Antalya’da Anafartalar Caddesi’nin neden hâlâ Güllük olarak anıldığı ve adının sardunyalarla bağı bu haberde yer alıyor.
Antalya’nın Muratpaşa ilçesinde kent merkezinin en bilinen ulaşım ve ticaret akslarından biri olan Güllük Caddesi, resmî kayıtlarda Anafartalar Caddesi adıyla yer almasına rağmen Antalyalıların günlük dilinde eski adıyla yaşamayı sürdürüyor.
Caddenin “Güllük” adının kökenine ilişkin yerel tarih anlatısı ise bugünkü yoğun yapılaşmadan oldukça farklı bir Antalya’ya uzanıyor. Kent tarihçisi Hüseyin Çimrin’in aktarımlarına dayanan kaynaklarda, geçmişte yol üzerindeki evlerin önünde tenekeler içerisinde yetiştirilen sardunyaların bölgenin görünümünü belirlediği; Antalyalıların sardunyaya “gül” demesi nedeniyle yolun zamanla “Güllük” olarak anılmaya başladığı belirtiliyor.
Güllük Caddesi’nin resmî adı ne?
Bugün caddenin resmî adı Anafartalar Caddesi.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin farklı dönemlerde yayımladığı resmî belgelerde güzergâh “Anafartalar Caddesi” veya doğrudan “Anafartalar (Güllük) Caddesi” şeklinde tanımlanıyor. Bu kullanım, resmî isim ile kentlilerin benimsediği tarihsel adın birlikte yaşamaya devam ettiğini gösteriyor.
2026 yılında 100. Yıl Bulvarı’nda yürütülen asfalt çalışmalarına ilişkin duyurularda da kavşak “Anafartalar Caddesi (Güllük)” şeklinde tarif edildi.
Dolayısıyla bugün bir Antalyalı “Güllük’e gidiyorum” dediğinde kullanılan isim günlük dilde tarihsel ad olsa da resmî cadde adı Anafartalar.
Güllük adı nasıl ortaya çıktı?
Güllük adına ilişkin en ayrıntılı yerel anlatılardan biri Antalya kent tarihi üzerine çalışmaları bulunan Hüseyin Çimrin’e dayanıyor.
Bu anlatıya göre bölgenin geçmişi 1910’larda Antalya’ya gelen ikinci grup Girit muhacirlerinin oluşturduğu yerleşimle bağlantılı.
Kent geliştikçe Giritli Mahallesi yönüne uzanan yolun çevresinde tek katlı evler oluşmaya başladı. Evlerin önünden Kanlıçay’dan gelen bir su arkı geçiyordu. Ev sakinleri su arkı ile evlerinin dış duvarı arasında kalan dar alana tenekeler içinde çiçekler yerleştiriyordu.
Bu çiçeklerin büyük bölümünü ise sardunyalar oluşturuyordu.
Sardunyaya Antalya’da “gül” mü deniliyordu?
Yerel tarih anlatısının dikkat çekici bölümü burada ortaya çıkıyor.
Kaynakta, sıcaklığa ve susuzluğa dayanıklı olması nedeniyle sardunyanın eski Antalya evlerinde yaygın biçimde yetiştirildiği ve Antalyalıların sardunyaları günlük dilde “gül” olarak da adlandırdığı aktarılıyor.
Evlerin önündeki tenekelerin yıl boyunca çiçeklenen sardunyalarla dolması nedeniyle yolun “güllük gülistanlık” bir görüntüye kavuştuğu ve halk arasında “Güllük” adının kullanılmaya başladığı anlatılıyor.
Bu açıklama bugün yaygın biçimde aktarılan Güllük isim hikâyesini oluşturuyor.
Ancak söz konusu anlatının bir belediye adlandırma kararından değil, kent hafızası ve yerel tarih aktarımından geldiğini belirtmek gerekiyor.
Güllük’ün Giritli Mahallesi ile bağlantısı ne?
Antalya Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı kent belleği çalışmalarında Giritli Mahallesi’nin eski Antalya’nın belirgin yerleşimlerinden biri olduğu görülüyor.
Girit doğumlu ailelerin anlatılarına yer verilen sözlü tarih kayıtlarında mahallenin kendi fırını, kasabı, manavı ve güçlü mahalle ilişkileri bulunan bir yerleşim olduğu aktarılıyor.
