Antalya’da yaz sezonunda artan turist hareketliliği, tur otobüslerinin havalimanı, otel ve gezi rotalarında kent trafiğindeki etkisini artırıyor.
Antalya’da turizm hareketliliğinin yoğunlaştığı yaz aylarında kent yollarını kullanan araç sayısına tur otobüsleri ve transfer araçları da ekleniyor. Antalya Havalimanı’ndan otellere yapılan transferler, günübirlik turlar ve tarihi-turistik noktalara düzenlenen geziler nedeniyle özellikle belirli saatlerde çok sayıda büyük araç aynı güzergâhlarda hareket edebiliyor.
Ancak Antalya’da tur otobüslerinin toplam kent trafiğinin ne kadarını oluşturduğunu veya ortalama seyahat süresini kaç dakika artırdığını gösteren güncel, kamuya açık ayrı bir veri seti bulunmuyor.
Bu nedenle tur otobüslerini Antalya’daki trafik yoğunluğunun tek nedeni olarak göstermek mümkün değil. Özel otomobiller, toplu taşıma, servis araçları, ticari taşıtlar, kent nüfusu ve yaz döneminde artan ziyaretçi hareketliliği aynı ulaşım sistemini birlikte kullanıyor.
Sekiz ayda on bir milyondan fazla yabancı turist geldi
Antalya’daki tur otobüsü hareketliliğinin ölçeğini anlamak için öncelikle kente gelen ziyaretçi sayısına bakmak gerekiyor.
Antalya Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü verilerine göre kent, iki bin yirmi altının Ocak-Ağustos döneminde on bir milyon yirmi üç bin beş yüz seksen altı yabancı turist ağırladı. Yalnızca Ağustos ayında gelen yabancı turist sayısı iki milyon altı yüz altmış dört bin üç yüz altmış dört olarak gerçekleşti.
Bir Ağustos iki bin yirmi altıda ise Antalya ve Gazipaşa-Alanya havalimanlarından toplam yüz üç bin iki yüz yabancı ziyaretçinin giriş yaptığı ve bunun yılın günlük rekoru olduğu bildirildi.
Bu büyüklükteki günlük ziyaretçi hareketi, yalnızca havalimanı terminallerinde değil, yolcuların konaklama bölgelerine taşındığı kara yolu ağında da önemli bir ulaşım talebi oluşturuyor.
Antalya Havalimanı transfer trafiğinin başlangıç noktalarından biri
Tur otobüslerinin önemli bölümü Antalya Havalimanı ile oteller arasında çalışıyor.
Devlet Hava Meydanları İşletmesi verilerine göre Antalya Havalimanı, iki bin yirmi altının ilk sekiz ayında yirmi beş milyon yüz üç bin beş yüz seksen bir yolcuya hizmet verdi. Bu rakam iç ve dış hat yolcularının toplamını kapsıyor.
Havalimanından çıkan yolcuların bir bölümü özel araç, taksi veya toplu taşıma kullanırken özellikle paket turla gelen ziyaretçilerin önemli kısmı otobüs ve minibüslerle turizm bölgelerine taşınıyor.
Bu nedenle uçakların birbirine yakın saatlerde indiği dönemlerde yalnızca terminal içindeki yolcu trafiği değil, havalimanından çıkan transfer araçlarının sayısı da kısa süre içinde artabiliyor.
Aynı otobüs birden fazla otele uğrayabiliyor
Tur otobüslerinin kent trafiğine etkisini artırabilecek unsurlardan biri transfer sisteminin çalışma biçimi.
Özellikle paket turlarda aynı araçta farklı otellerde konaklayacak yolcular bulunabiliyor. Otobüs turizm bölgesine ulaştıktan sonra birden fazla tesisin girişine uğruyor.
Bu durum ana yoldaki yolculuğun yanında otel girişleri, bağlantı yolları ve yerel caddelerde de büyük araç hareketliliği oluşturabiliyor.
Yolcuların indirilmesi, bagajların boşaltılması ve yeni yolcuların alınması sırasında araçların kısa süreli beklemesi gerekiyor. Bunun uygun cep veya otopark yerine yol üzerinde gerçekleşmesi halinde trafik akışı etkilenebiliyor.
