Antalya’da motokuryeler yazın sıcaklık, trafik ve koruyucu ekipmanın yarattığı ısı yüküyle çalışıyor. Mola ve suya erişim daha önemli hale geliyor.
Antalya’da yemek, market ve paket teslimatında çalışan motokuryeler yaz aylarında kentin en uzun süre açık havada kalan çalışan gruplarından biri. Gün boyunca motosiklet üzerinde hareket etmek rüzgâr nedeniyle serinletici görünebilse de trafik ışıklarında, teslimat beklerken ve güneş altında park edilen noktalarda sıcaklık doğrudan hissediliyor.
Kask, motosiklet ceketi, reflektif yelek, eldiven ve diğer koruyucu ekipmanların trafik güvenliği açısından kullanılması gerekirken, vücudu kapatan ekipman sıcak havada ısı yükünü de artırabiliyor. Buna yüksek nem, doğrudan güneş ve gün boyunca süren teslimat hareketliliği eklendiğinde motokuryelik Antalya yazında ayrı bir iş sağlığı sorununa dönüşüyor.
Meteoroloji Genel Müdürlüğünün verilerine göre Antalya’da 1991-2020 döneminde ortalama en yüksek sıcaklık Haziran ayında otuz bir virgül altı, Temmuz ve Ağustos aylarında otuz dört virgül dokuz derece. Ortalama güneşlenme süresi Temmuz ayında günlük on bir saatin üzerinde. İki bin yirmi altı Ağustosunda ise Antalya, Alanya, Finike, Kaş, Demre ve Manavgat çevresindeki ortalama sıcaklıklar mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti.
Antalya motokurye faaliyetinin yoğun olduğu illerden biri
Motokuryelik son yıllarda mevzuat açısından da ayrı bir faaliyet alanı haline geldi.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, on beş Mayıs iki bin yirmi beşte Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle kurye işletmeciliğinin ilk kez ayrı biçimde tanımlandığını belirtiyor.
Bakanlığın on beş Mayıs iki bin yirmi altı tarihli açıklamasına göre bir yıllık süreçte yüz üç bin dört yüz doksan üç kurye işletmecisine yetki belgesi düzenlendi ve yüz altı bin yetmiş yedi taşıt sisteme kaydedildi. Bir taşıtla çalışan motokurye sayısı yüz bin sekiz yüz yetmiş altıya ulaştı. Antalya ise İstanbul, Ankara ve İzmir’in ardından en fazla yetki belgesinin düzenlendiği ilk beş il arasında yer aldı.
Bu veri Antalya’da motokuryeliğin kent ulaşımı ve çalışma yaşamı açısından göz ardı edilemeyecek bir faaliyet alanı olduğunu gösteriyor.
Sıcaklık motosiklet üzerindeyken neden risk oluşturuyor?
Motokuryelerin çalışma koşullarında hava sıcaklığı tek başına belirleyici değil.
Dünya Sağlık Örgütü işyeri ısı stresini; çevresel sıcaklık, fiziksel çalışmayla üretilen vücut ısısı ve kullanılan kıyafetlerin ortak etkisi sonucunda vücudun fazla ısı biriktirmesi olarak tanımlıyor.
Nem, doğrudan güneş ışığı ve hava hareketi de gerçek ısı yükünü değiştiriyor. Isı stresi susuzluk, baş dönmesi, bayılma, böbrek fonksiyonlarında bozulma ve nörolojik etkilerle ilişkilendiriliyor.
Motokurye açısından sorun, çalışma gününün farklı aşamalarında değişebiliyor. Motosiklet hareket halindeyken hava akımı bir miktar serinlik sağlayabilirken kırmızı ışıkta bekleme, restoran önünde sipariş bekleme veya güneş altında teslimat yapma sırasında bu avantaj ortadan kalkabiliyor.
Kask ve koruyucu ekipman çıkarılmalı mı?
