Online yemek siparişleri Antalya’da küçük işletmelere yeni müşteriler kazandırırken komisyon, kurye ve görünürlük maliyetlerini de artırıyor.
Cep telefonu üzerinden verilen yemek siparişleri, restoran ve lokantaların çalışma biçimini değiştirmeye devam ediyor. Antalya’da mahalle arasındaki küçük işletmeler artık yalnızca dükkânlarının önünden geçen yurttaşlara değil, kilometrelerce uzaktaki müşterilere de ulaşabiliyor. Ancak çevrim içi platformların sağladığı bu erişim; komisyon, teslimat, kampanya, reklam ve paketleme gibi yeni maliyetleri de beraberinde getiriyor.
Antalya’da online yemek siparişlerinin mahalle esnafının cirosuna ve kârlılığına etkisini ilçe veya mahalle bazında ortaya koyan güncel, kamuya açık kapsamlı bir veri bulunmuyor. Türkiye genelindeki e-ticaret verileri ise yemek sektörünün dijital ticaretin en yoğun alanlarından biri haline geldiğini gösteriyor.
Yemek sektörü e-ticarette ilk sırada
Ticaret Bakanlığı’nın iki bin yirmi beş yılına ilişkin verilerine göre Türkiye’de e-ticaret hacmi bir önceki yıla göre yüzde elli iki virgül iki artarak dört buçuk trilyon lirayı aştı. Aynı dönemde e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısı altı yüz otuz dört bin altı yüz on bire ulaştı.
E-ticaret yapan işletmelerin sektör dağılımında yemek sektörü yüzde yirmi virgül üçle ilk sırada yer aldı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre yaklaşık yüz yirmi sekiz bin yemek işletmesi e-ticaret üzerinden faaliyet gösteriyor. Yemek sektörünün e-ticaret hacmi ise iki yüz yetmiş milyar lirayı aştı.
Bu veriler, çevrim içi siparişin restoran ve lokantalar açısından ek bir satış kanalı olmaktan çıkarak sektörün temel çalışma biçimlerinden birine dönüştüğünü gösteriyor.
Hızlı ticaretin büyük bölümünü yemek oluşturuyor
Online yemek siparişindeki büyümeyi gösteren bir başka alan hızlı ticaret olarak adlandırılan sistem.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre hızlı ticaret hacmi iki bin yirmi beş yılında bir önceki yıla göre yüzde elli beş virgül altı artarak üç yüz seksen sekiz milyar yedi yüz milyon liraya ulaştı. Bu hacmin yüzde altmış dokuz virgül beşini yemek sektörü oluşturdu.
Bu büyüme, tüketicinin yemeğe ulaşma biçiminin değiştiğine işaret ediyor. Telefonla doğrudan işletmeyi aramak veya restorana gitmek yerine uygulama üzerinden menü karşılaştırmak, ödeme yapmak ve siparişi takip etmek giderek daha yaygın hale geliyor.
Mahalle esnafı açısından bu durum çevrim içi platformlarda yer almamayı daha zor bir tercih haline getirebiliyor.
Platformlar küçük işletmeye yeni müşteri sağlayabiliyor
Online yemek siparişinin küçük işletme açısından en önemli avantajlarından biri müşteriye erişim.
Mahalle içinde faaliyet gösteren bir lokanta, pideci, dönerci, pastane veya ev yemekleri işletmesi fiziksel olarak birkaç sokak çevresinden müşteri toplarken çevrim içi platform sayesinde daha geniş bir teslimat bölgesine ulaşabiliyor.
Özellikle yeni açılan veya ana caddede bulunmayan işletmeler açısından uygulamada görünür olmak müşteri kazanmanın yollarından biri haline gelebiliyor.
Antalya gibi yerleşik nüfusun yanı sıra yıl içinde yoğun ziyaretçi hareketliliğinin bulunduğu bir kentte telefon üzerinden restoran arama ve yemek siparişi verme alışkanlığı, işletmenin yalnızca düzenli mahalle müşterisine bağlı kalmadan satış yapmasına olanak tanıyabiliyor.
Sipariş artışı her zaman kazanç artışı anlamına gelmiyor
Çevrim içi siparişlerin artması işletmenin cirosunu yükseltebilse de bu durum aynı ölçüde kâr artışı anlamına gelmeyebiliyor.
Platform üzerinden yapılan satışlarda işletmenin karşısına aracılık, taşıma, görünürlük, reklam, kampanya ve benzeri hizmetlerle bağlantılı maliyetler çıkabiliyor.
Bu konu iki bin yirmi altı yılında Ticaret Bakanlığı tarafından da düzenleme konusu yapıldı. Bakanlık, yemek siparişi veren elektronik ticaret pazaryerlerinin restoranlardan tahsil ettiği bütün bedellerin hizmet kalemleri bazında restoranın satıcı panelinde ayrıntılı biçimde gösterilmesini zorunlu hale getirdi.
Düzenlemeyle restoranların hangi hizmet için ne kadar ödeme yaptığını daha açık biçimde görmesi amaçlandı.
