Greenpeace Türkiye’nin “İçinde Ne Var?” kampanyası kapsamında beş market zincirinden alınan domates örneklerinin sonuçları açıklandı. 20 üründen üçünde pestisit tespit edilirken yedi üründe ise üçten fazla pestisit kullanımı tespit edildi. Analizde, çocuk sağlığı açısından risk oluşturan per/ polifloroalkil maddeleri (PFAS) içeren pestisitler de incelendi. 20 üründen 14’ünde en az bir PFAS’li madde tespit edildi.
Greenpeace Türkiye, “İçinde Ne Var?” kampanyasıyla Türkiye’nin en büyük beş organize perakende zinciri olan -A101, BİM, CarrefourSA, Migros ve ŞOK’tan tam şeffaflık talep ediyor.Kampanya kapsamında İstanbul’da beş market zincirinden alınan domates örneklerinin sonuçları açıklandı.
15 YIL ÖNCE YASAKLANMIŞ ETKEN MADDE TESPİTİ
Açıklanan sonuçlara göre, 20 üründen üçünde pestitit tespit edilirken ürünlerin yedisinde üçten fazla pestisite rastlandı. Mevzuata aykırı pestisit kullanılan ürünlerden birinde 15 yıl önce yasaklanmış bir etken madde tespit edildi.
Diğer iki mevzuat ihlalinin ise “İyi Tarım” logolu ürünlerde gerçekleşmesinin dikkat çektiği belirtildi. Uluslararası Akredite bir laboratuvarda yapılan analiz sonuçlarında çocuk sağlığı açısından risk oluşturan per/ polifloroalkil maddeleri (PFAS) içeren pestisitler de incelendi. 20 üründen 14’ünde en az bir PFAS’li madde tespit edildi.
Greenpeace Türkiye, “İçinde Ne Var?” kampanyasıyla Türkiye’nin en büyük beş organize perakende zinciri olan -A101, BİM, CarrefourSA, Migros ve ŞOK’tan taze meyve-sebze tedarik zincirlerinde tam şeffaflık talep ediyor. Kampanya kapsamında İstanbul’ın dört ilçesindeki beş market zincirinden alınan domates örneklerindeki sonuçlar ve marketlerin karne puanları açıklandı.
MARKET KARNESİ GELİŞTİRİLDİ
Greepeace market zincirlerinin kamuoyuna açıkladığı politika taahhütleri (“Kurumsal Taahütler”,75 puan) ve bağımsız laboratuvarda tespit edilen numunelerin gerçek sonuçlarından (“Raf Gerçekliği”, 25 puan) oluşan bir Market Karnesi geliştirdi.
Karnenin kurgusu hazırlanırken son derece sınırlı sayıda örneklem üzerinden analiz yapıldığı genellemelerin önüne geçilmesi amacıyla pestisit analiz sonuçlarına özellikle düşük puan ayrıldığı açıklandı.
Market Karnesi’nin sonuçlarına göre, ŞOK, kısmi pestisit analizleri ve yasal limite uygun pestisit kullanımı alanlarından toplamda 30 puan, Migros yasal limite uygun pestisit kullanımı ve pestisitsiz ürün kategorileriyle 20 puan topladı. A101, BİM ve CarrefourSA ise domates karnesini puansız tamamladı.
İLK MARKET KARNESİ’NDE BEŞ MARKETTEN DÖRTÜ “D” NOTUNDA KALDI
Bu bilgilere göre hazırlanan ilk Market Karnesi’nde beş zincirden yalnızca birinin ŞOK’un “C” notu alabilirken, diğer dört zincir marketin “D” bandında kaldığı açıklandı.
ÖRNEKLERİN YÜZDE 15’İNDE MEVZUATA AYKIRILIK TESPİT EDİLDİ
Temmuz 2026’da İstanbul’un Sultanbeyli, Sancaktepe, Ataşehir, Kadıköy ilçelerindeki A101, BİM, CarrefourSA, Migros, ŞOK market zincirlerinden domates örneklerinin alındığı açıklandı. Domatesin tercih edilmesinin sebebi mevsim itibariyle en az kalıntı çıkma ihtimali olan ürünler arasında yer alması olarak belirtildi. Uluslararası akredite bir laboratuvarda yapılan analiz sonuçlarına göre öne çıkan bulgular:
- Beş market zincirinde alınan 20 adet domatesin üçtünde (yüzde 15) mevzuata aykırılık tespit edildi.
- Mevzuata aykırılık çıkan üç üründen ikisinde domateste ruhsatsız olan etken madde kullanıldı. Reyonda sergilenen Hal Kayıt Sistemi bilgilerine göre bu ürünler iyi tarım logoluydu.
- Mevzuata aykırı bir üründe 31.12.2010 itibarıyla tamamen yasaklanmış bir etken madde (Chlorfenapyr) tespit edildi.
- 20 üründen yedisinde (yüzde 35) üçten fazla pestisit tespit edildi.
- Analizde, çocuk sağlığı açısından risk oluşturan per/polifloroalkil maddeleri (PFAS) içeren pestisitler de incelendi. 20 üründen 14’ünde (yüzde 70) en az bir PFAS’li madde tespit edildi.
- 20 üründen sadece birinde (yüzde 5) hiçbir pestisit izine rastlanmadı
NEDEN MARKETLER?
Greenpeace’in pestisit kampanyasında market zincirlerine yönelmesinin nedeni, en büyük dört organize market zincirinin (BİM, A101, Migros, ŞOK) gıda perakendesinde (Hızlı Tüketim Malları perakendeciliği) 2010 yılında yüzde 12,64 olan pazar payının 2021’de yüzde 60’a yaklaşmış olması. Rekabet Kurumu raporlarına göre, son on yılda pazarın yoğunlaşma oranı yaklaşık beş kat artarken ve dört market zincirinin pazarın yarısından fazlasına hâkim olduğu görülüyor. Bunun yanı sıra Rekabet Kurumu’nun 2021’de beş zincire (BİM, A101, Migros, ŞOK, CarrefourSA) fiyat koordinasyonu / kartel suçlamasıyla toplamda milyarlarca TL idari para cezası kesti; şirketlerin itirazı reddedildi.
- Market zincirlerinin elindeki bu gücün yanında ilgili kanunlar gıda kodeksine aykırı ürün satmama sorumluluğu da yüklüyor. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’na göre tüketiciye limit aşımı olan veya yasaklı madde içeren ürün sunan her zincir market, yasal olarak halk sağlığını ihlal etmekten doğrudan sorumlu tutuluyor.
- Market zincirlerindeki bu güç ve sorumluluktan hareketle Greenpeace, en büyük organize beş market zincirine sorumluluklarını yerine getirme çağrısı başlattı.
