Antalya’da yaz sezonu bitince bazı turizm çalışanları sektörde kalırken bazıları tarım, inşaat, perakende ve farklı hizmet işlerine yöneliyor.
Antalya’da yaz aylarında oteller, restoranlar, plaj işletmeleri, eğlence mekânları ve turizm taşımacılığında yükselen istihdam ihtiyacı, kış döneminde aynı düzeyde devam etmiyor. Özellikle kıyı bölgelerinde sezonluk çalışanların bir bölümü işini kaybederken bir bölümü yıl boyunca açık kalan otellerde çalışmayı sürdürüyor; bazı çalışanlar ise geçici olarak başka sektörlere yöneliyor.
Ancak Antalya’daki sezonluk turizm çalışanlarının kış aylarında hangi sektörlere geçtiğini kişi bazında izleyen güncel ve kapsamlı resmi bir veri seti bulunmuyor. Bu nedenle bütün çalışanların aynı yolu izlediğini söylemek mümkün değil.
Güncel iş ilanları, sektör açıklamaları ve Antalya’daki istihdam yapısı birlikte değerlendirildiğinde ise kış döneminde birkaç farklı çalışma modeli öne çıkıyor.
Her otel kışın kapanmıyor
Antalya turizminin yalnızca yaz sezonundan oluştuğunu söylemek doğru değil.
On beş Eylül iki bin yirmi altı itibarıyla Antalya’da yılın on iki ayı açık işletmeler için resepsiyonist, garson, komi, temizlik ve güvenlik personeli ilanları bulunuyor. Konyaaltı’ndaki bazı şehir otelleri ile Kundu’daki yıl boyu açık tesisler kış döneminde de çalışan arayışını sürdürüyor.
Bu nedenle resepsiyon, teknik servis, güvenlik, mutfak, muhasebe ve kat hizmetleri gibi bazı pozisyonlarda çalışanların sezon sonunda iş değiştirmeden aynı tesiste devam etmesi mümkün.
Bununla birlikte yaz aylarında tam kapasite çalışan büyük tatil tesislerinin tamamı kış döneminde aynı personel sayısını korumuyor.
Kış turizmi bazı çalışanların sektörde kalmasını sağlıyor
Antalya’nın turizmi on iki aya yayma politikası sezonluk istihdam açısından önemli.
İki bin yirmi altı Ocak ayında Antalya’ya gelen ziyaretçi sayısı iki yüz otuz dört bin otuz yediye ulaşarak kent tarihinin en yüksek Ocak ayı ziyaretçi sayısı oldu. Bu veri, yaz aylarına kıyasla daha düşük olsa da Antalya’da kışın da önemli bir turizm hareketinin bulunduğunu gösteriyor.
Özellikle Belek’te golf turizmi kış ve ilkbahar döneminde faaliyetini sürdürüyor. Anadolu Ajansının Mayıs iki bin yirmi altı tarihli haberine göre Belek’teki golf tesisleri ve oteller, turizm hareketinin azaldığı kış aylarında spor organizasyonları ve golf ziyaretçileriyle çalışmaya devam ediyor.
Kongre, spor, sağlık, kültür ve şehir turizmi de bazı işletmelerin kışın açık kalmasına katkı sağlıyor.
Antalya’da kışın otel dolulukları düşüyor
Kış turizmi tamamen ortadan kalkmasa da yaz ile kış arasındaki fark hâlâ oldukça büyük.
Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerinden derlenen iki bin yirmi altı Şubat verilerinde Antalya’daki konaklama tesislerinin doluluk oranının yüzde yirmi üç virgül altı seviyesinde olduğu bildirildi. Bu oran, yaz sezonundaki yüksek doluluklarla karşılaştırıldığında kış döneminde işletmelerin daha düşük kapasiteyle çalıştığını gösteriyor.
Doluluk azaldığında bazı işletmeler kat, mutfak, servis, animasyon ve plaj hizmetleri gibi departmanlarda çalışan sayısını azaltabiliyor.
Bu nedenle yaz sezonunda işe alınan bütün çalışanların kış boyunca aynı işletmede kalması mümkün olmayabiliyor.
Sezon sonunda işsiz kalan çalışanlar var
Antalya’da sezonluk turizm işçilerinin yaşadığı temel sorunlardan biri sezon sonunda ortaya çıkan gelir kesintisi.
Turizm Çalışanları Derneği Başkanı Mustafa Yahyaoğlu, Ağustos iki bin yirmi altıda yaptığı açıklamada sezonluk turizm işçilerinin sezon sona erdiğinde işsizlik ve gelir kaybıyla karşılaşabildiğini belirtti. Açıklamada ücret, fazla mesai ve tazminat gibi çalışma haklarına ilişkin sorunların da gündeme geldiği ifade edildi.
