İçeriğe geç
Antalya Kent HaberEn güzel şehrin habercisi
DestekleBağımsız Gazeteciliği DestekleAntalya Postası
Ekoloji

Alanya’dan Finike’ye: Akdeniz’de plastiğin izleri

COP31 kapsamında Antalya’da tanıtılan “Plastik Türkiye: Üretimden Sofraya Bir Kirlilik Haritası” kitabı, Alanya kıyılarında ölçülen olağanüstü mikroplastik yoğunluğunu ve Akdeniz’in farklı noktalarında yıllardır tespit edilen plastik kirliliğini yeniden gündeme taşıdı.

Haber MerkeziGüncellendi 11.478 dk okuma
Plastik Türkiye: Üretimden Sofraya Bir Kirlilik Haritası

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında tanıtılan Plastik Türkiye: Üretimden Sofraya Bir Kirlilik Haritası adlı kitap, Türkiye’nin plastik kirliliğine ilişkin bilimsel araştırmaları bir araya getirdi. Prof. Dr. Sedat Gündoğdu tarafından derlenen çalışmada, Antalya ve Akdeniz kıyılarının plastik kirliliği karşısındaki durumuna ilişkin dikkat çekici bulgular yer aldı.

Heinrich Böll Stiftung İstanbul Ofisi ile İstanbul Politikalar Merkezi-Sabancı Üniversitesi-Stiftung Mercator Girişimi iş birliğinde hazırlanan ve Kasım 2026’da yayımlanan kitapta, plastik kirliliğinin deniz yüzeyinden derin deniz tabanına, tarım topraklarından akarsulara kadar farklı ekosistemlerdeki varlığı ele alındı. Kitabın Akdeniz bölümünü kaleme alan Dr. Kerem Gökdağ, bölgedeki kirliliğin kaynaklarını, taşınma yollarını ve deniz canlıları üzerindeki etkilerini bilimsel çalışmalardan hareketle değerlendirdi.

Kitapta aktarılan araştırmalar farklı yıllarda gerçekleştirildi. Antalya açısından en güncel bulgular, 2026 yazında Alanya kıyılarında yapılan mikroplastik ölçümlerinden elde edilirken, Antalya Körfezi ve Finike Denizaltı Dağları hakkındaki veriler daha önce yayımlanmış bilimsel araştırmalara dayanıyor.

ALANYA KIYILARINDA 34 MİLYONDAN FAZLA MİKROPLASTİK

Kitabın Antalya açısından en dikkat çekici bölümlerinden biri, 2026 yazında Alanya kıyılarında gözlemlenen mikroplastik kirliliğine ayrıldı. Alanya Belediyesi’nin talebi üzerine Mikroplastik Araştırma Grubu tarafından gerçekleştirilen ön incelemede, Konaklı, Kleopatra Plajı, Damlataş Mağarası açıkları ve Dim Çayı önünden deniz yüzeyi örnekleri alındı.

Araştırmada en yüksek mikroplastik yoğunluğu Damlataş Mağarası açıklarında ölçüldü. Bu noktada kilometrekare başına 34 milyon 53 bin 278 mikroplastik parçacık tespit edilirken, Konaklı kıyılarında kilometrekare başına 7 milyon 901 bin 368 parçacık kaydedildi.

Kleopatra Plajı önünde kilometrekare başına 1 milyon 652 bin 268, Dim Çayı önünde ise 1 milyon 15 bin 137 mikroplastik parçacık tespit edildi. Araştırmaya göre dört istasyonda ölçülen yoğunluklar, Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında daha önce bilimsel literatürde bildirilen en yüksek değerin yaklaşık 2 ila 65 katına ulaştı.

Toplanan parçacıkların fiziksel özellikleri de incelendi. İstasyonlara göre parçacıkların yüzde 59 ila 93’ünün plastik geri dönüşüm işlemleriyle ilişkilendirilen kesilme, öğütülme ve çapak izleri taşıdığı belirlendi.

Araştırmacılar, bu bulguların geri dönüşüm faaliyetleri kaynaklı kirliliğe işaret ettiğini değerlendirdi. Bununla birlikte parçacıkların hangi tesislerden geldiğinin kesin olarak belirlenmesi için daha kapsamlı kaynak izleme çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor.

