Antalya Teomanpaşa Caddesi’nin adı, eski vali ve belediye başkanı Nuri Teoman’la ilişkisi ve caddenin kent tarihindeki yeri bu haberde yer alıyor.
Antalya’nın Muratpaşa ilçesinde bugün Bahçelievler, Altındağ ve Deniz mahalleleri çevresindeki kent merkezinin önemli ulaşım akslarından biri olan Teomanpaşa Caddesi, adını Antalya’nın yakın dönem yönetim tarihinde iki ayrı dönemde görev yapan Mehmet Nuri Teoman’dan alıyor.
Paylaşılan görselde Teomanpaşa Caddesi’nin, emekli Hava Tuğgeneral Nuri Teoman Paşa’nın adını taşıdığı; Teoman’ın 1960 sonrasında Antalya Valisi olduğu ve 1981 yılında Antalya Belediye Başkanlığına atandığı belirtiliyor. Bu anlatının temelindeki kişi bağlantısı doğru. Ancak caddenin adı ile Kepez’deki Teomanpaşa Mahallesi’nin isim hikâyesi görselde birbirine karışmış durumda.
Resmî kayıtlara göre Nuri Teoman, 18 Ekim 1962 ile 26 Ocak 1966 arasında Antalya Valisi olarak görev yaptı. Antalya Büyükşehir Belediyesinin eski başkanlar listesinde ise Teoman’ın Antalya Belediye Başkanlığı dönemleri 1962-1963 ve 1981-1983 olarak gösteriliyor.
Caddenin ismine ilişkin ulaşılabilen en ayrıntılı yerel tarih anlatısında ise Nuri Teoman’ın adının 1962 yılında o dönem “Bahçeli Mahallesi” olarak anılan bölgedeki Teomanpaşa Caddesi’ne verildiği belirtiliyor.
Daha önemlisi, akademik planlama kaynaklarında 1978 tarihli Antalya İmar Planı’nda Teomanpaşa Caddesi’nin adı açıkça geçiyor. Bu kayıt, caddenin 1981’deki ikinci Teoman döneminden önce zaten bu isimle bilindiğini kesin biçimde gösteriyor.
Teomanpaşa Caddesi’nin adı nereden geliyor?
Mevcut kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde Teomanpaşa Caddesi’nin isminin Mehmet Nuri Teoman’dan geldiği konusunda güçlü bir tarihsel bağlantı bulunuyor.
Nuri Teoman, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından Ankara’da görev yaptıktan sonra 1962 yılında Antalya Valiliğine getirildi. Antalya Valiliğinin resmî kayıtlarına göre görev süresi:
18 Ekim 1962 – 26 Ocak 1966
arasındaydı.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin tarih kayıtlarında ise aynı isim:
1962-1963
ve
1981-1983
dönemlerinde Antalya Belediye Başkanı olarak yer alıyor.
Dolayısıyla Teoman’ın Antalya ile ilişkisi tek bir görev döneminden ibaret değil.
Nuri Teoman hem vali hem belediye başkanı mıydı?
Evet, ancak farklı dönemleri birbirinden ayırmak gerekiyor.
Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı Dünden Bugüne Antalya çalışmasında, 1960 askerî müdahalesinden sonra göreve gelen Turgut Kılıçer ve Nuri Teoman’ın valilik görevlerinin yanında belediye başkanlığı görevlerini de yürüttükleri belirtiliyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin resmî eski başkanlar listesi de Nuri Teoman’ı:
1962-1963
döneminde belediye başkanı olarak kaydediyor.
Buna göre Teoman, Antalya Valiliğinin ilk döneminde belediye yönetiminin de başındaydı.
Bu tarihsel durum, Teomanpaşa Caddesi’nin isminin neden onun 1962’de başlayan Antalya görev dönemiyle ilişkilendirildiğini açıklıyor.
Caddenin adı gerçekten 1962’de mi verildi?
Bu konuda önemli fakat temkinli kullanılmayı gerektiren bir kayıt var.
Gazeteci Erdal Orhan’ın aktardığı yerel tarih anlatısında “Teoman Paşa’nın adı 1962’de Bahçeli Mahallesi’ndeki Teomanpaşa Caddesi’ne verildi” bilgisi bulunuyor. Aynı anlatıda Nuri Teoman emekli Hava Tuğgeneral olarak tanımlanıyor.
Ancak caddenin adlandırılmasına ilişkin:
- belediye meclisi karar tarihi,
- karar numarası,
- eski cadde adı,
- isim değişikliğinin gerekçesini açıklayan özgün karar
açık dijital arşivlerde bulunamıyor.