Bu tablo bütün turizm çalışanlarının sezon sonunda işten çıkarıldığı anlamına gelmiyor. Ancak sezonluk istihdam modelinin çalışan açısından birkaç aylık gelir boşluğu yaratabildiğini gösteriyor.
Bazı çalışanlar tarım ve seracılığa geçiyor
Antalya’nın aynı zamanda büyük bir tarım ve sera üretim merkezi olması, turizm dışında mevsimsel çalışma seçenekleri yaratıyor.
Alanya turizm sektörüne ilişkin Kasım iki bin yirmi beş tarihli bir değerlendirmede, sezon sonunda otellerin kapanmasıyla bazı çalışanların tarım ve inşaat sektörlerine yöneldiği, yaz sezonu başladığında yeniden turizme döndüğü belirtildi. Açıklama Alanya Turistik İşletmeciler Derneği yönetiminden geldi.
İki bin yirmi altı yılında Antalya’nın farklı ilçelerinde sera ve tarım işçisi ilanlarının bulunması da tarım sektöründeki işgücü talebinin sürdüğünü gösteriyor. Kaş’taki bir sera işletmesinin ilanında yıl boyunca çalışma hedefiyle tarım işçisi arandığı görülürken Antalya genelinde sebze ve meyve toplama ile sera işleri için güncel ilanlar bulunuyor.
Ancak turizmden tarıma geçen çalışanların sayısını gösteren resmi bir istatistik bulunmuyor.
İnşaat sektörü de geçici çalışma alanlarından biri
Turizm sezonundan çıkan çalışanların yöneldiği alanlardan biri de inşaat.
Alanya’daki sektör temsilcilerinin açıklamalarında turizm çalışanlarının bir bölümünün kış aylarında inşaat işlerine geçtiği belirtiliyor.
Bu geçiş özellikle farklı sektörlerde çalışabilen ve turizmde kalıcı mesleki uzmanlığı bulunmayan sezonluk çalışanlar açısından mümkün olabiliyor.
Ancak inşaat işinin niteliği, iş sağlığı ve güvenliği koşulları ve ücret düzeni turizm sektöründen farklı olduğu için her turizm çalışanının kolaylıkla bu alana geçmesi beklenemez.
Perakende, lojistik ve hizmet sektörlerine yönelenler de var
Antalya’daki iş piyasası turizmden ibaret değil.
Antalya Kent Haber’in Temmuz iki bin yirmi altıda yaptığı güncel açık iş incelemesinde İŞKUR’da sekiz yüz yirmi beş ilan bulunduğu; turizm dışında temizlik, satış, sağlık, üretim, depo, muhasebe ve teknik alanlarda da personel arandığı görülmüştü.
Turizm sezonu sona erdiğinde iş arayanların bir bölümünün perakende, lojistik, depo, çağrı merkezi, temizlik, satış ve benzeri hizmet işlerine yönelmesi bu nedenle mümkün.
Daha önce Antalya Kent Haber tarafından yapılan sezon sonu iş piyasası değerlendirmesinde de turizmdeki istihdam azalırken perakende, lojistik, tarım, sanayi, inşaat, sağlık ve çağrı merkezi gibi alanların alternatif oluşturduğu görülmüştü.
Deneyimli çalışanlar başka turizm bölgelerine gidebilir mi?
Turizm çalışanlarının bir başka seçeneği de sezonu biten Antalya’dan turizmin devam ettiği başka destinasyonlara geçmek.
Kış turizminin yoğun olduğu kayak merkezleri veya yıl boyunca faaliyet gösteren kent otelleri; resepsiyon, mutfak, servis ve kat hizmetlerinde deneyimli çalışanlar için alternatif oluşturabilir.
Ancak Antalya’dan kış turizmi bölgelerine sezonluk işçi hareketini gösteren güncel ve kapsamlı resmi istatistik bulunmadığı için bunun ne ölçüde yaygın olduğunu söylemek mümkün değil.
Bazı çalışanlar yeni sezonu bekliyor
Turizm sektöründe sezonluk çalışma düzeni nedeniyle bazı çalışanlar kış döneminde sürekli başka bir işe başlamayı tercih etmeyebiliyor.
Güncel turizm işe alım kaynaklarında Antalya’daki yaz sezonu için personel planlamasının Ocak ve Şubat aylarında başladığı, Mart ve Nisan döneminde ilanların yoğunlaştığı ve Nisan-Mayıs döneminde ana kadroların oluşturulduğu belirtiliyor.
Bu nedenle önceki sezon çalıştığı işletmeye dönmeyi planlayan bazı çalışanlar kış aylarını geçici işlerle, dönemsel çalışmalarla veya yeni sezonu bekleyerek geçirebiliyor.
Ancak bu çalışma biçimi düzenli ve yıl boyu gelir açısından kırılganlık yaratıyor.
İşsizlik ödeneğinden herkes yararlanabiliyor mu?
Sezon sonunda işini kaybeden her çalışan otomatik olarak işsizlik ödeneği alamıyor.
