Antalya’da sezonluk çalışanlar artan kira, sınırlı oda arzı ve kısa süreli barınma ihtiyacı nedeniyle uygun konut bulmakta zorlanabiliyor.
Antalya’da turizm sezonuyla birlikte otel, restoran, beach club, eğlence işletmesi ve diğer hizmet sektörlerinde çalışmak üzere kente gelen sezonluk işçilerin karşılaştığı temel sorunlardan biri barınma. İşveren tarafından lojman sağlanmadığında çalışanların kiralık daire, oda veya ev arkadaşı seçeneklerine yönelmesi gerekiyor.
Ancak Antalya’daki konut piyasası sezonluk çalışanların ihtiyacıyla her zaman örtüşmüyor. Çalışan birkaç aylığına kalacak uygun fiyatlı ve eşyalı bir oda ararken piyasadaki konutların önemli bölümü uzun dönem kiralamaya yönelik olabiliyor. Turizm bölgelerinde yüksek kiralar ve yaz aylarında kısa süreli turistik konaklama seçeneklerinin yüksek fiyatları da alternatifleri sınırlıyor.
Antalya’daki bütün sezonluk çalışanların barınma koşullarını gösteren güncel ve kamuya açık kapsamlı bir veri bulunmuyor. Ancak Eylül iki bin yirmi altı tarihli kira ve oda ilanları, çalışan barınmasının neden zorlaştığı konusunda önemli göstergeler sunuyor.
Antalya’da bir oda kiralamak ne kadar?
On dört Eylül iki bin yirmi altı itibarıyla oda ve ev paylaşım ilanlarını derleyen bir platformda Antalya genelinde doksan dört güncel ilan bulunuyor.
Platformdaki medyan oda kirası aylık dokuz bin TL, kalacak yer arayanların medyan bütçesi ise on bin TL seviyesinde. Bu veriler Antalya’daki bütün oda kiralama piyasasını değil yalnızca söz konusu platformdaki güncel ilanları yansıtıyor. (evpaylasimi.com)
Başka bir oda kiralama platformunda ise Antalya genelinde elli kiralık oda ilanı ve otuz bir oda arayan profili bulunuyor. Platform, kendi ilanları üzerinden ortalama oda kirasını on bir bin TL olarak hesaplıyor. Güncel örneklerde Manavgat Ilıca’da otellere yakın bir oda için on iki bin TL, Kepez Kültür Mahallesi’nde eşyalı oda için sekiz bin TL ve Muratpaşa’da bazı odalar için on beş-yirmi bin TL seviyelerinde fiyatlar görülüyor. (odakiraliyorum.com)
Bu rakamlar gerçekleşmiş kira sözleşmelerini değil ilan fiyatlarını gösteriyor.
Sezonluk çalışanın ihtiyacı konut piyasasıyla neden uyuşmuyor?
Turizm sektöründe çalışan bir kişi Antalya’ya Nisan veya Mayıs ayında gelip Ekim ayında ayrılabilir. Bazı çalışanların iş süresi ise daha da kısa olabilir.
Konut piyasasındaki birçok ev sahibi ise daha uzun süreli kiracı arayabiliyor.
Güncel oda ilanlarında bunun örnekleri görülüyor. Konyaaltı’nda yayımlanan bir oda ilanında kısa süreli kalacak kişilerin kabul edilmediği açık biçimde belirtiliyor. Kepez’deki başka bir güncel oda ilanında ise kiralama dönemi yıllık olarak tanımlanmış durumda. (evpaylasimi.com) (odakiraliyorum.com)
Bu durum sezonluk çalışanın karşısına bir süre uyumsuzluğu çıkarıyor: İş birkaç aylık, ancak barınma seçeneği bir yıllık olabilir.
Daire kiralamak oda kiralamaktan çok daha pahalı
Oda bulamayan çalışan için bir daire kiralamak alternatif olabilir ancak Antalya’daki güncel kiralar çalışan bütçesi açısından önemli bir yük oluşturuyor.
