COP31 Aksiyon Ajandası açıklandı: 10 öncelikli başlık

Antalya'da 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında hazırlanan Aksiyon Ajandası, iklim değişikliğiyle mücadelede 10 öncelikli kategoriye odaklanıyor. COP31 Başkanlığı tarafından yayımlanan ajandada sıfır atık, okyanuslar ve denizler, gıda güvenliği, iklim dirençli şehirler, iklim finansmanı, gençlik, sanayi, temiz enerji, biyoçeşitlilik ve sağlık sistemleri ele alınıyor. COP31 Aksiyon Ajandası, ülkelerin iklim taahhütlerinin somut projelere dönüştürülmesini, uluslararası iş birliklerinin geliştirilmesini ve finansman kaynaklarının harekete geçirilmesini hedefliyor.

COP31 AKSİYON AJANDASI NEDİR?

COP31 Aksiyon Ajandası, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında açıkladıkları hedeflerin uygulamaya aktarılmasını amaçlayan öncelikler bütünü olarak hazırlandı.

COP31 Başkanlığı, ajandayı uluslararası ortaklıkların geliştirilmesi, iklim finansmanının artırılması ve farklı sektörlerde uygulanabilir çözümlerin yaygınlaştırılması amacıyla oluşturdu.

Ajanda, önceki iklim konferanslarında geliştirilen çalışmaların devamı niteliğinde kurgulandı. Özellikle Paris Anlaşması çerçevesinde belirlenen ulusal iklim taahhütlerinin uygulanması ve ilerlemenin izlenmesi öne çıkıyor.

Resmî açıklamalara göre finansman, teknoloji ve kapasite geliştirme çalışmaları bütün kategorileri destekleyen ortak unsurlar olarak değerlendiriliyor.

COP31 AKSİYON AJANDASINDA HANGİ KATEGORİLER VAR?

COP31 Türkiye'nin resmî internet sitesinde yayımlanan Aksiyon Ajandası, 10 temel kategoriye ayrılıyor.

KategoriTemel hedef

Sıfır Atık

Atıkların azaltılması ve döngüsel ekonomi

Okyanuslar ve Denizler

Deniz ekosistemlerinin korunması

Gıda Güvenliği

İklime dayanıklı gıda ve tarım sistemleri

İklim Dirençli Şehirler

İklim risklerine dayanıklı kentler

İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE)

İklim taahhütlerinin finansman ve yatırımlarla uygulanması

Gençlik ve Eğitim

Gençlerin iklim süreçlerine katılımı

Yeşil Sanayileşme

Düşük karbonlu sanayi dönüşümü

Temiz Enerji Dönüşümü

Temiz, güvenilir ve erişilebilir enerji

Rio Sinerjisi

İklim, biyoçeşitlilik ve çölleşmeyle bütünleşik mücadele

Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri

İklim krizine dayanıklı sağlık hizmetleri

Bu kategoriler, COP31 kapsamındaki çalışmaların tematik çerçevesini oluşturuyor. Ancak ajandada yer alan hedefler, tek başına bütün ülkeler açısından bağlayıcı bir uluslararası anlaşma anlamına gelmiyor.

SIFIR ATIK

COP31 Aksiyon Ajandası'nın ilk kategorisi Sıfır Atık olarak belirlendi.

Bu başlık altında atık miktarının azaltılması, geri dönüşüm uygulamalarının geliştirilmesi ve döngüsel ekonomi politikalarının yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Resmî ajandada üç temel çalışma alanı bulunuyor: gıda israfının önlenmesi, döngüsel ekonomi politikaları ve atık sektöründen kaynaklanan metan emisyonlarının ulusal iklim planlarına dahil edilmesi.

COP31 Başkanlığı, küresel yıllık atık üretiminde öngörülen artışı 2035 yılına kadar yarıya indirmeyi hedeflediğini açıkladı.

Antalya açısından bu başlık; turizm tesislerinde oluşan atıklar, tarımsal plastikler, gıda israfı ve belediyelerin atık yönetimi uygulamalarıyla ilişkilendirilebiliyor.

Ancak kentte bu alanlarda ne ölçüde ilerleme sağlandığının belirlenmesi için yerel ve ölçülebilir verilere ihtiyaç bulunuyor.