Bu nedenle 1962 tarihi güçlü bir yerel tarih kaydı olarak kullanılabilir, fakat özgün belediye kararı ortaya çıkarılmadan “kesin adlandırma tarihi” olarak sunmak daha ihtiyatlı olmalı.
1978 tarihli plan caddenin adını kesin biçimde belgeliyor
Teomanpaşa Caddesi’nin adının 1980’lerden önce kullanıldığını gösteren daha güçlü bir belge bulunuyor.
Antalya’nın kentleşme ve planlama tarihini inceleyen akademik çalışmalarda 1978 tarihli imar planıyla 100. Yıl Bulvarı ve Teomanpaşa Caddesi üzerinde merkezi kullanımların geliştirilmesinin öngörüldüğü belirtiliyor.
Bu kayıt oldukça önemli.
Çünkü Nuri Teoman’ın ikinci Antalya Belediye Başkanlığı dönemi 1981’de başladı.
Fakat Teomanpaşa Caddesi adı 1978 planında zaten mevcut.
Dolayısıyla caddenin adının 12 Eylül 1980 sonrasındaki belediye başkanlığı döneminde verildiği iddiası tarihsel kronolojiyle uyuşmuyor.
Görseldeki 1981 bilgisi yanlış mı?
Hayır.
Nuri Teoman’ın 1981 yılında Antalya Belediye Başkanlığı görevine gelmesi doğru.
Antalya Büyükşehir Belediyesinin resmî tarihçesinde, 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinden sonra:
Şerafettin Mıhçıkan – 1980-1981,
Nuri Teoman – 1981-1983,
Kenan Aktekin – 1983-1984
dönemlerinde belediye başkanlığı yapıldığı belirtiliyor.
Akdeniz Belediyeler Birliğinin başkanlık tarihçesi de Nuri Teoman’ın 1981-1983 arasında Antalya Belediye Başkanı olduğunu doğruluyor.
Sorun 1981 bilgisinde değil.
Sorun, 1981’deki belediye başkanlığı ile Muratpaşa’daki Teomanpaşa Caddesi’nin adlandırılmasının aynı olaymış gibi sunulması.
Caddenin adı bundan önce de kullanılıyordu.
Teomanpaşa Caddesi ile Teomanpaşa Mahallesi aynı yer değil
Antalya kent hafızasında kafa karışıklığının temel nedeni aynı adı taşıyan iki farklı yerin bulunması.
Teomanpaşa Caddesi Muratpaşa’da.
Teomanpaşa Mahallesi ise Kepez’de.
Bugün Kepez Belediyesinin resmî adresi bile:
Teomanpaşa Mahallesi, Yeşilırmak Caddesi No:4, Kepez
olarak kayıtlı.
Muratpaşa’daki Teomanpaşa Caddesi ise Bahçelievler ve çevresindeki eski kent dokusunun içerisinde yer alıyor. Güncel kamu kayıtlarında Bahçelievler Mahallesi’ndeki adreslerde Teomanpaşa Caddesi kullanılmaya devam ediyor. Antalya İl Müftülüğünün kayıtlarında Bedir Camii’nin adresi örneğin Bahçelievler Mahallesi, Teomanpaşa Caddesi No:115 olarak geçiyor.
İki yerin isimleri aynı kişiye dayanıyor görünse de isimlendirilme süreçleri aynı değil.
Kepez’deki Teomanpaşa Mahallesi’nin adı nasıl ortaya çıktı?
İşte paylaşılan görseldeki “yerleşim alanının kimlik kazanması” anlatısı aslında büyük ölçüde Kepez’deki Teomanpaşa Mahallesi’ne ait.
Gazeteci Erdal Orhan’ın birinci ağızdan aktardığı kent belleği anlatısına göre bugünkü Teomanpaşa Mahallesi’nin bulunduğu alan 1970’lerin sonlarında henüz küçük, altyapısı yetersiz ve yoğun biçimde gecekondulaşmaya başlayan bir yerleşimdi.
Orhan, 1977-1978 yıllarında alanın gecekondu önleme bölgesi olarak ele alındığını, buna rağmen yoğun göçle yapılaşmanın devam ettiğini anlatıyor.
O dönem bugünkü Kepez Belediyesi çevresinin kent çöplüğü olarak kullanıldığı, mahallede düzenli yol, su ve elektrik altyapısının dahi bulunmadığı aktarılıyor.
Teomanpaşa Mahallesi adını halk mı koydu?
Yerel kent belleği anlatısına göre süreç oldukça ilginç.