KİRLİLİK ADANA VE MERSİN’DEN TAŞINMIŞ OLABİLİR

Alanya kıyılarında tespit edilen yoğun mikroplastik kirliliğinin olası kaynakları da kitapta değerlendirildi. Araştırmacılar, Adana ve Mersin’de yoğunlaşan plastik geri dönüşüm tesisleri, plastik atık ithalatı, aşırı yağışlar ve deniz akıntılarının birlikte etkili olmuş olabileceği üzerinde durdu.

Adana’daki sulama kanallarında yürütülen önceki bir araştırmada, geri dönüşüm tesislerinin deşarj noktalarından sonra mikroplastik yoğunluğunun 132 kata kadar arttığı belirlendi. Kitapta, söz konusu kanallardan taşınan plastiklerin nehirler aracılığıyla Akdeniz’e ulaşmasının bölgesel kirliliğe katkıda bulunabileceği belirtildi.

Araştırmacıların değerlendirmesine göre 2025-2026 döneminde yaşanan olağanüstü yağışlar, karasal alanlardaki plastiklerin nehirlere ve denize taşınmasını artırmış olabilir. Doğu Akdeniz’deki Kilikya Akıntısı'nın da bu parçacıkları Adana ve Mersin kıyılarından Antalya Körfezi ve Alanya yönüne taşıyabilecek bir mekanizma oluşturduğu ifade edildi.

Ancak Alanya kıyılarındaki bütün mikroplastiklerin bu güzergâhtan geldiği kesin olarak kanıtlanmış değil. Ağustos 2026’da yayımlanan ön değerlendirme raporunda, söz konusu taşınım açıklamasının mevcut saha bulguları ve bilimsel literatürle uyumlu bir çalışma hipotezi olduğu vurgulandı.

Araştırmada Konaklı ve Alanya atık su arıtma tesislerinin çıkış sularından da örnekler alındı. Şikâyetlere konu olan özellikteki mikroplastiklerden Konaklı tesisinin çıkışında bir adet tespit edilirken, Alanya tesisinin çıkışında bu özelliklerde parçacık bulunmadı. Araştırmacılar, elde edilen sonuçların iki tesisin incelenen yoğun kirlilik dalgasına önemli bir katkısı olmadığına işaret ettiğini belirtti.

ANTALYA KÖRFEZİ’NİN DERİNLİKLERİNDE PLASTİK ATIKLAR

Kitapta, Antalya Körfezi’nin derin kesimlerindeki plastik kirliliğine ilişkin daha önce gerçekleştirilmiş bir araştırmanın sonuçlarına da yer verildi.

Olgaç Güven, Hayri Gülyavuz ve Mehmet Cengiz Deval tarafından Ocak-Mayıs 2012 döneminde yürütülen ve 2013 yılında yayımlanan araştırmada, Antalya Körfezi’nin 200 ila 800 metre derinliklerindeki deniz dibi atıkları incelendi.

Araştırma kapsamında gerçekleştirilen 32 trol çekiminde toplam 920 parça, yaklaşık 220 kilogram atık toplandı. İncelenen alanlarda atık yoğunluğunun kilometrekare başına 115 ila 2 bin 762 parça arasında değiştiği belirlendi.

Toplanan atıkların sayıca yüzde 81,1’ini plastikler oluşturdu. Plastik atıklar, incelenen malzeme türleri arasında en yüksek paya sahip oldu.

Bu bulgular, plastik kirliliğinin yalnızca sahillerde ve deniz yüzeyinde değil, derin deniz tabanında da bulunduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte araştırmanın 2012 yılında gerçekleştirilmiş olması nedeniyle söz konusu değerler Antalya Körfezi’nin 2026 yılındaki güncel kirlilik düzeyini göstermiyor.

FİNİKE DENİZALTI DAĞLARI’NDA MİKROPLASTİK TESPİT EDİLDİ

Kitapta, koruma altındaki Finike Denizaltı Dağları bölgesinin plastik kirliliğinden etkilenmesine ilişkin bilimsel araştırmalara da yer verildi.