Büyük araçların kısa süreli durması bile akışı etkileyebilir
Tur otobüsleri standart otomobillerden daha uzun ve geniş araçlar.
Bu nedenle yolcu indirme-bindirme sırasında uygun alan bulunmaması halinde yolun bir bölümünü kaplamaları veya diğer araçların manevra alanını daraltmaları mümkün.
Özellikle yol kenarı parkının bulunduğu dar caddelerde veya yoğun otel girişlerinde otobüsün birkaç dakika durması dahi arkasındaki araçların beklemesine neden olabiliyor.
Bu durum yalnızca tur otobüslerine özgü değil. Servis araçları, yük indiren ticari araçlar ve taksiler de uygun indirme-bindirme alanı bulunmadığında benzer etki yaratabiliyor.
Bu nedenle sorun araç türünden çok büyük araçların nerede ve nasıl durduğuyla bağlantılı.
Antalya-Alanya aksındaki yoğunluk turizm hareketliliğiyle birlikte artıyor
Antalya’nın en yoğun turizm tesislerinin önemli bölümü havalimanının doğusundaki Aksu, Serik, Manavgat ve Alanya yönünde bulunuyor.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Antalya-Alanya arasındaki artan ulaşım talebini karşılamak amacıyla yapımı devam eden Antalya-Alanya Otoyolu’nun toplam yüz yirmi iki kilometre uzunluğunda projelendirildiğini ve güzergâhın Serik’ten başlayarak Alanya’nın batısına uzanacağını belirtiyor. Bakanlığın açıklamasında projenin yerli ve yabancı turistlerin bölgeye ulaşımını hızlandırmasının amaçlandığı ifade ediliyor.
Yeni otoyol ihtiyacının kendisi de Antalya’nın doğu yönündeki ulaşım talebinin ulaştırma planlamasında önemli bir başlık olduğunu gösteriyor.
Ancak mevcut trafikte tur otobüslerinin payını ayrıca gösteren kamuya açık bir sayım bulunmadığı için bu aks üzerindeki yoğunluğun ne kadarının turizm otobüslerinden kaynaklandığını kesin olarak hesaplamak mümkün değil.
Tarihi merkezlerde etkisi farklılaşıyor
Tur otobüslerinin trafik üzerindeki etkisi yalnızca havalimanı-otel transferleriyle sınırlı değil.
Günübirlik kent turları kapsamında Kaleiçi ve çevresindeki tarihi alanlar da ziyaret ediliyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi Kaleiçi’ni kentin tarihi ve turistik merkezlerinden biri olarak tanımlıyor ve bölge için yaya ağırlıklı kültür-turizm rotaları yayımlıyor.
Tarihi kent merkezlerinde büyük otobüslerin doğrudan ziyaret noktasına kadar ulaşması, modern geniş bulvarlardaki ulaşımdan farklı sorunlar oluşturabiliyor.
Dar sokak dokusu, yoğun yaya hareketi ve sınırlı otopark alanları nedeniyle büyük tur araçlarının tarihi alanların çevresinde uygun noktalarda yolcu indirip daha sonra ayrı park alanlarına yönlendirilmesi trafik yönetimi açısından önem taşıyor.
Otobüs park alanı bulunmaması beklemeyi yola taşıyabilir
Bir tur otobüsünün yolcuları indirdikten sonra iki veya üç saat boyunca aynı noktada kalmasına gerek olmayabilir.
Ancak sürücünün kullanabileceği uygun otobüs park alanı bulunmuyorsa araç turistik bölgenin çevresinde bekleyebilir veya tekrar tekrar dolaşmak zorunda kalabilir.
Her iki durum da gereksiz araç kilometresi oluşturabilir.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin görevleri arasında yolcu terminalleri ile açık ve kapalı otoparkların planlanması ve işletilmesi bulunuyor. Belediyenin UKOME birimi de yol kenarı ve açık otopark alanlarına ilişkin planlamaların yanı sıra dolaşım ve trafik düzenlemeleri konusunda çalışma yürütüyor.
