Antalya’da Kundu, Belek ve Kemer gibi turizm bölgelerinde vardiya saatleri, yoğun trafik ve gece ulaşımı çalışanların işe gidiş gelişini zorlaştırabiliyor.
Antalya’da turizm sezonunun yoğunlaşmasıyla birlikte otellerde, restoranlarda, eğlence işletmelerinde ve diğer turizm hizmetlerinde çalışan binlerce kişinin her gün kent merkezi ile kıyıdaki turizm bölgeleri arasında hareket etmesi gerekiyor. Kundu, Belek, Kemer, Side ve Alanya gibi bölgelerde işyerlerinin yerleşim alanlarından uzak olması nedeniyle personel servisleri çalışma yaşamının önemli bir parçasına dönüşüyor.
Ancak çalışanların ne kadarının servis kullandığını, servislerin ortalama yolculuk süresini veya kaç çalışanın ulaşım sorunu yaşadığını gösteren Antalya geneli güncel ve kamuya açık bir veri seti bulunmuyor. Bu nedenle kentteki bütün turizm çalışanlarının “servis sorunu yaşadığını” söylemek mümkün değil.
Buna karşılık iki bin yirmi altı yazında Kundu ve Belek aksından kamuoyuna yansıyan ulaşım sorunları, vardiyalı çalışanlar açısından işe gidiş gelişin önemli bir çalışma yaşamı meselesi olmaya devam ettiğini gösteriyor.
Kundu’da gece çalışanların ulaşım sorunu gündeme geldi
Kundu, Antalya kent merkezine en yakın büyük turizm bölgelerinden biri. Bölgedeki oteller, restoranlar ve farklı hizmet işletmeleri nedeniyle toplu taşıma hatları yalnızca turistler tarafından değil çalışanlar tarafından da yoğun biçimde kullanılıyor.
Haziran iki bin yirmi altıda yerel basına yansıyan şikâyetlerde, Kundu ile Antalya kent merkezi arasında çalışan LC07 hattının son seferinin gece saat 23.30 civarında yapılmasının geç vardiyada çalışanlar için sorun oluşturduğu belirtildi.
Bölgede gece yarısına doğru işten çıkan çalışanlar, son toplu taşıma aracına yetişemediklerinde eve dönüşte güçlük yaşadıklarını dile getirdi.
Bu durum özellikle işletmenin personel servisi sağlamadığı veya servisin çalışanın yaşadığı bölgeye ulaşmadığı durumlarda toplu taşımanın ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Kundu hattı turizm çalışanları tarafından da kullanılıyor
Kundu ile Otogar arasında çalışan LC07A hattı, kent merkeziyle turizm bölgesini birbirine bağlayan önemli toplu taşıma hatlarından biri.
Antalya Kent Haber’in yaz aylarındaki toplu taşıma yoğunluğuna ilişkin çalışmasında da Kundu ve Kemerağzı bölgesindeki otellerde ve çevredeki işletmelerde çalışanların sabah işe gidiş ve akşam vardiya çıkışlarında bu hattı kullandığı belirtilmişti.
Dolayısıyla personel servisi bulunmayan çalışanlar açısından toplu taşıma seferlerinin vardiya saatleriyle uyumlu olması doğrudan çalışma yaşamını etkiliyor.
Belek yolunda trafik servis süresini uzatıyor
Turizm çalışanlarının ulaşım sorununda yalnızca servis aracının bulunup bulunmaması belirleyici değil. Servisin trafikte ne kadar süre kaldığı da önemli.
Haziran iki bin yirmi altıda Antalya-Serik D-400 Karayolu üzerindeki yoğunluğa ilişkin yerel basına yansıyan haberde, Kundu, Kadriye, Belek, Manavgat ve Alanya yönündeki trafik sıkışıklığının özellikle sabah ve akşam saatlerinde ağırlaştığı bildirildi.
Haberde Kadriye’den Antalya kent merkezine ulaşımın yoğunluğun arttığı bazı dönemlerde dört saate kadar çıktığı, turizm çalışanlarının da trafikten olumsuz etkilendiği aktarıldı.
Bu süre bütün günler veya bütün çalışanlar için geçerli bir ortalama değil. Ancak turizm sezonunda D-400 üzerindeki olağanüstü yoğunlukların personel servis yolculuklarını ne ölçüde uzatabildiğini göstermesi açısından dikkat çekici.
Servis varsa sorun çözülmüş oluyor mu?
Her zaman değil.
Antalya’da turizm çalışanlarının önemli bir bölümü işyerlerine personel servisleriyle taşınıyor. Güncel iş ilanlarında da servis, turizm işletmelerinin çalışanlara sunduğu yan haklar arasında sıkça yer alıyor. Örneğin Kemer’deki bir otelin iki bin yirmi altı tarihli personel ilanında toplu taşımaya erişimin yanında personel servisi de çalışma koşulları arasında belirtilmişti.