Komisyonun yanında farklı maliyetler bulunuyor
Online yemek siparişi tartışmalarında çoğunlukla komisyon oranı öne çıksa da işletmenin dijital satış maliyeti bundan ibaret değil.
Siparişin müşteriye ulaştırılması için kurye hizmeti kullanılması, platform içinde daha fazla görünür olmak için reklam alınması, kampanyalara katılım, paketleme malzemeleri ve bazı durumlarda ödeme hizmetleri işletmenin giderlerini artırabiliyor.
Ticaret Bakanlığı da Nisan iki bin yirmi altıda yaptığı düzenlemede restoranlardan alınan bedellerin komisyon, taşıma, görünürlük ve benzeri farklı hizmetlerden oluşabileceğine dikkat çekti.
Bu nedenle bir restoranın internet üzerinden yüz liralık satış yapması, yüz liranın tamamının işletmede kalacağı anlamına gelmiyor. Hammaddenin yanında dijital siparişe ilişkin giderlerin de fiyat hesabına eklenmesi gerekiyor.
Kampanyalar işletme üzerinde baskı oluşturabiliyor
Online yemek platformlarının önemli araçlarından biri indirim ve kampanyalar.
Tüketici açısından indirim daha düşük fiyat anlamına gelirken kampanyanın maliyetini hangi tarafın karşıladığı işletme açısından önem taşıyor.
Ticaret Bakanlığı’nın iki bin yirmi altı düzenlemesinde, indirim yalnızca restoran tarafından yapıldığında komisyonun tüketicinin ödediği toplam tutar üzerinden hesaplanması öngörüldü. Restoran ve platformun indirimi birlikte karşıladığı durumlar için de komisyon hesabının nasıl yapılacağı açıklığa kavuşturuldu.
Aynı düzenlemeyle restoranların kampanya, indirim, reklam ve benzeri uygulamalara katılımının gönüllülük esasına dayanması gerektiği belirtildi. Katılmayan işletmelere yaptırım uygulanamayacağı da düzenlemede yer aldı.
Bu değişiklikler, platformlarla restoranlar arasındaki maliyet ve sözleşme ilişkilerinin kamu otoritelerinin de gündeminde olduğunu gösteriyor.
Kurye sistemi işletmenin çalışma biçimini değiştiriyor
Online siparişin artması yalnızca kasadaki satış yöntemini değil mutfak ve servis düzenini de etkiliyor.
Fiziksel müşteriye hizmet veren küçük bir işletme aynı anda uygulamalardan gelen siparişleri de hazırlamak zorunda kalabiliyor. Yoğun saatlerde salon müşterileri ile paket servis siparişlerinin aynı mutfağı kullanması hazırlık sürelerini uzatabiliyor.
Kendi kuryesini çalıştıran işletmelerde araç, yakıt, personel ve sigorta maliyetleri gündeme gelirken platformun teslimat altyapısını kullanan işletmelerde farklı hizmet bedelleri ortaya çıkabiliyor.
Özellikle sipariş sayısının gün içinde düzensiz olduğu küçük işletmeler açısından kaç kurye çalıştırılması gerektiğini planlamak da ayrı bir sorun oluşturuyor.
Paketleme yeni bir gider kalemi
Restoranda tabakta servis edilen yemek ile motosikletle birkaç kilometre taşınacak yemek aynı koşulları gerektirmiyor.
Sıcak ürünün sıcaklığını koruması, sıvı ürünlerin dökülmemesi ve gıdanın tüketiciye uygun biçimde ulaşması için kutu, kap, çanta ve farklı ambalaj malzemeleri kullanılıyor.
Tek kullanımlık paketlerin maliyeti özellikle düşük tutarlı siparişlerde işletmenin kazancını daha fazla etkileyebiliyor.
Çevrim içi sipariş arttıkça bir zamanlar sınırlı bir gider olan paketleme, mahalle lokantaları açısından düzenli işletme maliyetlerinden birine dönüşüyor.
Dijital görünürlük yeni rekabet alanı yaratıyor
Geleneksel mahalle esnafında dükkânın konumu, tabelası, ürün kalitesi ve müşteri ilişkisi önemliyken online sipariş sistemlerinde bunlara yeni ölçütler ekleniyor.
Uygulamadaki puan, müşteri yorumları, teslimat süresi, ürün fotoğrafları, indirimler ve arama sonuçlarındaki konum tüketicinin hangi işletmeyi seçeceğini etkileyebiliyor.
Bu durum küçük işletmenin yalnızca yemeğini hazırlamasının yeterli olmadığı yeni bir rekabet ortamı yaratıyor.
İşletme uygulamadaki menüsünü güncellemek, fiyatları takip etmek, müşteri yorumlarına yanıt vermek ve çevrim içi sipariş akışını yönetmek için de zaman ayırmak zorunda kalabiliyor.
Büyük zincirlerle aynı ekranda rekabet ediliyor
Online platformlarda mahalle lokantası ile ulusal veya uluslararası bir restoran zinciri tüketicinin telefonunda aynı listede yer alabiliyor.