OKYANUSLAR VE DENİZLER

Okyanuslar ve Denizler kategorisi, deniz ekosistemlerinin korunmasını ve iklim değişikliğine karşı dayanıklılığın artırılmasını amaçlıyor.

Ajandada mavi karbon ekosistemleri, kıyı alanlarının korunması, deniz gözlem sistemleri ve kıyı topluluklarının iklim değişikliğine uyumu öne çıkıyor.

Mavi karbon, deniz çayırları ve bazı kıyı ekosistemleri tarafından tutulan karbonu ifade ediyor.

COP31 kapsamında deniz ekosistemlerinin ulusal iklim politikalarına daha fazla dahil edilmesi ve gözlem verilerinin paylaşılması hedefleniyor.

Antalya'nın Akdeniz kıyısındaki konumu nedeniyle deniz suyu sıcaklığındaki değişimler, kıyı erozyonu, deniz ekosistemleri ve kıyı yerleşimlerinin korunması bu kategoriyle bağlantılı konular arasında bulunuyor.

GIDA GÜVENLİĞİ

Gıda Güvenliği kategorisi, tarımsal üretimin iklim değişikliğine karşı dayanıklı hale getirilmesine odaklanıyor.

COP31'in resmî ajandasında gıda, su ve iklim politikalarının birlikte ele alınması temel önceliklerden biri olarak gösteriliyor.

Kategori kapsamında dört çalışma alanı bulunuyor: gıda-su-iklim bağlantısı, kadın çiftçiler için finansman, gençlerin gıda ve iklim çalışmalarına katılımı ve iklime dayanıklı tarım.

Kuraklık, sel, aşırı sıcaklık ve değişen yağış koşullarının tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin azaltılması amaçlanıyor.

Antalya'da sera üretimi, narenciye yetiştiriciliği, sulama suyu kaynakları ve tarım işçilerinin çalışma koşulları bu başlıkla ilişkili konular arasında yer alıyor.

İklime dayanıklı tarım politikalarının uygulanmasında üreticilerin finansmana, bilgiye ve uygun teknolojiye erişimi de önem taşıyor.

İKLİM DİRENÇLİ ŞEHİRLER

İklim Dirençli Şehirler kategorisinde kentlerin aşırı hava olaylarına karşı korunması ve düşük karbonlu kentsel sistemlerin geliştirilmesi ele alınıyor.

COP31 Başkanlığı, bu kapsamda bina sektörünün enerji yoğunluğunu 2035 yılına kadar en az yüzde 25 azaltmayı amaçladığını açıkladı.

Ajandada yapıların yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan emisyonların azaltılması, enerji verimliliği ve kentlerin iklim risklerine uyumunu sağlayacak yatırımlar öne çıkıyor.

Antalya açısından aşırı sıcaklar, kentsel ısı adası etkisi, sel riski, yeşil alanların korunması, su yönetimi ve yapıların enerji tüketimi bu kategoriyle bağlantılı.

Ancak kentlerin iklim direncinin artırılması yalnızca yeni altyapı yatırımlarıyla sınırlı değil. Mevcut yapı stokunun durumu, sosyal eşitsizlikler ve kamusal hizmetlere erişim de uyum politikalarının değerlendirilmesinde önem taşıyor.

İKLİM UYGULAMA KÖPRÜSÜ (BRIDGE)

İklim Uygulama Köprüsü, ülkelerin iklim hedefleri ile bu hedeflerin gerçekleşmesi için gerekli yatırımlar arasında bağlantı kurulmasını amaçlıyor.

COP31'in ana Aksiyon Ajandası sayfasında bu kategori İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) adıyla yer alıyor. Ayrıntılı girişim sayfasında ise İklim Uygulama Köprüsü (CIB) ifadesi kullanılıyor.

Girişimin temel amacı, ulusal iklim planları, yatırım fırsatları ve finansman kuruluşları arasındaki iş birliğini geliştirmek.

COP31 Başkanlığı, Eylül 2026'da BRIDGE girişiminin ilk pilot ülkelerini Etiyopya, Fiji, Endonezya, Pakistan ve Özbekistan olarak açıkladı.

Bu mekanizma, iklim projelerinin hazırlanması ve finansman kuruluşlarıyla buluşturulması süreçlerinin geliştirilmesine odaklanıyor.

