COP zirveleri nerede yapıldı? 1995'ten 2026'ya tam liste

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP), 1995 yılından bu yana dünyanın farklı kentlerinde gerçekleştiriliyor. İlk kez Almanya'nın Berlin kentinde düzenlenen konferanslar, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede ülkelerin ortak kararlar aldığı uluslararası toplantılar arasında bulunuyor. Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi önemli iklim düzenlemelerinin kabul edildiği COP zirvelerinin otuz birincisi, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştiriliyor. Türkiye, COP31 ile Birleşmiş Milletler iklim konferansına ilk kez ev sahipliği yapıyor.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında gerçekleştirilen COP toplantılarında sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, finansman ve uluslararası iş birliği konuları ele alınıyor. Konferansların düzenlendiği ülkeler ve alınan kararlar, küresel iklim politikalarının gelişiminde önemli yer tutuyor.

COP ZİRVELERİ İLK NE ZAMAN BAŞLADI?

COP, İngilizce "Conference of the Parties" ifadesinin kısaltması olarak kullanılıyor. Türkçede "Taraflar Konferansı" anlamına gelen COP, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin en üst karar organını oluşturuyor.

Sözleşme, 1992 yılında kabul edildi ve 1994 yılında yürürlüğe girdi. İlk Taraflar Konferansı ise 1995 yılında Almanya'nın Berlin kentinde düzenlendi.

Berlin'deki ilk toplantının ardından COP zirveleri, ülkelerin iklim politikalarını müzakere ettiği ve uluslararası iklim anlaşmalarının uygulama süreçlerini değerlendirdiği düzenli toplantılara dönüştü.

Konferanslar normal koşullarda her yıl gerçekleştiriliyor. Ancak 2020 yılında yapılması planlanan COP26, COVID-19 pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.

1995'TEN 2026'YA TÜM COP ZİRVELERİ

Birleşmiş Milletler kayıtlarına göre 1995 yılındaki COP1'den 2026 yılında Antalya'da düzenlenen COP31'e kadar konferansların gerçekleştirildiği kentler ve ülkeler şöyle:

COPYılEv sahibi kentÜlke

COP1

1995

Berlin

Almanya

COP2

1996

Cenevre

İsviçre

COP3

1997

Kyoto

Japonya

COP4

1998

Buenos Aires

Arjantin

COP5

1999

Bonn

Almanya

COP6

2000

Lahey

Hollanda

COP6 ikinci bölüm

2001

Bonn

Almanya

COP7

2001

Marakeş

Fas

COP8

2002

Yeni Delhi

Hindistan

COP9

2003

Milano

İtalya

COP10

2004

Buenos Aires

Arjantin

COP11

2005

Montreal

Kanada

COP12

2006

Nairobi

Kenya

COP13

2007

Bali

Endonezya

COP14

2008

Poznan

Polonya

COP15

2009

Kopenhag

Danimarka

COP16

2010

Cancun

Meksika

COP17

2011

Durban

Güney Afrika

COP18

2012

Doha

Katar

COP19

2013

Varşova

Polonya

COP20

2014

Lima

Peru

COP21

2015

Paris

Fransa

COP22

2016

Marakeş

Fas

COP23

2017

Bonn

Almanya

COP24

2018

Katowice

Polonya

COP25

2019

Madrid

İspanya

COP26

2021

Glasgow

Birleşik Krallık

COP27

2022

Şarm El-Şeyh

Mısır

COP28

2023

Dubai

Birleşik Arap Emirlikleri

COP29

2024

Bakü

Azerbaycan

COP30

2025

Belém

Brezilya

COP31

2026

Antalya

Türkiye

COP6'nın 2001 yılında Bonn'da devam eden ikinci bölümü ayrı bir COP numarası taşımıyor. Bu nedenle 1995-2026 döneminde otuz bir numaralandırılmış COP konferansı bulunuyor.

COP3 KYOTO ZİRVESİ'NDE HANGİ KARAR ALINDI?

1997 yılında Japonya'nın Kyoto kentinde düzenlenen COP3, uluslararası iklim müzakerelerinin dönüm noktalarından biri oldu.

Konferansta Kyoto Protokolü kabul edildi. Protokol, gelişmiş ülkeler için sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik hukuken bağlayıcı hedefler getirdi.

Kyoto Protokolü, 2005 yılında yürürlüğe girdi. Protokol kapsamında ülkelerin sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve belirlenen azaltım yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için uluslararası mekanizmalar oluşturuldu.

Bu düzenleme, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede hukuki yükümlülüklerin geliştirilmesi açısından önemli bir aşama olarak değerlendiriliyor.

COP6 NEDEN İKİ FARKLI KENTTE DÜZENLENDİ?