Gazeteci Erdal Orhan, mahalle sakinlerinin yaşadıkları bölgeye bir kimlik kazandırmak istediklerini; dönemin muhtarı Durmuş Sezgin ile birlikte yol üzerine “Teomanpaşa Mahallesi” tabelası koydurduklarını anlatıyor.
Amaç, 1981’de belediye başkanlığı görevine gelen Nuri Teoman’ın dikkatini bölgenin altyapı sorunlarına çekmekti.
Orhan’ın anlatısına göre isim başlangıçta yukarıdan alınmış resmî bir kararın sonucu değil, mahalle sakinlerinin ve yerel aktörlerin girişimiyle görünür hale geldi.
Teoman’ın başlangıçta kendi isminin mahalleye verilmesine tepki gösterdiği, daha sonra bölgedeki altyapı çalışmalarına destek olduğu aktarılıyor.
Bu anlatı Kepez’deki Teomanpaşa Mahallesi’nin isim hikâyesi.
Muratpaşa’daki Teomanpaşa Caddesi ise bundan yaklaşık yirmi yıl önce de aynı kişinin adını taşıyordu.
İki ayrı “Teomanpaşa” ismi nasıl oluştu?
Antalya’daki tabloyu kronolojik olarak şöyle okumak mümkün:
1962: Nuri Teoman Antalya Valiliğine geldi.
1962-1963: Valiliğin yanında Antalya Belediye Başkanlığı görevini yürüttü.
Yerel tarih anlatısına göre 1962: Bugünkü Muratpaşa çevresindeki Teomanpaşa Caddesi’ne Nuri Teoman’ın adı verildi.
1978: Antalya İmar Planı’nda Teomanpaşa Caddesi adı açık biçimde yer aldı.
1981-1983: Nuri Teoman yeniden Antalya Belediye Başkanı olarak görev yaptı.
1980’lerin başları: Kepez’de gelişmekte olan gecekondu yerleşimi yerel girişimlerle Teomanpaşa adıyla anılmaya başladı.
Dolayısıyla Antalya’da aynı kişinin adının iki farklı kent parçasında yaşadığı anlaşılıyor.
Nuri Teoman Antalya’ya gelmeden önce neredeydi?
Nuri Teoman Antalya’dan önce Ankara’da görev yaptı.
Ankara Valiliğinin resmî kayıtlarında Nuri Teoman’ın görev süresi:
12 Nisan 1961 – 12 Ekim 1962
olarak veriliyor.
Antalya Valiliği ise Teoman’ın Antalya’daki görev başlangıcını 18 Ekim 1962 olarak kaydediyor.
Buna göre Ankara’daki görevinin sona ermesinden yalnızca birkaç gün sonra Antalya’ya geçti.
Bu dönem, 27 Mayıs 1960 sonrasında asker kökenli yöneticilerin hem valilik hem de belediye yönetiminde görev aldığı olağanüstü siyasal koşullara denk geliyor.
Teomanpaşa Caddesi’nin ortaya çıktığı yıllarda Antalya nasıl bir kentti?
1960’lar Antalya açısından büyük bir değişim dönemiydi.
Şehir Plancıları Odasının yayımladığı Antalya kentleşme araştırmasına göre Antalya kent merkezinin nüfusu:
1950’de 27 bin 515,
1960’ta 50 bin 908,
1970’te ise 95 bin 616
kişiye yükseldi.
Yani kent nüfusu 1960-1970 arasındaki yalnızca on yılda yaklaşık yüzde 88 arttı.
Aynı araştırmaya göre Antalya’nın 1950’de yaklaşık 270 hektar olan yerleşim alanı 1960’ta 690 hektara çıktı.
Kent merkezinin çevresinde:
Bahçelievler,
Memurevleri,
Yıldız,
Varlık,
Deniz,
Üçgen
gibi yeni veya büyüyen yerleşim alanları ortaya çıktı.
Teomanpaşa Caddesi de tam bu büyümenin gerçekleştiği batı ve kuzeybatı kent dokusunda yer aldı.
Bahçelievler ve Teomanpaşa Caddesi ilişkisi
Caddenin eski isim hikâyesini anlatan yerel kaynak, Teomanpaşa Caddesi’ni “Bahçeli Mahallesi” içerisinde tarif ediyor.
Bugün ise caddenin bölümleri Bahçelievler, Altındağ ve Deniz çevresindeki merkez mahallelerle ilişkilendiriliyor.
Güncel kamu kayıtları Bahçelievler’de Teomanpaşa Caddesi adresinin kullanılmaya devam ettiğini doğruluyor.