Akdeniz’in açık deniz kesiminde bulunan Finike Denizaltı Dağları’nın yüzey sularında Mayıs ve Eylül 2021 dönemlerinde gerçekleştirilen örneklemelerde mikroplastik ve mezoplastik parçacıklar tespit edildi. Araştırmanın sonuçları 2022 yılında bilimsel bir makalede yayımlandı.

Çalışmada mikroplastiklerin, toplanan plastik parçacıkları içindeki en yaygın boyut grubu olduğu belirlendi. Mayıs ayında toplanan plastik parçacıkların yüzde 79’unu, eylül ayında ise yüzde 68’ini mikroplastikler oluşturdu.

Bulgular, kıyıdan uzak ve koruma statüsüne sahip deniz alanlarında da plastik kirliliğinin bulunduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, bölgedeki deniz akıntılarının ve su hareketlerinin plastik parçacıkların dağılımında rol oynayabileceğini değerlendirdi.

Kitapta, denizlerin korunabilmesi için yalnızca belirli alanlara koruma statüsü verilmesinin yeterli olmadığı, plastiklerin çevreye ulaşmasının kaynağında önlenmesi gerektiği vurgulandı.

AKDENİZ BÖLGESİ’NİN TARIM TOPRAKLARINDA MİKROPLASTİK

Kitabın toprak kirliliğine ilişkin bölümünde Akdeniz Bölgesi’ndeki tarım alanlarında biriken mikroplastikler de ele alındı.

Farklı araştırmaların derlenen sonuçlarına göre tarım topraklarında kilogram başına ortalama mikroplastik yoğunluğu Akdeniz Bölgesi’nde yaklaşık 300 parçacık olarak aktarıldı. Bu değer Ege Bölgesi’nde 180, Marmara Bölgesi’nde ise 160 parçacık olarak belirtildi.

Adana’da gerçekleştirilen araştırmalarda tarım topraklarının kilogramı başına 440 mikroplastik parçacık tespit edildi. Mersin’deki hurda alanlarında yapılan ölçümlerde ise kilogram başına 700 parçacığa ulaşıldı.

Araştırmacılar, tarımda kullanılan plastik malçlar, sera örtüleri, damla sulama boruları ve diğer sentetik malzemelerin zamanla parçalanarak toprakta birikebildiğine dikkat çekti. Özellikle seracılığın yaygın olduğu Akdeniz Bölgesi’nde tarımsal plastiklerin kullanım sonrası yönetimi önemli bir sorun olarak değerlendirildi.

Kitapta, Akdeniz iklimindeki yüksek sıcaklık ve yoğun ultraviyole ışınlarının plastiklerin parçalanmasını hızlandırabileceğine ilişkin göstergeler bulunduğu belirtildi. Ancak mikroplastiklerin toprak sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerinin henüz yeterince araştırılmadığı vurgulandı.

MANAVGAT VE AKSU NEHİRLERİ DE ARAŞTIRMALARDA YER ALDI

Türkiye’nin tatlı su ekosistemlerindeki plastik kirliliğini inceleyen bölümde, Antalya’nın önemli akarsuları arasında bulunan Manavgat ve Aksu nehirlerine de değinildi.

Kitapta Manavgat, Aksu, Deliçay ve Göksu, Akdeniz’e dökülen ve mikroplastik araştırmalarının yoğunlaştığı akarsular arasında gösterildi. Antalya Körfezi çevresindeki Aksu ve Manavgat ile Köprü Çayı üzerinde gerçekleştirilen ve 2022 yılında yayımlanan bilimsel bir araştırmada da su örneklerinde mikroplastik tespit edildi.

Araştırmacılar, nehirlerin yalnızca mikroplastikleri denize taşıyan doğal sistemler olmadığını; parçacıkların nehir yataklarında, taşkın alanlarında ve kıyı birikintilerinde de tutulabildiğini belirtti.