Turistik bölgelerde büyük araçlar için belirlenmiş indirme-bindirme cepleri ve bekleme alanları bu açıdan kent içi trafik yönetiminin önemli unsurlarından biri.
Her turist için ayrı araç yerine otobüs kullanılması trafiği azaltabilir mi?
Tur otobüslerinin trafik üzerindeki etkisinin yalnızca olumsuz değerlendirilmemesi gerekiyor.
Bir tur otobüsü onlarca yolcuyu tek araçta taşıyabiliyor. Aynı yolcuların ayrı otomobil veya taksilerle seyahat etmesi halinde yoldaki toplam araç sayısı daha fazla olabilir.
Bu nedenle yüksek dolulukla çalışan toplu transfer otobüsleri, kişi başına düşen araç sayısını azaltabilecek bir taşıma modeli.
Sorun özellikle aracın boş dolaşması, yol üzerinde uzun süre beklemesi, uygun olmayan yerlerde yolcu indirip bindirmesi veya yoğun saatlerde diğer trafikle aynı dar koridorları kullanması halinde ortaya çıkıyor.
Dolayısıyla değerlendirmede yalnızca “kaç tur otobüsü var?” sorusu değil, “bir otobüs kaç kişi taşıyor ve güzergâh nasıl planlanıyor?” sorusu da önem taşıyor.
Uçakların yoğunlaştığı saatlerde transferler de aynı anda başlayabiliyor
Antalya Havalimanı’nın yaz dönemindeki uçuş yoğunluğu, kara yolundaki tur otobüsü trafiğini doğrudan etkileyebilecek unsurlardan biri.
Antalya Havalimanı, on-on altı Ağustos iki bin yirmi altı haftasında günlük ortalama bin otuz yedi uçuşla Avrupa’nın en yoğun havalimanları arasında yer aldı.
Birbirine yakın saatlerde çok sayıda dış hat uçağının inmesi halinde yolcuların terminalden çıkışı da belirli zaman dilimlerinde yoğunlaşabiliyor.
Bu durum çok sayıda transfer otobüsünün havalimanından benzer saatlerde çıkmasına ve aynı turizm güzergâhlarını kullanmasına yol açabiliyor.
Otobüslerin boş dönüşleri de hesaba katılmalı
Turizm taşımacılığında her araç her iki yönde de dolu çalışmayabiliyor.
Bir otobüs turistleri havalimanından otele bıraktıktan sonra başka bir grubu almak üzere boş şekilde geri dönebilir. Benzer biçimde otelden yolcu alan araç havalimanına ulaştıktan sonra yeni görevi için başka bir bölgeye boş gidebilir.
Bu tür boş kilometreler kent trafiğine yolcu taşımadan ek araç hareketi ekliyor.
Transferlerin dijital olarak birleştirilmesi, aynı bölgede bulunan otellerin rota planlamasının koordineli yapılması ve araçların dönüşte yeni yolcu grubuyla eşleştirilmesi teorik olarak boş seyahatleri azaltabilir.
Ancak Antalya’da tur transfer araçlarının doluluk oranları veya boş kilometreleri hakkında kamuya açık güncel bir istatistik bulunmuyor.
Yaz sıcaklarında motorun çalışır halde beklemesi ayrı sorun
Tur otobüsleri yalnızca trafik açısından değil çevresel etkileri açısından da değerlendirilmeli.
Antalya yazında yüksek sıcaklık nedeniyle yolcuların bulunduğu araçlarda klima kullanımı ihtiyaç haline gelebiliyor. Araç yolcu beklerken motorun uzun süre çalıştırılması ise yakıt tüketimini, egzoz emisyonunu ve çevredeki gürültüyü artırabiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin iklim çalışmalarında kent içindeki lastik tekerlekli araç sayısının azaltılması, toplu taşıma türlerinin entegrasyonu ve enerji verimli ulaşım araçlarının kullanılması hedefler arasında yer alıyor.
Turizm taşımacılığının da uzun vadede düşük emisyonlu araçlar ve daha verimli rota planlamasıyla bu çerçevede değerlendirilmesi mümkün.