2025 sonunda Antalya Büyükşehir Belediyesinin altyapı çalışmaları sırasında da Bahçelievler Mahallesi Teoman Paşa Caddesi ifadesi kullanıldı. Caddenin Piri Reis Caddesi ile Turgut Reis Caddesi arasındaki bölümünde içme suyu hattı yenileme ve asfalt çalışması gerçekleştirildi.
Bu nedenle Teomanpaşa Caddesi yalnızca tarihî bir isim değil, bugün de aktif kullanılan kent merkezindeki önemli ulaşım yollarından biri.
1978 planında Teomanpaşa Caddesi neden önemliydi?
1978 Antalya İmar Planı, Teomanpaşa Caddesi’nin yalnızca bir mahalle yolu olmadığını gösteriyor.
Planlama araştırmalarına göre 1978 planında 100. Yıl Bulvarı ile Teomanpaşa Caddesi boyunca merkezi kullanımların geliştirilmesi öngörüldü.
Başka bir ifadeyle bu akslar:
ticaret,
ulaşım,
yoğun kent merkezi kullanımları
bakımından Antalya’nın gelecekteki büyümesinin parçaları olarak görülüyordu.
Planlama literatüründe bu kararların zaman içerisinde tarihi merkez ve çevresindeki yapılaşma baskısını artırdığına da dikkat çekiliyor.
Bu bilgi, Teomanpaşa Caddesi’nin 1970’lerin sonunda Antalya’nın kent planlamasında belirgin bir ana aks haline geldiğini gösteriyor.
Teomanpaşa Caddesi ne zamandan beri önemli bir ulaşım aksı?
En az 1970’lerin sonlarından itibaren planlama belgelerinde merkezi ulaşım akslarından biri olarak görülüyor.
Günümüzde de bu işlevini sürdürüyor.
Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin 2018 tarihli belgelerinde Teomanpaşa Caddesi; Cumhuriyet Caddesi, Konyaaltı Caddesi, Şehit Binbaşı Cengiz Toytunç Caddesi ve Atatürk Caddesi gibi kent merkezindeki önemli yollarla birlikte yol ve cep otoparklarının bulunduğu güzergâhlar arasında sayılıyor.
2025 ve 2026 yıllarında gerçekleştirilen altyapı yenileme çalışmalarında da caddenin kapanması kent merkezi trafiğini doğrudan etkiledi.
Bu durum caddenin günümüzde de Muratpaşa ulaşım ağındaki önemini koruduğunu gösteriyor.
Caddenin adı 12 Eylül döneminde mi verildi?
Bu konuda bazı yerel anlatılar arasında çelişki bulunuyor.
Bazı yakın tarihli köşe yazılarında Teomanpaşa Caddesi adının 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinin ardından verildiği ileri sürülüyor.
Ancak bu iddiayla çelişen çok güçlü bir tarihsel kanıt var:
1978 Antalya İmar Planı’nda Teomanpaşa Caddesi zaten adıyla mevcut.
Dolayısıyla caddenin isminin ilk kez 1980 sonrasında verildiği iddiası mümkün görünmüyor.
Bu noktada kronolojik olarak daha tutarlı olan yerel anlatı, ismin Nuri Teoman’ın ilk Antalya görevi sırasında, 1962’de verildiği yönündeki kayıt.
Yine de kesin tarih için özgün belediye meclisi isimlendirme kararının bulunması gerekiyor.
Görseldeki “mahallenin adı da onun döneminde Teomanpaşa oldu” bilgisi ne kadar doğru?
Bu ifade caddeden farklı bir yer olan Kepez’deki Teomanpaşa Mahallesi açısından güçlü bir yerel tarih anlatısına dayanıyor.
Mahallenin kuruluşunu yaşayan gazeteci Erdal Orhan’ın anlatımına göre 1970’lerin sonunda adı olmayan gecekondu alanına Teomanpaşa tabelası konuldu ve isim Nuri Teoman’ın 1981-1983 belediye başkanlığı döneminde yerleşti.
Ancak bunu Muratpaşa’daki Teomanpaşa Caddesi’nin isim hikâyesine eklemek yanlış bir kronoloji oluşturuyor.
Cadde ve mahalle ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Görseldeki bilgi ne kadar doğru?
Paylaşılan görselin temelindeki kişi doğru ancak tarihsel anlatıda önemli bir ayrım gerekiyor.
Doğru: Teomanpaşa Caddesi adı Nuri Teoman’la ilişkilidir.
Doğru: Nuri Teoman Antalya Valiliği yaptı. Resmî görev süresi 18 Ekim 1962-26 Ocak 1966’dır.