Kitapta, Türkiye’deki akarsular üzerine gerçekleştirilen çalışmaların bütün nehir havzalarının durumunu temsil etmek açısından sınırlı kaldığı ifade edildi. Bu nedenle Antalya’daki akarsuların mikroplastik kirliliği bakımından düzenli olarak izlenmesi önem taşıyor.

AKDENİZ’İN YARI KAPALI YAPISI KİRLİLİĞİ ARTIRIYOR

Kitapta Akdeniz’in yarı kapalı yapısının plastik kirliliğinin birikmesinde önemli rol oynadığı belirtildi. Sınırlı su dolaşımı ve uzun yenilenme süresi, denize ulaşan plastik parçacıkların uzun süre ortamda kalmasına neden olabiliyor.

Akdeniz kıyılarındaki plastik kirliliğinin yalnızca yerel kaynaklardan oluşmadığına, deniz akıntılarıyla başka ülkelerden taşınan atıkların da bölgeyi etkileyebildiğine dikkat çekildi.

Bununla birlikte Türkiye kıyılarındaki kirliliğin azaltılmasında karasal kaynakların kontrol altına alınmasının belirleyici olduğu vurgulandı. Atık yönetimi, tarımsal plastik kullanımı, geri dönüşüm faaliyetleri ve nehirler yoluyla gerçekleşen kirlilik taşınımı, öncelikli müdahale alanları arasında gösterildi.

ANTALYA’DAKİ ANKET KATILIMCILARININ YÜZDE 71’İ MUSLUK SUYUNU DOĞRUDAN İÇMİYOR

Kitabın içme suyu tüketimine ilişkin bölümünde Antalya’ya ait kamuoyu araştırması sonuçları da yer aldı.

Spectrum House tarafından gerçekleştirilen Türkiye’de İklim ve Su Tüketim Algısı Araştırması kapsamında Antalya’da görüşülen katılımcıların yüzde 71’i içme suyunu doğrudan musluktan tüketmediğini belirtti.

Araştırmada doğrudan musluk suyu içmeyen kişilerin arıtılmış su, damacana, ambalajlı su veya filtreli sürahi gibi alternatif yöntemlere yöneldiği ifade edildi. Türkiye genelinde içme suyunu doğrudan musluktan tüketenlerin oranı ise yüzde 46 olarak ölçüldü.

Antalya’ya ilişkin sonuç, il düzeyinde en az 40 katılımcının bulunduğu örneklem üzerinden hesaplandı. Dolayısıyla yüzde 71’lik oran, Antalya nüfusunun tamamı için yapılmış kesin bir ölçüm olarak değerlendirilmemeli.

Araştırma, şebeke suyunun kimyasal veya mikrobiyolojik kalitesini ölçmüyor; katılımcıların su tüketim tercihlerini ortaya koyuyor. Kitapta, ambalajlı su kullanımının azaltılması için güvenilir ve erişilebilir kamusal içme suyu altyapısının geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.

ANTALYA’DA 24 PLASTİK GERİ DÖNÜŞÜM TESİSİ YANGINI KAYDI

Kitapta plastik geri dönüşüm tesislerinde meydana gelen yangınlara ilişkin veriler de paylaşıldı.

Mikroplastik Araştırma Grubu’nun izleme kayıtlarına dayanan verilere göre, 2020 yılından 2026 yılının Nisan ayı sonuna kadar Türkiye genelinde 696 plastik geri dönüşüm tesisi yangını kaydedildi.

Kitapta aktarılan kayıtlara göre bu yangınların 24’ü Antalya’da meydana geldi. Antalya, izleme çalışmasındaki yangın sayısı bakımından Türkiye genelinde ilk 10 il arasında yer aldı.

Aynı dönemde Akdeniz Bölgesi’nde 110 yangın kaydedildi. Bu sayı, izleme kapsamındaki yangınların yüzde 15,8’ini oluşturdu.

Söz konusu rakamlar, araştırma grubunun takip ettiği yangın kayıtlarını ifade ediyor; bütün yangınları kapsayan resmî bir kamu istatistiği olarak sunulmuyor.