Ancak personel servisinin bulunması yolculuk süresi sorununu ortadan kaldırmıyor.
Servis aracının farklı mahallelerden çok sayıda çalışanı toplaması, uzun güzergâh oluşturması ve turizm aksındaki trafikle birleşmesi halinde çalışanın günlük ulaşım süresi ciddi biçimde uzayabiliyor.
İki bin yirmi beş yılında turizm sektörüne ilişkin yayımlanan bir değerlendirmede de özellikle Belek ve Kemer yönünde kullanılan otel servislerinin yoğun trafikten etkilendiği, bazı çalışanların işten çıktıktan sonra eve ulaşmasının saatler alabildiği aktarılmıştı.
Uzun servis süresi çalışma gününü fiilen uzatıyor
Personel servisiyle geçirilen zaman her durumda çalışma süresi olarak değerlendirilmez. Ancak çalışan açısından günlük hayat üzerindeki etkisi farklı.
Sekiz saat çalışan bir kişinin işe gitmek için sabah bir saat, eve dönmek için akşam bir buçuk saat serviste kalması durumunda gününün önemli bir bölümü iş ve ulaşım için harcanmış oluyor.
Servis güzergâhının iki veya üç saate uzaması ise çalışanların dinlenme, uyku ve aile yaşamı için ayırabildiği zamanı daha fazla azaltabiliyor.
Bu durum özellikle turizm sektöründeki vardiyalı çalışma modeliyle birleştiğinde daha görünür hale geliyor.
Vardiya saatleri toplu taşımayla neden uyuşmayabiliyor?
Turizm işletmeleri yalnızca klasik mesai saatlerinde faaliyet göstermiyor.
Otel resepsiyonları, mutfaklar, restoranlar, eğlence birimleri, güvenlik, kat hizmetleri ve teknik birimlerde sabah çok erken başlayan veya gece geç saatlerde sona eren vardiyalar bulunabiliyor.
Kemer’de Eylül iki bin yirmi altıda yayımlanan güncel turizm iş ilanlarında da bazı otel pozisyonlarının açıkça vardiyalı çalışma biçiminde ilan edildiği görülüyor.
Toplu taşıma seferlerinin azaldığı gece saatlerinde vardiyanın sona ermesi ise servis bulunmayan çalışanlar açısından önemli bir sorun yaratabiliyor.
Kundu’da gece toplu taşımasına ilişkin Haziran ayında gündeme gelen şikâyetler de bu uyumsuzluğun somut örneklerinden biri.
İşveren personel servisi vermek zorunda mı?
Türkiye’de bütün turizm işletmelerine, bütün çalışanları için personel servisi sağlama zorunluluğu getiren genel bir hüküm 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer almıyor.
İş Kanunu çalışma şartları ve iş ilişkisindeki temel hakları düzenlerken personel servisini bütün işyerleri açısından zorunlu bir sosyal hak olarak tanımlamıyor.
Bu nedenle servis hizmeti iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyerindeki çalışma koşullarına göre sağlanabiliyor.
Ancak gece vardiyasında çalışan kadınlar açısından mevzuatta ayrıca bir ulaşım düzenlemesi bulunuyor.
Gece çalışan kadınlar için özel ulaşım yükümlülüğü var
Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik, bazı durumlarda işverene açık biçimde ulaşım yükümlülüğü getiriyor.
Yönetmeliğe göre belediye sınırları dışındaki işyerleri ile belediye sınırları içinde bulunmasına rağmen vardiya değişim saatlerinde toplu taşımayla gidip gelme güçlüğü bulunan işyerlerinde gece vardiyasında çalışan kadınların uygun araçlarla işyerine götürülüp getirilmesi gerekiyor.
Düzenlemede ayrıca turizm sektöründe çalışan kadınların yazılı onayları bulunması halinde yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yapabileceğine ilişkin özel hüküm de bulunuyor.
Bu hüküm Kundu, Belek, Kemer veya benzeri turizm bölgelerinde gece vardiyasında çalışan kadınlar açısından özellikle önem taşıyor.
Turizm bölgelerinin yerleşim alanlarından uzaklığı sorunu büyütüyor
Antalya’daki büyük turizm tesislerinin önemli bölümü kent merkezindeki klasik işyerlerinden farklı bir coğrafyada bulunuyor.
Kemer ilçesinde Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli yüz seksen altı konaklama işletmesinin bulunması, turizm faaliyetinin ilçe boyunca ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösteriyor. Bunların arasında tatil köyleri ve çok sayıda dört ve beş yıldızlı tesis bulunuyor.
Benzer biçimde Belek, Kadriye ve Kundu’daki oteller de uzun kıyı koridorları boyunca sıralanıyor.
Çalışanın evi ile işyeri arasında doğrudan toplu taşıma bağlantısı bulunmaması halinde servis güzergâhının önemi daha da artıyor.
Servis güzergâhları neden uzuyor?
Turizm işletmelerinde çalışanların tamamı otelin bulunduğu ilçede yaşamıyor.