Aynı tanıklıklarda 1950’li yıllarda bugünkü Güllük Caddesi’nin bulunduğu alanın henüz büyük ölçüde boş olduğu ve bölgede at yarışlarının düzenlendiği, alanın “at alanı” olarak anıldığı da belirtiliyor.
Bu bilgi bugünkü yoğun ticaret ve apartman dokusuyla karşılaştırıldığında Güllük çevresinin birkaç kuşak içinde ne kadar büyük bir fiziksel dönüşüm geçirdiğini ortaya koyuyor.
Güllük bir dönem “Hapishaneüstü” olarak mı biliniyordu?
Yerel kent tarihi anlatılarında caddenin geçmişte “Hapishaneüstü” adıyla da tarif edildiği belirtiliyor.
Aktarımlara göre 1920’lerde güzergâh bugünkü genişliğinden oldukça uzak, dar bir yol niteliğindeydi ve Kadınyarı Köprüsü çevresinden dönemin hapishane binasına doğru uzanıyordu. Kent büyüdükçe yol kuzeye doğru gelişti ve Giritli Mahallesi çevresiyle birleşti.
Bu nedenle caddenin isim geçmişi tek aşamalı değil.
Bölgenin fiziksel ve toplumsal yapısı değiştikçe halkın kullandığı tarifler de değişti; bunların içerisinde kalıcı olan isim ise Güllük oldu.
Güllük adı ne zaman Anafartalar olarak değiştirildi?
Paylaşılan görselde Anafartalar adının 1970’lerde Antalya Belediye Meclisi kararıyla verildiği belirtiliyor.
Yerel kaynaklarda da 1970’lerin sonlarında caddenin resmî adının Anafartalar Caddesi olarak değiştirildiği aktarılıyor.
Ancak internet üzerinden erişilebilen Antalya Belediyesi arşivlerinde isim değişikliğinin özgün meclis kararına, karar tarihine ve karar numarasına ulaşılamıyor.
Bu nedenle “1970’lerin sonlarında Anafartalar adının resmîleştirildiği” bilgisi ikincil yerel kaynaklarda yer alırken, işlemin tam tarihi ve karar numarasının eski belediye meclisi arşivlerinden ayrıca doğrulanması gerekiyor.
Anafartalar adı neyi ifade ediyor?
“Anafartalar” adı Türkiye tarihinde Çanakkale Savaşları ile bağlantılı.
1915 yılındaki Anafartalar muharebeleri, Çanakkale Cephesi’nin önemli aşamalarından birini oluştururken Mustafa Kemal Atatürk de Anafartalar Grubu Komutanı olarak bu mücadelede öne çıktı.
Türkiye’nin farklı kentlerinde Anafartalar adını taşıyan cadde, mahalle ve meydanların bulunması da bu tarihsel hafızanın kent isimlerine yansımasının örneklerinden biri.
Antalya’daki caddenin resmî adının da Anafartalar olması bu tarihsel adlandırma geleneğiyle uyumlu. Ancak Antalya Belediye Meclisinin özgün karar gerekçesi görülmeden, adın hangi ifadelerle ve hangi gerekçeyle seçildiğini kesin olarak aktarmak mümkün değil.
Resmî isim değişti ama Güllük neden kaybolmadı?
Bir caddenin resmî adının değiştirilmesi günlük kullanımın aynı anda değişeceği anlamına gelmiyor.
Güllük bunun Antalya’daki en belirgin örneklerinden biri.
Cadde onlarca yıl Güllük olarak bilinmiş, alışveriş yapılan yerler, buluşma noktaları ve adres tarifleri bu isim üzerinden oluşmuştu. Bu nedenle Anafartalar adı resmî kayıtlara girdikten sonra bile Güllük sözcüğü kentlilerin günlük yaşamından çıkmadı.
Akademik bir araştırmada da caddenin yıllardır resmî adının Anafartalar olmasına rağmen halk arasında Güllük Caddesi olarak anılmaya devam ettiği özellikle belirtiliyor.
Belediye bile “Anafartalar (Güllük)” ifadesini kullanıyor
Kent hafızasının gücünü gösteren en somut ayrıntılardan biri resmî belgelerdeki çift isim kullanımı.
Antalya Büyükşehir Belediyesi geçmiş yıllardaki gelir tarifelerinde ve çalışma programlarında caddeyi “Anafartalar (Güllük) Caddesi” şeklinde yazdı.
2026’daki yol çalışmalarında da aynı kullanım devam etti.