İŞKUR’un yayımladığı bilgilere göre kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan kişinin, iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son yüz yirmi gün hizmet akdine tabi olması ve son üç yılda en az altı yüz gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekiyor. Başvurunun da iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren otuz gün içinde yapılması gerekiyor.
Prim koşullarını sağlayamayan kısa süreli sezon çalışanlarının bu ödenekten yararlanamaması mümkün.
Bu durum, yalnızca birkaç ay çalışan kişiler açısından kış dönemindeki gelir sorununu daha önemli hale getiriyor.
Turizmde mevsimsellik tamamen ortadan kalktı mı?
Hayır.
Antalya’da turizmin sonbahar ve kış aylarına yayılması yönünde ilerleme bulunuyor. AKTOB Başkanı Kaan Kaşif Kavaloğlu da Ağustos ve Eylül iki bin yirmi altıdaki açıklamalarında Eylül ve Ekim aylarının artık yaz sezonunun devamı niteliğinde değerlendirildiğini ve turizmi on iki aya yaymanın sektörün hedeflerinden biri olduğunu belirtti.
Ancak Temmuz ve Ağustos hâlâ sektörün ekonomik açıdan en güçlü dönemleri arasında. Kavaloğlu Temmuz ayında yaptığı açıklamada resort otelciliğinin kârlılığının önemli bölümünün bu iki ayda oluştuğunu belirtmişti.
Dolayısıyla sezon uzasa da yaz ve kış arasındaki işgücü ihtiyacı farkı tamamen ortadan kalkmış değil.
Turizm çalışanlarının mesleklerini değiştirmesi kalıcı mı?
Her çalışan açısından değil.
Garson, aşçı, resepsiyonist, kat görevlisi veya teknik personel olarak uzun yıllar turizmde çalışan kişiler mesleki deneyimleri nedeniyle yıl boyu açık tesisleri tercih edebilir.
Daha kısa süreli ve sezonluk işlerde çalışanların ise sektörler arasında daha fazla hareket etmesi mümkün.
Bu durum işgücü açısından bir başka sorunu da beraberinde getiriyor. Deneyimli çalışan kış döneminde başka sektöre geçtiğinde ve yeni işinde kalıcı olduğunda, turizm işletmeleri bir sonraki sezon yeniden personel aramak zorunda kalabiliyor.
Turizm sektöründe sezon başında yoğun işe alım yapılmasının nedenlerinden biri de bu döngü.
Antalya’da turizmin on iki aya yayılması çalışan için ne değiştirir?
Turizmin yıl boyunca devam etmesi yalnızca otellerin doluluk oranı veya ziyaretçi sayısı açısından önemli değil.
Daha fazla tesisin on iki ay açık kalması çalışanların sezon sonunda işsiz kalma ihtimalini azaltabilir, işletmelerin deneyimli personelini korumasını kolaylaştırabilir ve çalışanların gelirini daha düzenli hale getirebilir.
Antalya’nın kış döneminde golf, spor, kongre, sağlık ve şehir turizmini geliştirmesi bu nedenle istihdam açısından da önem taşıyor.
Nitekim Antalya iki bin yirmi altı yılına iki yüz otuz dört binin üzerinde Ocak ayı ziyaretçisiyle tarihinin en yüksek Ocak rakamıyla başladı. Buna rağmen Şubat ayında konaklama tesisi doluluğunun yüzde yirmi üç virgül altı seviyesine gerilemesi, yaz ve kış arasındaki kapasite farkının sürdüğünü gösteriyor.
Kışın turizm çalışanları ne yapıyor?
Antalya’da bunun tek bir cevabı yok.
Yıl boyu faaliyet gösteren şehir otelleri, golf ve spor turizmi tesisleri ile bazı büyük işletmeler ana kadrolarını koruyabiliyor. Sezonluk çalışanların bir bölümü ise işsiz kalıyor, memleketine dönüyor veya yeni sezon başlayana kadar başka işlerde çalışıyor.
Sektör temsilcilerinin açıklamaları özellikle Alanya gibi kıyı ilçelerinde tarım ve inşaatın kış döneminde alternatif çalışma alanları arasında bulunduğunu gösteriyor. Antalya iş piyasasında perakende, lojistik, temizlik, üretim ve farklı hizmet işleri de seçenek oluşturuyor.
Ancak bu tablo çalışan açısından yıl boyunca düzenli istihdam anlamına gelmiyor. Antalya’da turizm sezonunu uzatmaya yönelik çalışmalar sürerken, turizm çalışanlarının kış dönemindeki gelir ve istihdam durumunun da ayrı bir gösterge olarak izlenmesi gerekiyor.
Turizmin on iki aya yayılmasının gerçek başarısı yalnızca kışın daha fazla turist gelmesiyle değil, sektörde çalışanların da yıl boyunca güvenceli ve düzenli bir işe sahip olabilmesiyle ölçülebilir.