Kira maliyetleri ve konut seçenekleri nedeniyle çalışanların Kepez, Muratpaşa, Aksu, Serik ve diğer yerleşimlerden turizm bölgelerine gidip gelmesi mümkün.
Güncel personel servisi şoförü ilanlarında dahi Varsak, Sütçüler, Toptancı Hal, Altınova, Yeni Emek, Konuksever ve Kızılarık gibi farklı mahallelerde yaşayan çalışanlara yönelik güzergâhlardan söz edilmesi, turizm personel taşımacılığının kent genelindeki geniş bir alana yayıldığını gösteriyor.
Bir servis aracının çok sayıda mahalleyi dolaşarak çalışan toplaması, yolculuk süresini doğal olarak uzatabiliyor.
Personel servisleri trafik sorununun da parçası mı?
Personel servisleri çalışanların işe ulaşması için gerekli olsa da aynı saatlerde yüzlerce servis aracının turizm bölgelerine hareket etmesi D-400 gibi sınırlı sayıdaki ana arterler üzerindeki trafik yoğunluğunu artırabiliyor.
Özellikle sabah vardiya başlangıcı ve akşam vardiya bitişlerinde servis araçları, turist transfer otobüsleri, özel araçlar ve toplu taşıma aynı koridorları kullanıyor.
Bu nedenle sorun yalnızca daha fazla servis aracı sağlamakla çözülemeyebilir.
Turizm bölgelerinde çalışan ulaşımının toplu taşıma, personel servisleri ve yol altyapısıyla birlikte planlanması gerekiyor.
Toplu personel ulaşımı yeniden planlanabilir mi?
Antalya’daki turizm bölgelerinde her otelin ayrı ayrı çok sayıda servis aracı işletmesi yerine ortak ulaşım sistemlerinin geliştirilip geliştirilemeyeceği tartışılabilir.
Örneğin Kepez, Muratpaşa veya Aksu gibi çalışanların yoğun yaşadığı bölgelerden Kundu ve Belek yönüne yüksek kapasiteli çalışan hatları oluşturulması, servis araçlarının belirli aktarma merkezlerinde birleşmesi veya vardiya saatlerine göre ekspres toplu taşıma seferlerinin planlanması seçenekler arasında olabilir.
Böyle bir sistem hem çalışanların daha öngörülebilir sürede işe ulaşmasına hem de ana arterlerdeki servis trafiğinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Ancak hangi güzergâhlarda böyle bir sisteme ihtiyaç bulunduğunu belirlemek için çalışanların ikamet ve vardiya verilerinin kişisel bilgilerden arındırılarak analiz edilmesi gerekir.
Gece ulaşımı ayrı planlanmalı
Turizm kenti Antalya’da çalışma yaşamı gece yarısında sona ermiyor.
Oteller, restoranlar ve eğlence işletmelerinde gece geç saatlere kadar çalışan personelin yalnızca yaz sezonunda değil, turizm faaliyetinin sürdüğü bütün dönemlerde eve güvenli biçimde ulaşabilmesi gerekiyor.
Kundu’da son otobüs saatlerine ilişkin iki bin yirmi altı yazında gündeme gelen şikâyet, vardiyalı çalışanlar için gece ulaşımının gündüz ulaşımından ayrı ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Toplu taşımanın gece vardiya bitişlerine göre planlanması, servis olmayan işletmelerde çalışanların özel araç veya taksiye bağımlılığını azaltabilir.
Antalya’da turizm çalışanlarının servis sorunu var mı?
Mevcut veriler bütün Antalya turizm sektörünü kapsayan bir servis krizi olduğunu söylemeye yetmiyor. Kaç çalışanın servis kullandığı, ortalama yolculuk süresi ve hangi bölgelerde servis bulunmadığı konusunda düzenli resmi istatistik yayımlanmıyor.
Ancak iki bin yirmi altı yazında Kundu’da gece toplu ulaşımıyla ilgili çalışan şikâyetleri ve Belek-Kadriye aksındaki yoğun trafik, turizm bölgelerine ulaşımın bazı çalışanlar açısından ciddi zaman ve erişim sorununa dönüşebildiğini gösteriyor.
Personel servislerinin bulunması önemli bir çözüm olmakla birlikte uzun güzergâhlar ve trafik nedeniyle servis yolculuğu da başlı başına sorun haline gelebiliyor.
Antalya’da daha sağlıklı bir değerlendirme için turizm çalışanlarının işe ulaşım biçimi, günlük yolculuk süresi, vardiya saatleri ve servis erişiminin ilçe bazında ölçülmesi gerekiyor. Özellikle Kundu, Belek, Kemer ve Side gibi büyük turizm akslarında çalışan ulaşımının yalnızca işletmelerin bireysel servis planlarına bırakılmayıp kent ulaşım politikasının bir parçası olarak ele alınması, hem çalışanların yaşam kalitesi hem de trafik yükünün azaltılması açısından önem taşıyor.