Hayır. Sıcak hava trafik güvenliği için gerekli koruyucu ekipmanların kullanılmaması için gerekçe oluşturmuyor.
İki bin yirmi beşte yürürlüğe giren kurye düzenlemesinin ardından Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, işletmelerin çalıştırdıkları kuryelere koruyucu ekipman sağlamakla yükümlü olduğunu açıkladı. Reflektif yelek de düzenlemede öne çıkan ekipmanlardan biri.
Ancak koruyucu donanımın sıcaklık üzerindeki etkisinin de çalışma planında hesaba katılması gerekiyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının sıcak havada çalışmaya ilişkin rehberlerinde ağır koruyucu kıyafet ve kişisel koruyucu donanımların ısı stresini artırabileceğine dikkat çekiliyor. Sıcaklık, nem, güneş radyasyonu, fiziksel efor ve giysiler birlikte değerlendiriliyor.
Bu nedenle çözüm ekipmanı çıkarmak değil; mola, su, çalışma süresi ve serinleme koşullarını koruyucu ekipmanla çalışmaya uygun hale getirmek.
Sıcak hava trafikte dikkati etkileyebilir mi?
Isı stresinin önemli sonuçlarından biri konsantrasyon güçlüğü.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının sıcak hava bilgilendirmesinde ısı stresi arttıkça kişinin konsantrasyon kaybı yaşayabileceği ve yaptığı işe odaklanmakta zorlanabileceği belirtiliyor. Hafif ve orta dereceli ısı stresinin dahi performans ve güvenliği olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.
Motokuryeler açısından bu durum ayrıca önemli. Çünkü çalışma sırasında sürekli trafik takibi, ani frenleme, kavşak geçişi, araçların kör noktalarının izlenmesi ve yol yüzeyindeki tehlikelerin fark edilmesi gerekiyor.
Baş dönmesi, halsizlik veya konsantrasyon kaybının motosiklet kullanımıyla birleşmesi yalnızca çalışanın sağlığını değil trafik güvenliğini de etkileyebilir.
Güneş altında hissedilen sıcaklık daha yüksek olabilir
Motokurye bir hava tahmin uygulamasında gördüğü sıcaklıktan daha yüksek bir ısı yüküne maruz kalabilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ısı indeksine ilişkin bilgi kartında değerlerin gölgede ve hafif rüzgârlı ortam için hesaplandığı, tam güneş altında çalışmada ısı indeksinin sekiz ila on derece daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Antalya’da Temmuz ve Ağustos aylarında ortalama en yüksek sıcaklığın otuz dört virgül dokuz derece olması düşünüldüğünde, doğrudan güneş altında uzun süre geçirilen saatlerde motokuryenin karşı karşıya kaldığı gerçek termal yük yalnızca hava sıcaklığı rakamıyla açıklanamıyor.
Su molası neden kritik?
Motosiklet üzerinde çalışan kişi rüzgâr nedeniyle ne kadar terlediğini her zaman kolay fark etmeyebilir.
Ancak sıcak hava altında terlemeyle birlikte su ve elektrolit kaybı devam ediyor. Isı stresinde baş ağrısı, halsizlik, baş dönmesi, yoğun terleme, kas krampları ve konsantrasyon güçlüğü görülebiliyor.
Bu nedenle motokuryenin gün içinde yalnızca susadığında değil düzenli aralıklarla suya erişebilmesi önemli.
Sorun burada bireysel önlemden çalışma düzenine uzanıyor. Arka arkaya teslimat yapan bir kurye için su satın alabileceği veya gölgede birkaç dakika durabileceği güvenli noktaların bulunması günlük çalışma koşullarının parçası haline geliyor.
Motokuryeler nerede dinleniyor?
Antalya’daki motokuryelerin mola sürelerini ve kullandıkları bekleme alanlarını ilçe bazında gösteren güncel ve kamuya açık kapsamlı bir veri seti bulunmuyor.