Eylül iki bin yirmi altı verilerine göre Antalya genelinde medyan konut kirası yaklaşık yirmi üç bin beş yüz TL seviyesinde. Konyaaltı’nda yaklaşık otuz bin TL, Muratpaşa’da yirmi altı bin TL, Serik’te yirmi beş bin TL, Kemer’de yirmi dört bin TL, Kaş’ta yirmi bin TL, Alanya’da yirmi bir bin TL ve Manavgat’ta on sekiz bin beş yüz TL düzeyinde medyan kiralar görülüyor. (kirametre.tr)
Başka bir Eylül iki bin yirmi altı piyasa analizinde Antalya genelindeki kiralık konutlarda ortalama metrekare bedelinin iki yüz yetmiş iki TL seviyesinde olduğu belirtiliyor. (emlakekspertizi.com)
Bu verilerin yöntemleri farklı olduğu için rakamlar bire bir karşılaştırılamaz. Ancak her iki veri seti de tek başına daire kiralamanın sezonluk bir çalışan için önemli bir aylık maliyet oluşturabildiğini gösteriyor.
İlk giriş maliyeti daha da yüksek olabiliyor
Kiralık konutta sorun yalnızca aylık kira değil.
Depozito, emlak hizmet bedeli ve aidat gibi giderler çalışanın ilk ay ödemesini ciddi biçimde artırabiliyor.
Örneğin Alanya Mahmutlar’da on iki Eylül iki bin yirmi altı tarihli bir ilanda bir artı bir daire aylık on dört bin beş yüz TL’den kiraya sunuluyor. Aynı ilanda on dört bin beş yüz TL depozito ve aynı tutarda emlak hizmet bedeli talep ediliyor. Aylık aidat ise bin beş yüz TL. Bu örnekte yalnızca kira, depozito ve hizmet bedelinin toplamı kırk üç bin beş yüz TL’ye ulaşıyor. (sabiremlak.com)
Başka bir güncel Alanya ilanında yirmi bin TL aylık kiraya ek olarak yirmi bin TL depozito ve yirmi bin TL hizmet bedeli belirtiliyor. (sabiremlak.com)
Bu örnekler bütün Antalya piyasasını temsil etmiyor. Ancak birkaç aylığına çalışmak için kente gelen ve ilk maaşını henüz almamış bir işçi açısından konuta giriş maliyetinin neden önemli bir engel olabileceğini gösteriyor.
Turizm bölgelerinde uygun seçenek bulmak neden daha zor?
Antalya’da sezonluk çalışan ihtiyacının yüksek olduğu bölgelerle konut talebinin yüksek olduğu turizm bölgeleri büyük ölçüde örtüşüyor.
Belek, Lara, Kemer, Side, Manavgat, Alanya, Kaş ve Kalkan gibi bölgelerde turizm sezonuyla birlikte otel ve işletmelerin personel ihtiyacı artıyor. Ağustos iki bin yirmi altı tarihli turizm işe alım verilerinde bu bölgelerde garson, komi, kat görevlisi, resepsiyonist, aşçı yardımcısı ve teknik personel gibi çok sayıda pozisyonda işe alımların sürdüğü görülüyor. (personel.com)
Aynı kıyı bölgeleri tatil ve kısa süreli konaklama açısından da yoğun talep görüyor.
Örneğin Antalya’daki güncel bir günlük kiralık apartta Eylül ayında bir artı bir daire için günlük dört bin beş yüz TL fiyat belirtiliyor. Ağustos fiyatı ise günlük beş bin beş yüz TL’ye çıkıyor. (antalyaapart.com)
Bu tür turistik konaklama fiyatlarının bir sezonluk çalışanın aylık barınma ihtiyacına uygun olmadığı açık. Ancak kısa süreli kiralama piyasasının toplam uzun dönem konut arzını ne ölçüde etkilediğini Antalya için kesin olarak ortaya koyan güncel bir açık veri olmadığı için doğrudan nedensellik kurmak doğru olmaz.
Kaş ve Kalkan gibi bölgelerde sorun daha görünür olabilir
Kaş ve Kalkan gibi turizm sezonunun yoğun olduğu bölgelerde konut kullanımının önemli bölümü yazlık ve turistik konaklama niteliğinde.
Eylül iki bin yirmi altı tarihli kısa süreli villa ilanlarında haftalık fiyatların on binlerce TL düzeyinde olduğu görülüyor. Örneğin Kalkan çevresindeki bazı iki kişilik veya dört kişilik turistik konaklama seçenekleri Eylül ortasında haftalık kırk iki bin ile yetmiş bin TL arasında fiyatlandırılıyor. (yazlikciniz.com.tr) (villabi.com)
Bunlar çalışan konutu değil, tatil amacıyla pazarlanan turistik ürünler. Ancak aynı bölgede birkaç aylık ve düşük bütçeli çalışan konutu ile yüksek getirili kısa süreli turistik konaklama modelinin aynı yerel konut piyasasında yan yana bulunması sezonluk işçinin barınma seçeneklerini ayrıca önemli hale getiriyor.