Bu durum Güllük isminin yalnızca yaşlı kuşakların hatırladığı tarihsel bir ad olmadığını, bugün de konum tarif edebilmek için kullanılan güncel bir kent ismi olduğunu ortaya koyuyor.
Güllük Caddesi zamanla nasıl değişti?
Güllük’ün geçmişteki tek katlı evleri ve su arklarının yerini bugün çok katlı yapılar, mağazalar, bankalar, sağlık ve hizmet işletmeleri aldı.
Antalya Büyükşehir Belediyesi 2012 yılında yaklaşık 15 bin metrekarelik alanı kapsayan Güllük Caddesi çevre düzenlemesini tamamladı. Çalışma kapsamında kaldırımlar yenilendi, erişilebilirlik düzenlemeleri gerçekleştirildi, küçük havuzlar, bitkilendirme alanları ve oturma birimleri oluşturuldu.
Cadde bugün Antalya kent merkezinin önemli ticaret ve ulaşım akslarından biri olmayı sürdürüyor.
2026 yılında 100. Yıl Bulvarı ile Anafartalar Caddesi’nin kesiştiği Güllük Kavşağı çevresinde gerçekleştirilen asfalt çalışmaları da güzergâhın hâlâ kent ulaşımındaki önemini koruduğunu gösteriyor.
Sardunyalar gitti, Güllük adı kaldı
Güllük’ün isim hikâyesini dikkat çekici hale getiren noktalardan biri de fiziksel çevrenin büyük ölçüde ortadan kalkmasına rağmen adın korunması.
Yerel anlatıya göre caddeye adını veren görüntünün kaynağı olan tek katlı evler, su arkları ve tenekelerde yetiştirilen sardunyalar bugün caddenin genel görünümünde bulunmuyor.
Bunun yerine yoğun araç trafiği, apartmanlar ve ticari yapılar var.
Ancak eski doğal ve sosyal çevre kaybolurken Güllük adı kent hafızasında yaşamaya devam etti.
Bu yönüyle cadde adı, eski Antalya’nın artık fiziksel olarak görülemeyen gündelik yaşamına ilişkin bir iz niteliği taşıyor.
Güllük mü, Anafartalar mı?
Her iki isim de bugün Antalya’da kullanılıyor ancak farklı niteliklere sahip.
Anafartalar Caddesi: Resmî isim.
Güllük Caddesi: Tarihsel ve halk arasında yerleşmiş isim.
Belediye belgelerinde dahi iki adın birlikte kullanılabilmesi, kentlilerin benimsediği yer adlarının idari değişikliklerden çok daha uzun ömürlü olabileceğini gösteriyor.
Bu nedenle Antalya’ya yeni gelen bir kişinin haritada Anafartalar Caddesi görüp bir Antalyalıdan “Güllük” tarifini duyması aslında aynı kentsel hafızanın iki farklı adlandırmasıyla karşılaşması anlamına geliyor.
Antalya Güllük Caddesi’nin adı gerçekten sardunyalardan mı geliyor?
Güllük isminin sardunyalardan geldiği anlatısı Antalya’nın yerel tarih çalışmalarında ayrıntılı biçimde aktarılıyor.
Anlatıya göre Giritli Mahallesi yönünde gelişen yol üzerindeki evlerin önünde tenekeler içerisinde sardunyalar yetiştiriliyor, Antalyalılar bu çiçekleri “gül” olarak adlandırıyor ve ortaya çıkan “güllük gülistanlık” görünüm zaman içinde yola Güllük adını kazandırıyor.
Bununla birlikte bu köken açıklamasının bir resmî adlandırma belgesinden değil, kent tarihçisi Hüseyin Çimrin’in aktarımlarına dayanan yerel kent hafızasından geldiğini göz önünde bulundurmak gerekiyor.
Daha kesin biçimde belgelenebilen gerçek ise şu: Caddenin resmî adı bugün Anafartalar Caddesi, ancak Antalya Büyükşehir Belediyesinin kendi belgelerinde bile “Anafartalar (Güllük)” kullanımı sürüyor.
Böylece Güllük, resmî tabeladan bağımsız biçimde yaşamayı başaran Antalya yer adlarından biri olarak öne çıkıyor. Bir zamanların su arkları ve sardunya dizili evleri ortadan kalkmış olsa da onların bıraktığı isim, Antalya’nın kent hafızasında varlığını sürdürüyor.