GENÇLİK VE EĞİTİM

Gençlik ve Eğitim kategorisi, gençlerin iklim politikalarına katılımının artırılmasını ve iklim eğitiminin yaygınlaştırılmasını hedefliyor.

COP31 Başkanlığı, iklim değişikliği konusunun 2030 yılına kadar eğitim müfredatlarına entegre edilmesini ve 2035 yılına kadar toplum genelinde iklim bilincinin güçlendirilmesini hedeflediğini açıkladı.

Ajandada gençlerin müzakerelere anlamlı katılımı, iklim okuryazarlığı, uluslararası gençlik iş birlikleri ve yeşil ekonomi için mesleki becerilerin geliştirilmesi yer alıyor.

Ayrıca genç temsilcilerle karar vericileri bir araya getirecek diyalog mekanizmaları oluşturulması amaçlanıyor.

Bu kategoride gençlerin yalnızca iklim politikalarından etkilenen bir kesim olarak değil, karar alma süreçlerinin katılımcıları olarak değerlendirilmesi öngörülüyor.

YEŞİL SANAYİLEŞME

Yeşil Sanayileşme kategorisi, sanayi üretiminden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının azaltılmasını ve düşük karbonlu üretim yöntemlerinin yaygınlaştırılmasını kapsıyor.

COP31 Başkanlığı, imalat sanayisinde geri dönüştürülmüş malzemelerin payını 2035 yılına kadar en az yüzde 15'e çıkarmayı hedeflediğini belirtti.

Ajandada uluslararası iş birlikleri, karbonsuzlaştırma merkezleri, düşük karbonlu ürünlere yönelik pazarların geliştirilmesi, sıfıra yakın emisyon teknolojileri ve sürdürülebilir değer zincirleri öne çıkıyor.

Çelik, çimento, kimya, alüminyum ve gübre gibi emisyon azaltımının zor olduğu sektörler de çalışmaların odak alanları arasında.

Sanayi dönüşümünün çalışanlar, üreticiler ve yerel ekonomiler üzerindeki etkileri ise adil geçiş politikaları açısından değerlendirilmesi gereken konular arasında bulunuyor.

TEMİZ ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ

Temiz Enerji Dönüşümü kategorisi, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının artırılmasını ve enerji sistemlerinin güvenilirliğinin geliştirilmesini hedefliyor.

COP31'in resmî ajandasında elektrik şebekeleri, enerji depolama, enerji verimliliği, elektrifikasyon ve temiz enerji teknolojilerine erişim öncelikli konular arasında bulunuyor.

Ayrıca kirletici pişirme yöntemleri yerine temiz enerji kullanan sistemlerin yaygınlaştırılması da gündemde.

Kategori kapsamında enerji dönüşümünün yalnızca üretim kapasitesinin artırılmasıyla değil, altyapı yatırımları ve enerjiye erişim koşullarıyla birlikte ele alınması amaçlanıyor.

Antalya'da güneş enerjisi uygulamaları, tarımsal sulama için yenilenebilir enerji sistemleri ve binalarda enerji verimliliği, bu başlıkla ilişkilendirilebilen yerel konular arasında bulunuyor.

RİO SİNERJİSİ

Rio Sinerjisi kategorisi, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve çölleşmeyle mücadelenin birbirinden ayrı değil, bütünleşik biçimde yürütülmesini amaçlıyor.

Bu yaklaşım, 1992 Rio Dünya Zirvesi sürecinden doğan iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik ve çölleşmeyle mücadele sözleşmeleri arasındaki bağlantıyla ilişkili.

COP31 Aksiyon Ajandası kapsamında doğa koruma, arazi kullanımı, ekosistemlerin onarılması ve iklim politikaları arasındaki iş birliklerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Antalya açısından ormanlar, sulak alanlar, kıyı ekosistemleri, tarım arazileri ve doğal yaşam alanlarının korunması, Rio Sinerjisi kapsamında değerlendirilebilecek konular arasında.

Bu başlık, iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaya yönelik uygulamaların biyoçeşitlilik ve arazi üzerindeki sonuçlarının da dikkate alınmasını gerektiriyor.

DİNAMİK VE DAYANIKLI SAĞLIK SİSTEMLERİ

Aksiyon Ajandası'nın son kategorisi Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri olarak belirlendi.