İşveren lojmanı neden işe alım avantajına dönüşüyor?
Güncel turizm iş ilanlarında “lojman vardır” ifadesinin sık görülmesi tesadüf değil.
Ağustos iki bin yirmi altı tarihli Antalya turizm personeli işe alım değerlendirmesinde, özellikle farklı şehirlerden gelecek çalışanların ilk sorularından birinin lojman olup olmadığı olduğu belirtiliyor. Belek’teki güncel personel ilanlarının bir bölümünde şehir dışından başvuracak çalışanlara lojman, Antalya ve Serik çevresinde yaşayanlara ise servis sunulduğu aktarılıyor. (personel.com)
Kemer Beldibi’ndeki Ağustos tarihli bir otel personeli ilanında da Antalya merkezine servis ile otel lojmanı birlikte sağlanan olanaklar arasında yer alıyor. (staff.zamkinos.com)
Bu ilanlar bütün turizm sektörünü temsil etmiyor. Ancak lojmanın işe alım ilanlarında özellikle belirtilmesi, çalışan barınmasının işletmeler açısından da personel bulma meselesinin bir parçası olduğunu gösteriyor.
Antalya’da çalışanların barınma sorunu işgücünü etkiliyor mu?
Temmuz iki bin yirmi altıda Antalya’da iş dünyasına ilişkin yapılan bir açıklamada yüksek kira ve yaşam maliyetlerinin personel bulmayı zorlaştırdığı gündeme getirildi.
ATSO başkanlığına adaylığını açıklayan Reşat Güney, konut ve yaşam maliyetlerinin çalışanların Antalya’da kalabilmesini zorlaştırdığını, bunun işletmelerin nitelikli personel bulma sorununu büyüttüğünü söyledi. Bu açıklama resmi istihdam istatistiği niteliğinde değil ancak iş dünyasındaki güncel barınma tartışmasını yansıtıyor. (antalyagundem.com.tr)
Dolayısıyla çalışan konutu artık yalnızca kişinin bireysel barınma sorunu olarak değerlendirilmiyor; turizm ve hizmet sektörlerinin personel bulabilmesiyle de ilişkilendiriliyor.
Ev paylaşmak neden yaygın bir seçenek?
Tek başına daire kiralamanın maliyeti yükseldiğinde çalışanlar kiralık oda veya ev arkadaşlığı modeline yönelebiliyor.
Güncel platform verilerinde Antalya’da medyan oda kirasının dokuz bin-on bir bin TL aralığında hesaplanması, tek başına daire kiralamaya kıyasla daha düşük bir maliyet oluşturuyor. (evpaylasimi.com) (odakiraliyorum.com)
Ancak ev paylaşımı da her sezonluk çalışanın ihtiyacını çözmüyor.
İlan sahipleri cinsiyet, yaş, sigara kullanımı, çalışma durumu veya uzun süreli kalma gibi farklı koşullar koyabiliyor. Güncel ilanların bazılarında yalnızca kadın veya erkek ev arkadaşı aranması ya da kısa dönem kiracı kabul edilmemesi, çalışan açısından uygun seçenek havuzunu daraltabiliyor.
Bir kişinin karşılayabileceği fiyat aralığında ilan bulunması, o ilanı gerçekten kiralayabileceği anlamına gelmiyor.
İşyerine yakın oda bulmak neden ayrıca önemli?
Sezonluk çalışan açısından en ucuz oda her zaman en uygun oda değil.
Kemer’de çalışan bir kişinin Kepez’de düşük fiyatlı oda bulması, her gün uzun bir ulaşım yolculuğu yapmasını gerektirebilir. Belek veya Kundu’daki bir işyerinde çalışan açısından da konutun servis güzergâhına veya toplu taşımaya yakınlığı önem taşıyor.
Antalya turizm bölgelerinde çalışanların servis ve vardiya ulaşımı zaten ayrı bir sorun oluşturabiliyor. Konut işyerinden uzaklaştıkça daha düşük kira avantajının bir bölümü ulaşım maliyeti ve zaman kaybıyla ortadan kalkabiliyor.