2000 yılında Hollanda'nın Lahey kentinde gerçekleştirilen COP6'da ülkeler arasında bazı önemli konularda uzlaşı sağlanamadı.

Özellikle Kyoto Protokolü'nün uygulanmasına ilişkin müzakerelerde yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle toplantının tamamlanamayan bölümlerinin daha sonra ele alınması kararlaştırıldı.

Bu kapsamda COP6'nın ikinci bölümü, 16-27 Temmuz 2001 tarihleri arasında Almanya'nın Bonn kentinde gerçekleştirildi.

Aynı yılın ilerleyen döneminde ise COP7, Fas'ın Marakeş kentinde düzenlendi. Marakeş'te Kyoto Protokolü'nün uygulanmasına ilişkin kuralların geliştirilmesinde önemli ilerleme sağlandı.

COP15 KOPENHAG ZİRVESİ'NDE NELER YAŞANDI?

2009 yılında Danimarka'nın Kopenhag kentinde gerçekleştirilen COP15, küresel iklim değişikliğiyle mücadele açısından önemli beklentilerin oluştuğu konferanslardan biri oldu.

Zirvede ülkeler arasında yeni ve kapsamlı bir iklim anlaşması oluşturulması hedeflendi. Ancak müzakereler sonucunda tüm tarafların üzerinde uzlaştığı hukuken bağlayıcı yeni bir anlaşma kabul edilemedi.

Konferans sonunda Kopenhag Mutabakatı ortaya çıktı. Söz konusu metinde küresel sıcaklık artışının sınırlandırılması ve gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı sağlanması gibi konular ele alındı.

COP15, uluslararası iklim müzakerelerinde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki sorumluluk ve finansman tartışmalarını görünür hale getirdi.

PARİS İKLİM ANLAŞMASI HANGİ COP'TA KABUL EDİLDİ?

Küresel iklim politikalarının en önemli anlaşmalarından biri olan Paris Anlaşması, 2015 yılında Fransa'nın başkenti Paris'te gerçekleştirilen COP21'de kabul edildi.

12 Aralık 2015 tarihinde kabul edilen anlaşma, küresel ortalama sıcaklık artışının sanayi öncesi seviyelere göre 2 derecenin oldukça altında tutulmasını ve artışın 1,5 dereceyle sınırlandırılması için çaba gösterilmesini hedefliyor.

Paris Anlaşması, 4 Kasım 2016 tarihinde yürürlüğe girdi.

Anlaşma kapsamında ülkeler, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik hedeflerini Ulusal Katkı Beyanları aracılığıyla açıklıyor. Bu hedeflerin belirli aralıklarla güncellenmesi ve ülkelerin iklim politikalarındaki ilerlemenin değerlendirilmesi öngörülüyor.

Paris Anlaşması, Kyoto Protokolü'nden farklı olarak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeleri ortak bir küresel iklim çerçevesinde bir araya getiriyor.

COP23 VE COP25 NEDEN FARKLI ÜLKELERİN BAŞKANLIĞINDA YAPILDI?

COP zirvelerinde ev sahibi ülke ile konferans başkanlığını yürüten ülke genellikle aynı oluyor. Ancak bazı konferanslarda bu iki görev farklı ülkeler tarafından üstlenildi.

2017 yılında düzenlenen COP23, Fiji'nin başkanlığında Almanya'nın Bonn kentinde gerçekleştirildi. Fiji'nin konferansa kendi ülkesinde ev sahipliği yapamaması nedeniyle toplantı Almanya'da düzenlendi.

2019 yılında yapılan COP25 ise Şili'nin başkanlığında İspanya'nın Madrid kentinde gerçekleştirildi.

Bu durum, konferansa ev sahipliği yapan ülke ile müzakerelere başkanlık eden ülkenin her zaman aynı olmak zorunda olmadığını gösteriyor.

COP26 NEDEN 2020 YILINDA YAPILMADI?

COP26'nın başlangıçta 2020 yılında Birleşik Krallık'ın Glasgow kentinde gerçekleştirilmesi planlandı.

Ancak COVID-19 pandemisi nedeniyle konferans ertelendi ve 2021 yılında düzenlendi.

Glasgow'da gerçekleştirilen COP26'da Glasgow İklim Paktı kabul edildi. Konferansta kömür kullanımının azaltılması, verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının aşamalı olarak kaldırılması ve ülkelerin iklim hedeflerinin güçlendirilmesi gibi konular ele alındı.

Pandemi nedeniyle yaşanan erteleme, COP konferanslarının yıllık düzeninde istisnai bir durum oluşturdu.

COP27'DEN COP30'A HANGİ KONULAR ÖNE ÇIKTI?