Bu durum küçük işletmeye büyük bir müşteri havuzuna erişim sağlarken sermaye ve reklam bütçesi farkını da daha görünür hale getiriyor.
Zincir işletmeler daha yüksek sipariş hacmi, merkezi satın alma ve geniş reklam bütçeleriyle hareket edebilirken küçük işletme daha sınırlı stok ve personelle çalışıyor.
Mahalle işletmesinin avantajı ise yerel müşteri ilişkisi, belirli yemeklerde uzmanlaşma, özgün menü ve yakın çevreye hızlı hizmet gibi alanlarda ortaya çıkabiliyor.
Müşteri ilişkisi platforma taşınıyor
Mahalle esnafının geleneksel olarak en güçlü yanlarından biri doğrudan müşteri ilişkisi.
Düzenli müşterinin ne sipariş ettiği, hangi ürünü tercih ettiği ve işletmeyle kurduğu ilişki fiziksel ticaretin önemli bir parçasını oluşturuyor.
Online platformda ise sipariş ilişkisine bir aracı daha ekleniyor. Müşteri restoranı platformda görüyor, ödemesini uygulamada yapıyor ve bazı modellerde teslimatı da platformun kuryesi gerçekleştiriyor.
Bu yapı işletmenin yeni müşteriye ulaşmasını kolaylaştırırken müşteriyle doğrudan kurulan ilişkinin zayıflamasına da yol açabiliyor. Bu nedenle bazı küçük işletmeler platform satışının yanında telefon, kendi internet sitesi veya doğrudan sipariş gibi kanalları da sürdürmeye çalışıyor.
Antalya’da etki mahalleden mahalleye değişebilir
Antalya’da online yemek siparişlerinin hangi mahallelerde daha yoğun olduğunu gösteren kamuya açık güncel bir veri seti bulunmuyor.
Ancak üniversite öğrencilerinin, çalışan nüfusun, yoğun apartmanlaşmanın ve turizm hareketliliğinin fazla olduğu bölgelerde paket servis talebinin farklılaşması beklenebilir.
Muratpaşa ve Konyaaltı’nın yoğun yerleşim bölgeleri, Akdeniz Üniversitesi çevresi, Kepez’de nüfusun yüksek olduğu mahalleler ve Alanya gibi turizm hareketliliğinin güçlü olduğu ilçelerde dijital sipariş sistemleri farklı müşteri gruplarına ulaşmak açısından işletmeler için önemli bir kanal oluşturabilir.
Bununla birlikte mahalle bazında sipariş sayıları açıklanmadığı için hangi bölgenin online yemek siparişinde ilk sırada olduğunu söylemek mümkün değil.
Platformların büyümesi rekabet düzenlemelerini de gündeme getiriyor
Çevrim içi yemek siparişi pazarı büyüdükçe platformların yapısı da değişiyor.
Rekabet Kurulu, Haziran iki bin yirmi altıda çevrim içi yemek siparişi ve hızlı tüketim malları alanında faaliyet gösteren Getir’in ilgili faaliyetlerinin Uber tarafından devralınmasına, sunulan taahhütler çerçevesinde izin verdi.
Bu tür gelişmeler online yemek pazarının yalnızca restoran ve tüketici ilişkisi değil, büyük dijital platformların rekabeti açısından da izlenen bir alan haline geldiğini gösteriyor.
Mahalle esnafı açısından ise platform sayısı, platformların ücret politikaları ve müşterilerin hangi uygulamalarda yoğunlaştığı doğrudan satış koşullarını etkileyebiliyor.
Online sipariş mahalle esnafını ortadan kaldırmıyor, çalışma biçimini değiştiriyor
Türkiye’de yemek sektörünün e-ticaret yapan işletmeler arasında yüzde yirmi virgül üçlük payla ilk sıraya çıkması ve hızlı ticaret hacminin büyük bölümünü yemek siparişlerinin oluşturması, dijital siparişin kalıcı bir satış kanalı haline geldiğini gösteriyor.
Antalya’daki mahalle esnafı açısından bu dönüşümün iki yönü bulunuyor. Çevrim içi platformlar küçük işletmeye daha geniş müşteri kitlesi ve yeni satış olanağı sağlarken; komisyon, kurye, paketleme, reklam ve kampanya maliyetleri işletmenin kâr marjını daraltabiliyor.
Bu nedenle mesele küçük esnafın online yemek siparişine girip girmemesinden çok, dijital satıştan elde ettiği ek cironun bütün platform ve teslimat giderleri çıkarıldıktan sonra sürdürülebilir bir kazanca dönüşüp dönüşmediği noktasında düğümleniyor.
Antalya’da işletme ölçeği, ilçe ve mahalle bazında çevrim içi yemek siparişi hacmi ile işletmelerin platform giderlerini ortaya koyacak düzenli yerel verilerin yayımlanması, dijital sipariş sistemlerinin mahalle esnafı üzerindeki gerçek ekonomik etkisinin daha açık biçimde görülmesini sağlayabilir.