Bu nedenle sezonluk çalışan için uygun konutun üç koşulu aynı anda karşılaması gerekiyor: ödenebilir olması, çalışma süresine uygun kiralanabilmesi ve işyerine ulaşılabilir bir yerde bulunması.
Eşyalı oda neden daha önemli?
Başka bir şehirden birkaç aylığına Antalya’ya gelen sezonluk çalışanın mobilya, beyaz eşya veya ev gereçleri satın alması çoğu zaman ekonomik değil.
Bu nedenle eşyalı oda veya lojmanlar daha işlevsel seçenek haline geliyor.
Güncel Antalya oda ilanlarında eşyalı seçenekler bulunmakla birlikte her ilan eşyalı değil ve oda fiyatı konum ile sunulan imkanlara göre önemli ölçüde değişebiliyor. (odakiraliyorum.com)
Sezon sonunda başka bir şehre dönecek çalışan açısından boş daire kiralamak, yalnızca kira değil eşyaya yapılacak harcama nedeniyle de daha maliyetli hale gelebiliyor.
Sezon sonunda ne oluyor?
Sezonluk çalışma modelinin konut açısından bir diğer sorunu belirsizlik.
Turizm sezonunun süresi işletmeye, bölgeye ve ziyaretçi yoğunluğuna göre değişebiliyor. Çalışanın sözleşmesi beklenenden erken sona erebilir veya sezon uzayabilir.
Bir yıllık kira sözleşmesine giren çalışan açısından işin birkaç ay sonra bitmesi sorun yaratabilir. Günlük veya haftalık turistik kiralamaya yönelmek ise çok daha yüksek maliyet anlamına gelebilir.
Tam da bu nedenle Antalya’da birkaç aylık, eşyalı ve çalışan bütçesine uygun konut segmentinin önemi artıyor.
Çözüm yalnızca daha fazla kiralık oda mı?
Sezonluk işçinin barınma sorununu yalnızca özel kiralık oda piyasasına bırakmak yeterli olmayabilir.
Büyük turizm işletmelerinin nitelikli personel lojmanları oluşturması, birden fazla işletmenin ortak çalışan konutları geliştirmesi veya turizm bölgelerinde erişilebilir çalışan barınmasına yönelik planlama yapılması seçenekler arasında tartışılabilir.
Ancak çalışan lojmanı oluşturulurken de yalnızca yatak kapasitesine odaklanılmaması gerekiyor. Oda yoğunluğu, hijyen, klima ve havalandırma, duş ve tuvalet kapasitesi, kişisel alan ve işyerine ulaşım gibi koşulların da dikkate alınması gerekiyor.
Antalya’da sezonluk çalışan konutu için veri eksikliği var
Antalya’da kaç sezonluk işçinin dışarıdan geldiği, bunların kaçının lojmanda, kiralık odada veya paylaşımlı evde yaşadığına ilişkin düzenli ve kamuya açık kent ölçeğinde bir veri seti bulunmuyor.
Benzer biçimde turizm ilçelerinde çalışanlara yönelik uygun fiyatlı oda arzının ihtiyacı ne ölçüde karşıladığı da bilinmiyor.
Mevcut ilan verileri ise sorunun bazı temel yönlerini görünür kılıyor: Oda kiraları yaklaşık dokuz-on bir bin TL medyan/ortalama düzeylerinde seyredebiliyor, uzun dönem kiralama şartları sezonluk çalışmayla uyuşmayabiliyor ve tek başına daire kiralamak birçok bölgede yirmi bin TL’nin üzerine çıkan aylık maliyet anlamına gelebiliyor.
Antalya’da sezonluk işçi için “uygun kiralık oda” yalnızca düşük fiyatlı oda demek değil. Birkaç aylığına kiralanabilen, eşyalı, güvenli, işyerine veya servis hattına yakın ve ilk girişte yüksek depozito yükü yaratmayan bir barınma seçeneği gerekiyor.
Turizmin her sezon on binlerce çalışanı farklı bölgelere çektiği bir kentte personel barınmasını tamamen bireysel çözüm olarak görmek yerine çalışma yaşamı ve kent planlamasının ortak konusu haline getirmek, hem çalışanların yaşam koşulları hem de turizm sektörünün sürdürülebilir işgücü ihtiyacı açısından önem taşıyor.
