Antalya’da havalimanından Kaleiçi’ne kadar dijital ve QR kodlu yönlendirme sistemleri bulunuyor. Ancak kent genelinde bütüncül bir ağ olup olmadığı tartışmalı.
Antalya gibi her yıl milyonlarca yabancı ziyaretçinin geldiği bir kentte turistin ilk ihtiyacı yalnızca konaklayacağı tesisi bulmak değil. Havalimanından çıktıktan sonra kent merkezine nasıl gideceğini, hangi otobüse bineceğini, Kaleiçi’nde hangi sokağın limana çıktığını, en yakın tramvay durağının nerede olduğunu veya tarihi yapının ne olduğunu kolayca anlayabilmesi gerekiyor.
Bu noktada klasik yön levhalarına artık dijital ekranlar, bilgi kioskları, QR kodlar, çevrim içi kent haritaları ve gerçek zamanlı ulaşım sistemleri eşlik ediyor.
Antalya’da bunların farklı örnekleri mevcut.
Antalya Havalimanı’nda uçuş monitörleri ve yolcu bilgi kioskları bulunuyor. Kaleiçi için dijital kültür ve turizm haritası hazırlanmış durumda. Tarihi Kaleiçi evlerinin bir bölümünde dört dilde içeriğe ulaştıran karekodlar kullanılıyor. Bazı yürüyüş ve bisiklet rotalarında ise güzergâh haritaları tabela üzerindeki QR kodlardan açılabiliyor.
Ancak 23 Eylül 2026 itibarıyla Antalya’nın tamamında turistlere yönelik kaç dijital yönlendirme ekranı, bilgi kiosku veya QR kodlu kamusal tabela bulunduğunu gösteren güncel ve ortak bir kamu envanteri yayımlanmış değil.
Bu nedenle “Antalya’daki dijital yönlendirme sistemi yeterli” veya “yetersiz” şeklinde kent çapında kesin bir sonuç çıkarmak yerine sistemin hangi alanlarda güçlü, hangi alanlarda parçalı kaldığına bakmak gerekiyor.
Dijital yönlendirme tabelası ne demek?
Dijital yönlendirme yalnızca büyük bir LED ekran anlamına gelmiyor.
Turist açısından aynı işlevi gören farklı araçlar bulunuyor:
elektronik bilgi ekranları,
dokunmatik kiosklar,
QR kodlu tabelalar,
dijital kent haritaları,
duraklardaki gerçek zamanlı ulaşım bilgileri,
mobil uyumlu turizm rotaları,
çok dilli dijital bilgilendirme sistemleri.
Önemli olan teknolojinin türünden çok turistin bulunduğu noktadan gitmek istediği yere bağımsız şekilde ulaşabilmesi.
Bu nedenle bir QR kod da doğru tasarlandığında yönlendirme sisteminin parçası olabilir.
Antalya Havalimanı’nda dijital yönlendirme nasıl?
Antalya’da uluslararası ziyaretçinin kentle karşılaştığı ilk noktalardan biri havalimanı.
Antalya Havalimanının güncel hizmet sisteminde giden yolcu salonlarında uçuş ayrıntılarını gösteren monitörler, kapı bölgelerinde uçuş kapısı bilgileri ve geliş salonlarında bagaj bantlarını gösteren ekranlar bulunuyor.
Ayrıca Terminal bir ve Terminal ikinin kapı bölgelerinde Yolcu Bilgilendirme Kioskları yer alıyor.
Bu kiosklar aracılığıyla yolcular danışma personeliyle görüntülü görüşebiliyor ve uçuşları hakkında bilgi alabiliyor.
Bu sistem havalimanı içerisindeki dijital yönlendirme açısından güçlü bir örnek oluşturuyor.
Ancak havalimanındaki yönlendirme kalitesi ile turistin terminalden çıktıktan sonra kent içerisinde karşılaştığı yönlendirme aynı sistem değil.
Dört dilde danışma hizmeti veriliyor
Antalya Havalimanı’nın üç terminalinde geliş ve gidiş salonlarında bilgi bankoları bulunuyor.
Havalimanının güncel açıklamasına göre danışma personeli Türkçe, İngilizce, Almanca ve Rusça hizmet veriyor. Yoğun sezonda ayrıca terminal rehberleri görev yapıyor.