2022 yılında Mısır'ın Şarm El-Şeyh kentinde düzenlenen COP27'de iklim değişikliğinin yol açtığı kayıp ve zararların karşılanması amacıyla bir fon kurulması kararlaştırıldı.

2023 yılında Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai kentinde gerçekleştirilen COP28'de enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönünde uluslararası uzlaşı sağlandı.

2024 yılında Azerbaycan'ın Bakü kentinde düzenlenen COP29'da iklim finansmanı ön plana çıktı. Konferansta gelişmekte olan ülkeler için yeni finansman hedefleri üzerinde anlaşmaya varıldı.

2025 yılında Brezilya'nın Belém kentinde gerçekleştirilen COP30'da ise iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik taahhütlerin uygulanması, iklim finansmanı ve uyum politikaları ele alındı.

Bu konferansların ardından COP31'in ev sahipliği Türkiye'ye geçti.

COP31 NEDEN ANTALYA'DA DÜZENLENİYOR?

2026 yılındaki COP31'in ev sahipliği Türkiye tarafından üstlenildi. Konferans, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştiriliyor.

Türkiye ile Avustralya arasında oluşturulan iş birliği düzenlemesi kapsamında Türkiye konferansa ev sahipliği yaparken müzakerelerin başkanlığı Avustralya tarafından yürütülüyor.

COP31 Başkanlığı görevini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Müzakereler Başkanlığı görevini ise Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen yürütüyor.

Konferansta sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim finansmanı, enerji dönüşümü, iklim değişikliğine uyum ve uluslararası iş birliği konuları ele alınıyor.

COP31, Türkiye'de düzenlenen ilk Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı olma özelliği taşıyor.

COP ZİRVELERİNİN EV SAHİBİ ÜLKELER NASIL BELİRLENİYOR?

COP konferanslarının başkanlığı, Birleşmiş Milletler'in beş bölgesel grubu arasında dönüşümlü olarak üstleniliyor.

Bu gruplar Afrika, Asya-Pasifik, Doğu Avrupa, Latin Amerika ve Karayipler ile Batı Avrupa ve Diğerleri Grubu'ndan oluşuyor.

Konferansa ev sahipliği yapacak ülke, ilgili bölgesel gruptaki ülkeler arasında yürütülen görüşmeler sonucunda belirleniyor.

Ev sahipliği teklifinin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi sürecinde kabul edilmesinin ardından konferansın düzenleneceği kent ve tesisler kesinleştiriliyor.

Konferans başkanlığı bölgesel dönüşüm ilkesine dayanırken toplantıların gerçekleştirileceği kentler de genellikle bu dönüşümü izliyor. Ancak lojistik veya siyasi nedenlerle ev sahibi ülke ile başkanlığı üstlenen ülke farklılaşabiliyor.

COP ZİRVELERİNDE ALINAN KARARLAR BAĞLAYICI MI?

COP zirvelerinde alınan kararların hukuki niteliği, kararın içeriğine ve dayandığı uluslararası anlaşmalara göre değişiyor.

Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalar, taraf ülkeler için belirli hukuki yükümlülükler oluşturuyor.

Bununla birlikte COP konferanslarında kabul edilen bütün kararların aynı düzeyde bağlayıcı olduğu söylenemiyor.

Bazı kararlar ülkelerin raporlama, izleme ve uygulama süreçlerini düzenlerken bazıları ortak siyasi hedefler veya uygulama çağrıları içeriyor.

Bu nedenle COP zirvelerinin sonuçları değerlendirilirken kabul edilen kararların kapsamı ve ülkelerin üstlendikleri yükümlülükler ayrı ayrı inceleniyor.

COP31 İLE İKLİM ZİRVELERİ ANTALYA'DA DEVAM EDİYOR

1995 yılında Berlin'de başlayan COP zirveleri, 2026 yılında Antalya'da düzenlenen otuz birinci konferansla devam ediyor.

Otuz yılı aşkın süreçte Kyoto, Paris, Glasgow, Dubai, Bakü ve Belém gibi kentler küresel iklim müzakerelerine ev sahipliği yaptı.

Antalya'da düzenlenen COP31'de ise önceki konferanslarda alınan kararların uygulanması, ülkelerin iklim taahhütlerinin güçlendirilmesi ve küresel iklim krizine karşı ortak politikaların geliştirilmesi gündemde bulunuyor.

Akdeniz havzasında yer alan Antalya açısından konferans, küresel iklim politikalarının yanı sıra kuraklık, orman yangınları, su kaynakları, kıyı ekosistemleri ve kentleşme gibi yerel çevre sorunlarının da tartışılmasına zemin oluşturuyor.