökeni ise Bangladeş’teki Bengali Dili Hareketi’ne dayanıyor. 21 Şubat, Bengali dilinin resmi dil olarak tanınması talebiyle düzenlenen gösteriler sırasında Bangladeşli üniversite öğrencilerinin polisle yaşanan çatışmalarda hayatını kaybetmesinin yıl dönümü olarak anılıyordu. Bu tarih, daha sonra uluslararası düzeyde anma ve farkındalık günü olarak kabul edildi.
Her yıl 21 Şubat’ta düzenlenen etkinliklerle dilsel ve kültürel çeşitliliğin korunmasına dikkat çekiliyor. Günün savunucuları, anadil hakkının korunmasının yanı sıra çok dilliliğin desteklenmesi gerektiğini vurguluyor.