Bu dil seçimi Antalya’nın uluslararası turizm yapısıyla uyumlu.
Dijital yönlendirme sistemlerinde de benzer çok dillilik önemli.
Çünkü üzerinde yalnızca Türkçe uzun metin bulunan elektronik ekran, yabancı ziyaretçi açısından teknik olarak dijital olsa bile etkili bir yönlendirme aracı olmayabilir.
Turistin asıl yönlendirme ihtiyacı havalimanından çıktıktan sonra başlıyor
Havalimanında kapı ve bagaj bilgisi standart sembollerle kolaylıkla anlatılabiliyor.
Kent ise daha karmaşık.
Turistin Antalya Havalimanı’ndan çıktıktan sonra şu soruların cevaplarına ihtiyacı olabilir:
Kent merkezine nasıl giderim?
Hangi otobüs havalimanından geçiyor?
Tramvay nerede?
Kaleiçi hangi yönde?
Otogar bağlantısı nerede?
Konyaaltı’na hangi araçla gidebilirim?
En yakın toplu taşıma durağı nerede?
Bu nedenle havaalanından kent merkezine uzanan yolculuğun tek bir bilgi zinciri şeklinde planlanması önemli.
Bir turistin her aşamada farklı internet sayfası, uygulama veya tabela mantığını yeniden çözmek zorunda kalması yönlendirme sisteminin parçalı olduğunu gösterebilir.
Antalya toplu ulaşımında QR kod sistemi bulunuyor
Antalya Büyükşehir Belediyesinin toplu ulaşım sisteminde durak bazlı dijital bilgi sayfaları bulunuyor.
Örneğin resmi ulaşım sitesindeki QR kodlu durak sayfasında durağın numarası, adı, buradan geçen hatlar ve yaklaşan araçlara ilişkin alanlar görülebiliyor.
Bu tür sistem turist açısından önemli bir avantaj sağlayabilir.
Fiziksel tabelaya bütün hat ve güzergâh bilgisini sığdırmak yerine QR kod aracılığıyla daha ayrıntılı bilgi sunulabilir.
Ancak sistemin turist açısından kullanılabilirliği yalnızca QR kodun bulunmasına bağlı değil.
Açılan sayfanın yabancı dil desteği, mobil kullanım kolaylığı ve ulaşım terminolojisinin anlaşılır olması da önemli.
Turist uygulama indirmek zorunda kalmalı mı?
İdeal bir yönlendirme sistemi için zorunlu olmamalı.
Bir turist kente birkaç günlüğüne gelmiş olabilir.
Sadece şehir merkezinden müzeye veya plaja ulaşmak isteyen ziyaretçinin uygulama mağazasına girip hesap oluşturması, uygulama indirmesi ve izinleri düzenlemesi gerekmemeli.
QR kodla doğrudan açılan mobil web sayfası bu açıdan daha pratik olabilir.
Düzenli toplu taşıma kullanan yerel yurttaş için uygulama avantajlıyken kısa süreli ziyaretçi için tarayıcı üzerinden çalışan sistem daha erişilebilir olabilir.
Bu nedenle Antalya’nın dijital yönlendirme altyapısında uygulama, QR kod, fiziksel tabela ve ekranların birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısı olması gerekiyor.
Kaleiçi’nde dijital turizm haritası bulunuyor
Antalya’da turist yönlendirmesi açısından en önemli alanlardan biri Kaleiçi.
Dar ve kıvrımlı sokakları, tarihi yapıları ve birbirine benzeyen ara geçişleri nedeniyle bölge klasik kent dokusundan daha karmaşık bir yönlendirme ihtiyacına sahip.
Antalya Büyükşehir Belediyesi güncel internet sitesinde Kaleiçi Kültür ve Turizm Haritası sunuyor.
Haritada üç ayrı rota yer alıyor:
Uzun Tur,
Roma-Bizans Turu,
Osmanlı-Selçuklu Turu.
Ziyaretçiler rotalardaki numaraları takip ederek Kaleiçi içerisindeki tarihi ve kültürel noktaları gezebiliyor.
Bu sistem yalnızca “sağa dön, sola dön” yönlendirmesi değil, ziyaretçinin tarihi alanı belirli bir rota içerisinde deneyimlemesini amaçlıyor.