Doğru: Nuri Teoman 1981-1983 arasında Antalya Belediye Başkanıydı.
Eksik: Teoman’ın Antalya Belediye Başkanlığı yalnızca 1981’de başlamadı. Kendisi 1962-1963 arasında da belediye başkanlığı görevini yürüttü.
Güçlü ancak özgün karar belgesi bulunmayan bilgi: Yerel tarih kaynağı Teomanpaşa Caddesi’ne ismin 1962’de verildiğini belirtiyor.
Kesin olarak doğrulanabilen: Teomanpaşa Caddesi 1978 imar planında bu adla bulunuyor. Dolayısıyla caddenin adı 1981 döneminden önce kullanılmaya başlanmıştı.
Karıştırılan bölüm: 1981 döneminde kimlik kazanan Teomanpaşa yerleşimi Muratpaşa’daki cadde değil, bugünkü Kepez Teomanpaşa Mahallesi.
Nuri Teoman’ın adı neden Antalya’da iki farklı yerde kaldı?
Bunun cevabı Teoman’ın Antalya yönetimindeki iki ayrı döneminde yatıyor.
İlk dönem:
1962-1966 Antalya Valiliği,
1962-1963 Antalya Belediye Başkanlığı.
İkinci dönem:
1981-1983 Antalya Belediye Başkanlığı.
İlk döneminde adı Muratpaşa kent merkezindeki bir caddeyle özdeşleşti.
İkinci döneminde ise o yıllarda altyapı ve yerleşim sorunları yaşayan bugünkü Kepez Teomanpaşa bölgesinin sakinleri tarafından adı mahalle kimliğine taşındı.
Bu nedenle Antalya’da bugün:
Teomanpaşa Caddesi – Muratpaşa
ve
Teomanpaşa Mahallesi – Kepez
olmak üzere iki farklı coğrafi isim bulunuyor.
Her ikisi de aynı kişiyi hatırlatıyor ancak aynı tarihte ve aynı süreçle ortaya çıkmış değiller.
Antalya Teomanpaşa Caddesi’nin adı nereden geliyor?
Ulaşılabilen resmî, akademik ve yerel tarih kaynakları birlikte değerlendirildiğinde Antalya Teomanpaşa Caddesi’nin adının eski Antalya Valisi ve Belediye Başkanı Mehmet Nuri Teoman’dan geldiği güçlü biçimde ortaya çıkıyor.
Antalya Valiliğinin resmî kayıtlarına göre Nuri Teoman 18 Ekim 1962-26 Ocak 1966 arasında Antalya Valisi olarak görev yaptı. Antalya Büyükşehir Belediyesi ise kendisini 1962-1963 ve 1981-1983 dönemlerinde Antalya Belediye Başkanı olarak kaydediyor.
Yerel kent belleği kaynağında Teoman’ın adının 1962’de Bahçeli Mahallesi’ndeki Teomanpaşa Caddesi’ne verildiği aktarılıyor. Bu tarihi doğrulayacak özgün belediye kararına açık dijital arşivlerde ulaşılamasa da 1978 Antalya İmar Planı’nın Teomanpaşa Caddesi’ni adıyla göstermesi, caddenin 1980 askerî müdahalesinden ve Nuri Teoman’ın ikinci belediye başkanlığı döneminden önce var olduğunu kesin biçimde ortaya koyuyor.
Bu nedenle paylaşılan görselde yapılması gereken en önemli düzeltme şu:
Teomanpaşa Caddesi’nin ismi 1981’de ortaya çıkmış görünmüyor. Mevcut yerel kayıt ismi 1962’ye götürüyor ve caddenin 1978’de kesin olarak bu adla kullanıldığı belgeleniyor. 1981 döneminde Nuri Teoman adıyla kimlik kazanan yerleşim ise Muratpaşa’daki cadde değil, bugünkü Kepez Teomanpaşa Mahallesi.
Bir zamanlar hızla büyüyen Antalya’nın yeni yerleşim alanları arasından geçen Teomanpaşa Caddesi, 1978 imar planında kentin gelecekteki merkezi gelişme akslarından biri olarak gösterildi. Bugün çevresindeki açık alanların yerini apartmanlar, iş yerleri ve yoğun kent trafiği aldı.
Ancak cadde adı değişmedi.
Böylece Teomanpaşa Caddesi, Antalya’nın 1960’larda başlayan hızlı kentleşme döneminin ve olağanüstü siyasal dönemlerde kent yönetiminde görev yapan Nuri Teoman’ın adını günümüze taşıyan bir kent hafızası olarak yaşamayı sürdürüyor.