Kent merkezinde teslimat yapan kuryeler çoğu zaman restoran, alışveriş merkezi, market veya yoğun sipariş bölgelerinin çevresinde bir sonraki işi bekliyor. Bu alanlarda gölge, oturma yeri, içme suyu ve tuvalete erişim standart değil.
Bu nedenle son yıllarda tartışılan “kurye bekleme alanı” ihtiyacı sıcak kentlerde ayrıca önem kazanıyor.
Gölgelikli, motosikletlerin trafiği engellemeden durabileceği, temiz suya ve tuvalete erişimin bulunduğu noktalar yalnızca kuryelerin konforunu değil çalışma güvenliğini de destekleyebilir.
Teslimat süresi baskısıyla ilgili ne değişti?
Motokuryelerin çalışma güvenliği açısından önemli düzenlemelerden biri teslimat süresi taahhüdüyle ilgili.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, iki bin yirmi beşte yapılan mevzuat değişikliğiyle kuryelerin belirli bir taşıma süresi taahhüdünde bulunmasının yasaklandığını açıkladı. Bakanlık düzenlemenin trafik güvenliğine uygun çalışmayı desteklemeyi amaçladığını belirtiyor.
Bu düzenleme, örneğin müşteriye kesin bir “şu kadar dakikada teslim” taahhüdü verilmesinin önüne geçiyor.
Ancak uygulamada kuryelerin sipariş yoğunluğu, platform performans sistemleri veya kazanç modeli nedeniyle ne ölçüde zaman baskısı hissettiğini gösteren Antalya’ya özgü güncel ve kapsamlı açık veri bulunmuyor.
Bu nedenle mevzuattaki süre yasağı ile sahadaki günlük çalışma temposunu birbirinden ayırmak gerekiyor.
Çalışma statüsü neden önemli?
Motokuryelerin tamamı aynı çalışma statüsüne sahip değil.
Bazıları bir işletmenin çalışanı olarak görev yaparken bazıları kendi nam ve hesabına kurye işletmeciliği yapabiliyor. Bu ayrım iş sağlığı ve güvenliği hakları açısından önemli.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kamu ve özel sektördeki çalışanları genel olarak kapsıyor. Buna karşılık yanında çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üreten kişiler Kanun kapsamındaki istisnalar arasında bulunuyor.
Dolayısıyla bir işletmenin çalışanı olan motokurye ile kendi adına faaliyet gösteren motokuryenin iş sağlığı ve güvenliği açısından hukuki durumu aynı olmayabilir.
Bu durum sıcak hava önlemlerinin sektörde standartlaştırılması tartışmasını da önemli hale getiriyor.
İşveren yanında çalışan kurye için hangi önlemleri almalı?
Bir işverene bağlı çalışan kurye açısından 6331 sayılı Kanun kapsamındaki genel iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri geçerli.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işverenin risk değerlendirmesi yapması, gerekli önlemleri belirlemesi ve çalışanların sağlık ve güvenliğini koruması gerektiğini belirtiyor.
Sıcak hava açısından ise Bakanlığın rehberlerinde çalışma saatlerinin mümkün olduğunda daha serin dönemlere göre planlanması, gölgeli veya serin alanlarda sık mola verilmesi, sıvı ihtiyacının karşılanması ve sıcaklık belirtilerinin takip edilmesi öneriliyor.
Motokuryelikte bu yaklaşım; aşırı sıcak saatlerde teslimat yoğunluğunun azaltılması, uygun mola verilmesi ve kuryenin serinleyebileceği noktaların oluşturulması biçiminde değerlendirilebilir.
Sabah ve akşam çalışmak çözüm olabilir mi?
Günün en sıcak saatlerinden kaçınmak ısı maruziyetini azaltabilir ancak motokuryelikte talep de çoğunlukla öğle ve akşam yemek saatlerinde yükseliyor.
Bu nedenle çalışma programını tamamen sıcaklığın düşük olduğu saatlere taşımak sektör açısından her zaman kolay olmayabilir.