Kaleiçi evlerinin hikâyeleri QR kodla anlatılıyor
Muratpaşa Belediyesi’nin “Hafıza Mekanları ve Kültürel Miras – Antalya Kaleiçi Evleri” projesi de dijital turizm yönlendirmesinin farklı bir örneği.
Projenin üç etabı sonunda Kaleiçi’ndeki altmış bir yapının geçmişi dört dilde belgesellere aktarıldı.
Belgesellere yapıların girişlerinde bulunan karekodlardan cep telefonuyla erişilebiliyor.
Bu sistem turistin tarihi yapı önünde doğrudan o yapıyla ilgili içeriğe ulaşmasını sağlıyor.
Dolayısıyla dijital yönlendirme burada yalnızca yer bulmaya değil, kültürel mirası anlamaya da hizmet ediyor.
Dört dil kullanılması neden önemli?
Antalya’nın turist profili tek bir yabancı dil üzerinden değerlendirilemez.
Kaleiçi Evleri projesinde içeriğin dört dilde sunulması bu nedenle dikkat çekici.
UN Tourism de turizmde ziyaretçiye sunulan bilginin yolculuk öncesinde, sırasında ve sonrasında doğru, ilgili, zamanında ve erişilebilir olması gerektiğini vurguluyor.
Çok dillilik özellikle uluslararası kentlerde dijital yönlendirmenin temel unsurlarından biri.
Ancak her ekrana mümkün olduğunca fazla dil eklemek de çözüm değil.
Uzun metin yerine evrensel semboller, açık yön okları ve gerekirse QR kod üzerinden dil seçilebilen ayrıntılı içerik daha okunabilir olabilir.
Antalya için hangi diller öncelikli olabilir?
Dil seçimi güncel ziyaretçi verilerine göre dönemsel olarak güncellenebilir.
Temel uluslararası yönlendirmelerde Türkçenin yanında İngilizce ortak iletişim dili olarak kullanılabilir.
Yoğun ziyaretçi gruplarına bağlı olarak Almanca ve Rusça gibi diller dijital sistem üzerinden seçenek olarak sunulabilir.
Dijital ekranın önemli avantajı da burada ortaya çıkıyor.
Sabit tabelada alan sınırlıyken elektronik ekran veya QR sistemi içerisinde çok sayıda dil seçeneğine yer verilebilir.
Ancak bu sistemin düzenli güncellenmesi gerekiyor.
Yeşilçam Yolu’nda QR kodlu yönlendirme bulunuyor
Dijital yönlendirme sadece kent merkezinde kullanılmıyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin yaklaşık otuz sekiz kilometrelik Yeşilçam Doğa Yürüyüş ve Bisiklet Yolu, Sarısu’dan Doyran’a uzanan farklı etaplardan oluşuyor.
Belediyenin güncel bilgilendirmesinde güzergâh haritasına alandaki tabelalara yerleştirilen karekodlar üzerinden ücretsiz olarak ulaşılabildiği belirtiliyor.
Ayrıca güzergâhta tabelalar ve yol çizgileriyle yönlendirme yapılması planlanmış durumda.
Bu uygulama özellikle doğa rotalarında dijital ve fiziksel yönlendirmenin birlikte kullanılmasının önemini gösteriyor.
Doğa rotalarında yalnızca QR kod yeterli mi?
Hayır.
Kent merkezinde telefon bağlantısı bulunması büyük ölçüde beklenebilir.
Dağlık veya kırsal rotalarda ise mobil internet zayıflayabilir.
Telefonun pili bitebilir.
QR kod zarar görebilir.
Bu nedenle doğa yürüyüşlerinde temel yön bilgisi mutlaka fiziksel tabela veya rota işaretleriyle de sunulmalı.
QR kod ise harita, rota ayrıntıları, tarihçe veya ek güvenlik bilgileri için tamamlayıcı araç olabilir.
Yeşilçam Yolu’nda hem tabela ve yol çizgisi hem dijital harita yaklaşımının birlikte kullanılması bu açıdan önemli.
Kaleiçi’nde sadece QR kod yeterli olur mu?
Kaleiçi gibi karmaşık tarihi alanlarda da yeterli olmayabilir.
Turist önce hangi yapıya gideceğini veya hangi sokağa dönmesi gerektiğini bilmek zorunda.