Bu başlık, iklim değişikliğiyle bağlantılı sağlık risklerinin azaltılmasını ve sağlık hizmetlerinin aşırı hava olaylarına karşı hazırlıklı hale getirilmesini hedefliyor.

Resmî ajandada düşük karbonlu sağlık altyapısı, risk değerlendirmesi, hastalıkların izlenmesi, erken uyarı sistemleri, dijital sağlık uygulamaları ve sağlık çalışanlarının eğitimi yer alıyor.

Ayrıca insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının geliştirilmesi amaçlanıyor.

Antalya'da uzun süren sıcak dönemler, aşırı hava olayları ve iklim değişikliğinin halk sağlığı üzerindeki etkileri bu kategorinin yerel karşılıkları arasında bulunuyor.

Sağlık politikalarında özellikle yaşlılar, çocuklar, kronik hastalığı bulunanlar ve açık havada çalışanların karşı karşıya kaldığı risklerin değerlendirilmesi önem taşıyor.

COP31 AKSİYON AJANDASINDA FİNANSMANIN YERİ NE?

COP31 Başkanlığı, finansmanı Aksiyon Ajandası'nın tek bir kategorisiyle sınırlamıyor.

Resmî açıklamalara göre finansman, teknoloji ve kapasite geliştirme, 10 öncelikli temanın tamamında uygulanabilecek ortak araçlar olarak ele alınıyor.

Bu yaklaşım çerçevesinde iklim projelerinin finansman kaynaklarıyla buluşturulması ve kurumlar arasındaki iş birliklerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Ancak Aksiyon Ajandası'nda bir hedefin bulunması, o hedef için gerekli finansmanın tamamının sağlandığı veya uygulamanın kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Açıklanan hedeflerin sonuçlarının değerlendirilmesi için uygulama takvimi, ayrılan kaynaklar ve ilerleme göstergelerinin takip edilmesi gerekiyor.

COP31 AKSİYON AJANDASI ANTALYA'YI NASIL İLGİLENDİRİYOR?

Antalya'nın tarım, turizm, kıyı ekosistemleri ve kentleşme özellikleri, Aksiyon Ajandası'ndaki farklı kategorilerle doğrudan bağlantılı.

Gıda Güvenliği kategorisi tarımsal üretim ve su kaynaklarıyla, Okyanuslar ve Denizler başlığı Akdeniz kıyılarıyla, İklim Dirençli Şehirler başlığı ise kentsel altyapı ve yaşam alanlarıyla ilişkilendirilebiliyor.

Sıfır Atık, Temiz Enerji Dönüşümü ve Rio Sinerjisi kategorileri de kentteki atık yönetimi, enerji yatırımları ve doğal alanların korunması açısından önem taşıyor.

Bununla birlikte COP31'in Antalya'da düzenlenmesi, ajandadaki bütün hedeflerin kentte hayata geçirileceği anlamına gelmiyor.

Yerel düzeyde somut sonuçların ortaya konulabilmesi için projelerin, kamu yatırımlarının, uygulama kararlarının ve çevresel etkilerin ayrıca izlenmesi gerekiyor.

COP31 AKSİYON AJANDASINDA SON DURUM

9 Kasım 2026 itibarıyla COP31 Aksiyon Ajandası, 10 öncelikli kategori üzerinden iklim değişikliğiyle mücadelede uygulanabilir çözümler geliştirilmesini hedefliyor.

Sıfır Atık, Okyanuslar ve Denizler, Gıda Güvenliği, İklim Dirençli Şehirler, İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE), Gençlik ve Eğitim, Yeşil Sanayileşme, Temiz Enerji Dönüşümü, Rio Sinerjisi ile Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri ajandanın temel başlıklarını oluşturuyor.

COP31 Başkanlığı, bu kategoriler aracılığıyla uluslararası iş birliklerinin güçlendirilmesini, yatırım kaynaklarının harekete geçirilmesini ve ülkelerin iklim hedeflerinin uygulamaya dönüştürülmesini amaçlıyor.

Antalya'da gerçekleştirilen konferans süresince ajandada yer alan hedeflerin hangi somut girişimlerle destekleneceği ve uygulama süreçlerinin nasıl izleneceği, iklim politikalarının sonuçlarının değerlendirilmesi açısından belirleyici olacak.