Kitapta plastiklerin yanması sırasında oluşabilen hava kirleticilerinin çevre ve insan sağlığı açısından taşıdığı risklere dikkat çekildi. Geri dönüşüm tesislerinde yangın güvenliği, atık su deşarjı ve emisyon kontrollerinin güçlendirilmesi gerektiği belirtildi.

KEPEZ’DEKİ ATIK DEPOLAMA SAHASI METAN HARİTASINDA

Kitabın hava kirliliği bölümünde Antalya’nın Kepez ilçesindeki atık depolama sahasına ilişkin verilere de yer verildi.

The Guardian tarafından hazırlanan ve UCLA Stop Methane Project ile Carbon Mapper verilerinden yararlanılan haritada, Ocak 2025-Temmuz 2026 döneminde Kepez’deki atık depolama sahası için ortalama metan salım hızı saatte 0,9 ton olarak gösterildi.

Metan salımı, atık depolama alanlarında özellikle organik atıkların oksijensiz ortamda ayrışmasıyla ilişkili bir çevre sorunu olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle Kepez’e ilişkin veri, doğrudan plastiklerden kaynaklanan bir emisyon ölçümü değil, atık yönetiminin iklim üzerindeki etkisine ilişkin ayrı bir bulgu niteliği taşıyor.

Kitapta organik atıkların kaynağında ayrı toplanması ve depolama sahalarına gönderilen atık miktarının azaltılması gerektiği vurgulandı.

BELEDİYELERE PLASTİK KULLANIMINI AZALTMA ÇAĞRISI

Kitabın yerel yönetimlere yönelik bölümünde plastik kirliliğiyle mücadelede belediyelerin üstlenebileceği sorumluluklar da değerlendirildi.

Çalışmada belediyelerin yalnızca atık toplama ve geri dönüşüm faaliyetlerine odaklanmasının yeterli olmadığı, plastik kullanımını kaynağında azaltacak politikalar geliştirmesi gerektiği ifade edildi.

Parklar, meydanlar, okullar, sahiller ve toplu taşıma merkezlerinde ücretsiz içme suyu noktalarının kurulması; belediye tesislerinde tek kullanımlık plastiklerin azaltılması ve kamusal etkinliklerde yeniden kullanılabilir malzemelerin tercih edilmesi önerildi.

Bunun yanında pazar yerlerinde plastik kullanımının azaltılması, organik atıkların ayrı toplanması, tamir ve yeniden kullanım merkezlerinin yaygınlaştırılması ve atık toplayıcılarının sosyal güvenceli biçimde sisteme dahil edilmesi gerektiği vurgulandı.

Kitapta Antalya Gıda Topluluğu’nun düzenlediği Takas Şenliği de tüketim kültürüne alternatif oluşturan ve kullanılabilir durumdaki eşyaların yeniden değerlendirilmesini destekleyen yerel dayanışma örnekleri arasında gösterildi.

Araştırmacılar, plastik kirliliğinin yalnızca bireysel tüketim alışkanlıklarıyla çözülebilecek bir sorun olmadığına dikkat çekti. Plastik üretimi, atık ithalatı, geri dönüşüm faaliyetleri, çevresel denetimler ve yerel yönetim politikalarının birlikte ele alınması gerektiği belirtildi.

Antalya ve Akdeniz’e ilişkin farklı yıllarda gerçekleştirilen araştırmaları bir araya getiren kitap, plastik kirliliğinin hem deniz hem de kara ekosistemleri açısından izlenmesi gereken çok yönlü bir çevre sorunu olduğunu ortaya koyuyor. Çalışma, güncel ölçümlerin artırılması ve kirliliğin kaynağında önlenmesi için ulusal ve yerel ölçekte daha kapsamlı politikalar geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Paylaş
Haber MerkeziBütün yazıları
Sıradaki haber cop31 türkiyeEkolojiCOP31'de fosil yakıt talebiyle 11 ülkeden ortak basın toplantısı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) fosil yakıtlardan söz etmeyen taslak metne tepkiler sürüyor. Bugün 20'den fazla bakanın katılımıyla gerçekleştirilen toplantının ardından, aralarında Panama, Fransa, Belçika ve İsveç'in bulunduğu 11 ülke ortak basın toplantısı düzenledi.