Bir tarihi yapının kapısına ulaştıktan sonra QR kodla o yapının hikâyesini öğrenmek değerli.
Ancak ziyaretçinin Hadrianus Kapısı’ndan Yat Limanı’na ulaşması için yön levhalarına da ihtiyacı var.
Bu nedenle iki farklı bilginin ayrılması gerekiyor:
yön bulma bilgisi
ve
mekânı tanıma bilgisi.
Antalya’daki dijital sistemlerin güçlü örnekleri ikinci alanda görülürken kent çapında birinci alanın ne ölçüde standartlaştırıldığına ilişkin güncel ortak performans verisi bulunmuyor.
Dijital ekranların nerelere konulması daha işlevsel olur?
Her turistik sokağa elektronik ekran yerleştirmek gerekli değil.
Yoğun yol ayrımlarında ve karar noktalarında daha etkili olabilir.
Örneğin:
havalimanı çıkışı,
otogar,
tramvay aktarma noktaları,
Cumhuriyet Meydanı,
Kale Kapısı,
Hadrianus Kapısı çevresi,
Kaleiçi Yat Limanı girişleri,
Konyaaltı sahilindeki ana ulaşım noktaları
gibi alanlarda bütünleşik yönlendirme daha fazla kişiye ulaşabilir.
Buradaki temel ilke turistin “şimdi hangi yöne gitmeliyim?” sorusuyla karşılaştığı noktayı doğru belirlemek.
Dijital yönlendirme tabelası reklam ekranına dönüşmemeli
Turistik bölgelerde bulunan dijital ekranların ticari kullanımıyla kamusal yönlendirme işlevinin birbirine karıştırılmaması gerekiyor.
Bir ekranın büyük bölümünde reklam, küçük bir bölümünde yön bilgisi bulunuyorsa turist açısından temel işlev geri plana düşebilir.
Kamusal yönlendirmede:
ulaşım,
konum,
kamu hizmeti,
acil durum,
turistik nokta
bilgileri öncelikli olmalı.
Reklam alanları varsa bile yönlendirme bilgisinin okunabilirliğini ve sürekliliğini bozmamalı.
Turist haritayı kolayca anlayabiliyor mu?
Haritanın varlığı tek başına yeterli değil.
Kullanıcının haritada öncelikle kendi konumunu bulması gerekiyor.
“You are here / Buradasınız” noktası yönlendirme sisteminin en temel unsurlarından biri.
Bunun yanında haritanın kuzey yönü, yürüme mesafeleri, toplu taşıma noktaları ve temel simgeler anlaşılır olmalı.
Örneğin sadece sokak isimlerinden oluşan ayrıntılı bir şehir planı ilk kez Antalya’ya gelen turist için karmaşık olabilir.
Önemli destinasyonların sembollerle gösterilmesi daha hızlı anlaşılabilir.
Evrensel semboller neden önemli?
Turist her zaman tabeladaki dili bilmeyebilir.
Otobüs, tramvay, havalimanı, tuvalet, hastane, plaj veya danışma gibi hizmetlerde standart pictogramlar dil engelini azaltır.
UN Tourism’in erişilebilir turizm bilgi önerileri de yönlendirme işaretlerinde standart sembollerin kullanımının daha geniş bir turist grubunun bilgiyi anlayabilmesine yardımcı olduğunu belirtiyor. Ayrıca uygun kontrast, okunabilir yazı büyüklüğü ve tutarlı tabela tasarımı öneriliyor.
Dolayısıyla Antalya’daki dijital yönlendirme yalnızca tercüme problemi olarak ele alınmamalı.
Görsel dil de önemli.
Güneş altında dijital ekran okunabilir mi?
Antalya için bu kritik bir tasarım sorusu.
Kent yılın büyük bölümünde güçlü güneş ışığı alıyor.
Düşük parlaklıktaki bir ekran doğrudan güneş altında okunamayabilir.
Ekran yüzeyindeki yansıma da bilgiyi görünmez hale getirebilir.
Bu nedenle açık hava ekranlarında:
yüksek kontrast,
uygun ekran parlaklığı,
doğru yerleşim açısı,
gölgelendirme,
büyük ve sade yazı
önemli.
UN Tourism’in erişilebilir bilgi yaklaşımında da tabelaların yeterli kontrasta sahip olması, uygun boyutta kullanılması ve farklı çevresel koşullarda algılanabilir olması üzerinde duruluyor.