Yoğun saatlerin dışında transfer planlaması her zaman mümkün değil
Kent içi yük veya servis taşımacılığında yoğun saatlerden kaçınmak belirli ölçüde mümkün olabilir. Turizm transferlerinde ise hareket saati çoğunlukla uçak programına bağlı.
Uçak sabah veya akşam yoğunluğunda iniyorsa transfer otobüsü de aynı saatlerde yola çıkmak zorunda kalıyor.
Bu nedenle tur otobüslerinin trafiğe etkisini azaltmak yalnızca araçların çalışma saatlerini değiştirmekle çözülebilecek bir konu değil.
Havalimanı çıkış düzenlemeleri, turizm akslarındaki kavşak kapasitesi, otel girişlerindeki indirme-bindirme alanları ve büyük araç park yerlerinin birlikte planlanması gerekiyor.
Antalya’da trafik yatırımları sürüyor
Antalya’nın genel araç ve ulaşım talebindeki artış nedeniyle kentte yeni kavşak ve yol yatırımları da devam ediyor.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Nisan iki bin yirmi altıda Döşemealtı’ndaki Altınkale Farklı Seviyeli Kavşağı’nı hizmete açarken düzenlemenin dur-kalk trafiğini azaltmayı amaçladığını açıkladı. Bakanlık ayrıca Antalya-Alanya Otoyolu çalışmalarını sürdürüyor.
Bu yatırımlar yalnızca turizm taşımacılığına yönelik değil; Antalya’da yaşayan yurttaşların, ticari araçların, toplu ulaşımın ve turizm trafiğinin birlikte oluşturduğu toplam ulaşım talebine cevap vermeyi amaçlıyor.
Tur otobüslerinin etkisi nasıl azaltılabilir?
Antalya’da tur otobüslerinin kent trafiğine etkisini azaltmak için büyük araçların kentten tamamen çıkarılması yerine taşıma sisteminin daha planlı hale getirilmesi öne çıkıyor.
Havalimanı ve oteller arasında transfer rotalarının birleştirilmesi, araçların doluluk oranının artırılması, turistik merkezlerin dışında büyük otobüs park alanları oluşturulması, ziyaret noktalarında kısa süreli indirme-bindirme cepleri ayrılması ve boş araç dolaşımının azaltılması uygulanabilecek yöntemler arasında.
Ayrıca aynı turistik noktaya peş peşe gelen otobüslerin saatlerinin koordinasyonu, özellikle tarihi merkezlerde aynı anda oluşan büyük araç yoğunluğunu azaltabilir.
Tur otobüsleri Antalya trafiğinin tek nedeni değil
Antalya’da iki bin yirmi altının ilk sekiz ayında on bir milyondan fazla yabancı turist ağırlanması ve Antalya Havalimanı’nın aynı dönemde yirmi beş milyondan fazla yolcuya hizmet vermesi, kentteki turizm kaynaklı ulaşım hareketliliğinin büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Bu hareketliliğin önemli bölümünü taşıyan tur otobüsleri özellikle havalimanı bağlantıları, otel bölgeleri ve turistik merkezlerde trafik üzerinde görünür bir etkiye sahip olabilir.
Ancak Antalya’daki toplam araç trafiği içinde tur otobüslerinin payı, yoğunluğa eklediği süre veya belirli yollardaki günlük araç sayısı kamuya açık olarak ayrı bir kategoride düzenli biçimde paylaşılmadığından, tur otobüslerinin kent trafiğindeki etkisini kesin oranlarla açıklamak mümkün değil.
Tur otobüsleri yüksek dolulukla çalıştığında onlarca yolcuyu tek araçta taşıyarak bireysel araç ihtiyacını azaltabiliyor. Trafik sorunu daha çok uygun olmayan indirme-bindirme noktaları, yetersiz büyük araç park alanları, boş araç dolaşımı ve transferlerin aynı saatlerde belirli güzergâhlarda yoğunlaşması durumunda ortaya çıkıyor.
Bu nedenle Antalya açısından temel mesele tur otobüslerinin varlığından çok, yoğun turizm dönemlerinde bu araçların kent ulaşım sistemi içinde nerede duracağı, hangi rotaları kullanacağı ve nasıl koordine edileceğinin planlanması olarak öne çıkıyor.