Yine de Dünya Sağlık Örgütü ve Dünya Meteoroloji Örgütü, işyeri ısı eylem planlarının yerel hava koşullarına ve yapılan işe göre hazırlanmasını öneriyor. Tek bir genel uygulama yerine sıcaklığın şiddetine göre mola, iş yoğunluğu ve çalışma süresinin değiştirilmesi öne çıkıyor.
Antalya gibi sıcaklığın yaz boyunca yüksek seyrettiği bir kentte günlük meteorolojik koşulların kurye çalışma planına dahil edilmesi bu nedenle önem taşıyor.
Sıcak çarpmasının belirtileri trafikte daha da önemli
Yoğun terleme, halsizlik, baş ağrısı, bulantı, kas krampları ve baş dönmesi sıcak bitkinliğinin belirtileri arasında bulunuyor.
Bilinç bulanıklığı, konuşma veya koordinasyon bozukluğu ise daha ciddi bir sıcaklık sorununun işareti olabilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sıcak çarpmasının acil müdahale gerektiren ve hayati sonuçlar doğurabilecek bir tablo olduğunu belirtiyor.
Motosiklet kullanan bir çalışanda baş dönmesi veya dikkat bozukluğu başladığında “bir teslimat daha yapıp sonra dinlenmek” güvenli bir seçenek olmayabilir.
Belirti yaşayan kişinin sürüşe devam etmemesi, serin bir alana geçmesi ve durumun ağırlığına göre sağlık yardımı alması gerekiyor.
Antalya’da motokuryeler için serinleme noktaları oluşturulabilir mi?
Antalya’da sıcak hava politikaları tartışılırken açık havada çalışan motokuryeler için kamusal dinlenme noktaları da değerlendirilebilir.
Özellikle Muratpaşa, Konyaaltı, Kepez ve yoğun turizm bölgelerinde sipariş hareketinin yüksek olduğu alanlarda gölgelikli motosiklet parkı, oturma alanı, içme suyu ve tuvalet erişiminin birlikte sağlanması mümkün.
Böyle alanlar, restoranların veya alışveriş merkezlerinin ticari alanlarına bağımlı olmadan kuryelerin kısa süre dinlenmesine olanak sağlayabilir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Mayıs iki bin yirmi altı verilerinde Antalya’nın en fazla kurye yetki belgesi düzenlenen ilk beş il arasında bulunması da bu ihtiyacın kent ölçeğinde değerlendirilmesini anlamlı hale getiriyor.
Sıcaklık kurye güvenliğinin parçası haline geliyor
Antalya’da motokuryelerin yaz çalışma koşullarını yalnızca motosiklet, kask ve trafik üzerinden değerlendirmek artık yeterli değil.
Kentte Temmuz ve Ağustos aylarında ortalama en yüksek sıcaklığın otuz dört derecenin üzerinde olması ve iki bin yirmi altı Ağustosunda sıcaklıkların birçok Antalya istasyonunda mevsim normallerinin üzerine çıkması ısı stresini de mesleki risklerden biri haline getiriyor.
Koruyucu ekipman trafik güvenliği için vazgeçilmez. Ancak bu ekipmanla saatlerce sıcakta çalışan kişinin suya, gölgeye ve yeterli dinlenmeye erişimi de aynı güvenlik zincirinin parçası.
Antalya’da motokuryeler için uzun vadeli çözüm, çalışanların sıcağa dayanmasını beklemek yerine teslimat sisteminin sıcaklığa göre uyarlanması olabilir. Hava koşullarına göre çalışma temposunun düzenlenmesi, teslimat süresi baskısının azaltılması, yeterli mola ve su erişimi ile kamusal kurye bekleme alanları birlikte değerlendirildiğinde sıcak havada hem çalışan sağlığı hem de trafik güvenliği açısından daha koruyucu bir sistem kurulabilir.