Görme engelli turist dijital tabeladan yararlanabilir mi?
Sadece görsel ekrandan yeterince yararlanamayabilir.
Erişilebilir turizm yaklaşımı bilginin mümkün olduğunca farklı duyusal kanallarla sunulmasını gerektiriyor.
UN Tourism, turizm bilgilerinin engelli ve özel erişim gereksinimi bulunan ziyaretçiler açısından erişilebilir olmasını sorumlu turizm politikasının temel unsurlarından biri olarak tanımlıyor.
Bu nedenle yönlendirme sistemi;
yüksek kontrastlı yazı,
sesli bilgi,
ekran okuyucu uyumlu QR sayfası,
dokunsal işaret,
Braille,
erişilebilir rota bilgisi
gibi seçeneklerle desteklenebilir.
Akıllı telefonun kullanılması tek başına erişilebilirlik sağlamıyor; dijital içeriğin kendisinin de erişilebilir tasarlanması gerekiyor.
Turistlerin internet bağlantısı yoksa ne olacak?
Bu da Antalya gibi uluslararası turizm kentleri için önemli.
Yabancı turist geldiği anda yerel SIM kartı bulunmayabilir veya dolaşım paketini kullanmak istemeyebilir.
Bu durumda yalnızca QR kodlu yönlendirmeye dayanan bir sistem sorun yaratabilir.
Fiziksel temel bilgi tabelada görünür kalmalı.
Daha ayrıntılı içerik QR kod üzerinden sunulabilir.
Kamusal Wi-Fi bulunan yoğun turistik alanlar da dijital yönlendirmeyi tamamlayabilir.
Ancak turistin temel yön bulma hakkı internet bağlantısına bağlı olmamalı.
Dijital tabela arızalanırsa yönlendirme tamamen kaybolmamalı
Elektronik ekranların klasik tabelalara göre önemli bir avantajı bilgiyi anında değiştirebilmesi.
Örneğin:
yol kapanması,
etkinlik,
tramvay arızası,
geçici güzergâh,
hava koşulu
ekrana kısa sürede yansıtılabilir.
Ancak elektronik cihazların enerji ve veri bağlantısına ihtiyacı var.
Arıza durumunda bilgi tamamen ortadan kalkmamalı.
Bu nedenle kritik yönlendirme noktalarında sabit işaretlerin korunması daha dayanıklı bir sistem oluşturur.
Havalimanındaki model kent merkezine örnek olabilir mi?
Bazı yönleriyle evet.
Antalya Havalimanı’nda yolcunun farklı ihtiyaçları için farklı bilgi kanalları birlikte kullanılıyor:
uçuş monitörleri,
bilgi bankoları,
çok dilli personel,
yolcu bilgilendirme kioskları,
terminal haritaları.
Turist yalnızca tek bir teknolojiye mahkûm değil.
Kent içerisinde de benzer çok kanallı yaklaşım uygulanabilir.
Turist fiziksel yön levhasını görebilmeli, isterse QR kodla ayrıntıya ulaşabilmeli ve önemli turizm merkezlerinde gerektiğinde insan desteğine erişebilmeli.
Antalya’da sistemin yeterliliği nasıl ölçülebilir?
Bugünkü en önemli eksiklerden biri performans verisi.
Turist yönlendirme sisteminin başarısı şu sorularla ölçülebilir:
Turistler en sık nerede yol soruyor?
QR kodlar kaç kez okutuluyor?
Hangi dil seçiliyor?
Hangi dijital kiosklar en fazla kullanılıyor?
Turistlerin en çok kaybolduğu güzergâhlar nerede?
Ekranların çalışma oranı ne?
Bilgi güncellemesi ne kadar hızlı yapılıyor?
Engelli ziyaretçiler sistemi kullanabiliyor mu?
Bu tür veriler yayımlanmadığı sürece yalnızca tabela veya kiosk sayısından “başarılı sistem” sonucu çıkarmak zor.
Kent genelinde ortak bir tasarım dili gerekli mi?
Turist açısından yararlı olabilir.
Havalimanından çıkan ziyaretçi bir işaret sistemiyle, tramvaydan indiğinde başka, Kaleiçi’ne girdiğinde tamamen farklı bir tasarım diliyle karşılaşırsa her aşamada sistemi yeniden öğrenmek zorunda kalabilir.
Renkler, semboller, yazı yapısı ve terminolojinin belli ölçüde tutarlı olması yön bulmayı kolaylaştırabilir.
Örneğin bütün turistik yönlendirmelerde aynı “tarihi alan”, “tramvay”, “plaj” veya “turist danışma” sembolünün kullanılması ziyaretçinin öğrenme yükünü azaltabilir.
Dijital haritalar fiziksel tabelaların yerini alır mı?
Hayır.
Google Maps veya diğer navigasyon uygulamalarının yaygınlaşması kamusal yönlendirmeyi gereksiz hale getirmiyor.
Telefonun şarjı bitebilir.
GPS tarihi alanlardaki dar sokaklarda yönü hatalı gösterebilir.
Turist internet bağlantısına sahip olmayabilir.
Ayrıca dijital haritalarda belediyenin bildiği geçici yol kapanması veya erişilebilir güzergâh bilgisi her zaman güncel olmayabilir.
Kamusal tabela bağımsız ve güvenilir bir temel yönlendirme katmanı olmaya devam ediyor.
Antalya’nın turizm ölçeği daha bütünlüklü sistem gerektiriyor
Antalya Havalimanı Türkiye’nin en yoğun uluslararası havalimanlarından biri ve Akdeniz’in önemli turizm merkezlerine hizmet veriyor. Havalimanı yıl boyunca yirmi dört saat çalışıyor.
Bu ölçek, yönlendirme altyapısının yalnızca tek tek turistik noktalar üzerinden değil bütün yolculuk zinciri üzerinden düşünülmesini gerektiriyor.
Turistin deneyimi havalimanında başlayıp otelde bitmiyor.
Toplu taşıma, tarihi merkez, plaj, müze, meydan, otogar ve yaya rotaları bu deneyimin parçaları.
Bu nedenle yönlendirme sistemlerinin birbirinden bağımsız projeler yerine ortak standartlarla geliştirilmesi daha işlevsel olabilir.
Antalya’da dijital yönlendirme tabelaları turistler için yeterli mi?
Mevcut bilgiler Antalya’nın dijital turist yönlendirmesinde önemli uygulamalara sahip olduğunu ancak kent genelinde yeterliliği kanıtlayacak bütüncül ve ölçülebilir bir sistemin kamuya açık verilerle ortaya konulamadığını gösteriyor.
Antalya Havalimanı’nda uçuş ekranları, çok dilli danışma hizmeti ve yolcu bilgilendirme kioskları bulunuyor.
Kaleiçi Kültür ve Turizm Haritası ziyaretçiye üç ayrı tarihi rota sunuyor.
Kaleiçi Evleri projesinde altmış bir yapının hikâyesine dört dilde hazırlanmış içerikler ve yapı girişlerindeki karekodlarla ulaşılabiliyor.
Yeşilçam Doğa Yürüyüş ve Bisiklet Yolu’nda ise tabela üzerindeki QR kodlar güzergâh haritasına erişim sağlıyor.
Bunlar Antalya’nın dijital yönlendirme konusunda sıfırdan başlamadığını gösteriyor.
Ancak kentin tamamında kaç dijital turizm ekranı veya kioskun aktif olduğu, turistlerin hangi noktalarda yön bulmakta zorlandığı, sistemlerin kaç dilde çalıştığı, QR kodların kullanım oranı veya ekranların arıza süreleri gibi göstergeler için ortak güncel bir kamu envanteri bulunmuyor.
Bu nedenle Antalya için bundan sonraki ihtiyaç yalnızca daha fazla dijital tabela olmayabilir.
Havalimanından Kaleiçi’ne, toplu taşımadan sahillere kadar birbirini tamamlayan; fiziksel tabela, standart sembol, çok dilli içerik, QR kod, erişilebilir dijital sayfa ve gerektiğinde insan desteğini bir araya getiren bütünlüklü bir kent yönlendirme sistemi daha önemli.
Turist açısından başarılı yönlendirme teknolojinin ne kadar görünür olduğuyla değil, yabancı bir kentte telefonuna veya başka bir kişiye bağımlı kalmadan istediği yere ne kadar kolay ulaşabildiğiyle ölçülmeli.
