Halkların İklim Zirvesi’nde Akdeniz’in plastik kirliliği ele alındı

Yasin Çoban

Halkların İklim Zirvesi (HİZ), 14 Kasım’da gerçekleştirilen iklim adaleti yürüyüşünün ardından Kepez’deki Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde paneller ve söyleşilerle devam ediyor. Zirve kapsamında bugün (15 Kasım) saat 13.30’da Plastiksiz Türkiye Platformu tarafından Greenpeace, Hukuk, Doğa ve Toplum Vakfı (HUDOTO) ve Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği (Çukuravo) iş birliğiyle “Akdeniz’de Plastik Kirliliği ve İklim Krizi” başlıklı oturum düzenlendi. Antalya Kent Haber’in yerinden takip ettiği etkinlikte, plastik kirliliğinin ekosistemler, tarım alanları, insan sağlığı ve iklim krizi üzerindeki etkileri değerlendirildi.

CEYHAN VE YUMURTALIK'TAKİ PETROKİMYA PROJELERİNE DİKKAT ÇEKİLDİ

Oturumun moderatörlüğünü üstlenen Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, Adana’nın Ceyhan ve Yumurtalık ilçelerinde planlanan petrokimya tesislerinin Akdeniz’deki plastik kirliliğini artırabileceğine dikkat çekti.

Söz konusu tesislerin bölgedeki mikroplastik kirliliğini derinleştirebileceğini belirten Gündoğdu, Türkiye’nin Akdeniz’in korunmasına yönelik uluslararası yükümlülüklerini hatırlattı. Gündoğdu, Barselona Sözleşmesi ve İzmir Protokolü kapsamında çevresel risklerin dikkate alınması gerektiğini savunarak planlanan petrokimya yatırımlarını eleştirdi.

“İTHAL PLASTİK ATIK TİCARETİ YASAKLANMALI”

Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği (Çukuravo) Genel Koordinatörü Umut Özşimşek, ithal plastik atıkların Adana’da yarattığı çevresel ve toplumsal sorunları anlattı.

Plastik atık meselesinin yalnızca çevre kirliliği üzerinden değerlendirilemeyeceğini belirten Özşimşek, konunun kent hakkı ve insan hakları açısından da ele alınması gerektiğini söyledi. Özellikle Şakirpaşa gibi yoksul mahallelerin plastik atıkların yarattığı olumsuzluklardan daha fazla etkilendiğine dikkat çekti.

Adana’da bir tesiste yaklaşık 50 bin ton atığın yandığını belirten Özşimşek, yangının çevresinde konutların ve okulların bulunduğunu, yaşanan kirlilik nedeniyle bazı okullarda eğitime fiilen ara verildiğini ifade etti. Küçükdikili İlkokulu’nun yakınında atık toplama alanı bulunduğunu da aktaran Özşimşek, plastik atık ithalatı ve atıkların işlenmesine ilişkin güvenilir bilgilere ulaşmakta güçlük yaşandığını söyledi.

Plastik atıkların sulama kanallarına karıştığını ve buradan Akdeniz’e taşındığını belirten Özşimşek, kirliliğin tarımsal üretimi de etkilediğini dile getirdi. Çukurova’nın verimli tarım topraklarının plastik atıklarla kirletildiğini ifade eden Özşimşek, mikroplastik kirliliği nedeniyle bir çiftçinin ürünlerinin zarar gördüğünü aktardı.

Plastik kirliliğinin yalnızca yaz aylarında gündeme gelen bir sorun olmadığını vurgulayan Özşimşek, denizlerde ve tarım alanlarında yıl boyunca devam ettiğini belirtti. Atık ticaretinin ekonomik kazancını belirli kesimlerin elde ettiğini, çevresel ve toplumsal bedelini ise tarım emekçilerinin, bölge halkının ve diğer canlıların ödediğini savunan Özşimşek, ithal plastik atık ticaretinin yasaklanması çağrısında bulundu.

AKDENİZ'DEKİ DENİZEL TÜRLER MİKROPLASTİK KİRLİLİĞİNDEN ETKİLENİYOR

Plastiksiz Türkiye Platformu Genel Sekreterya Görevlisi Dr. Çağrı Göcek, “Plastik Kirliliğinin Etkilerini Akdeniz’in Denizel Türleri Üzerinden Okumak” başlıklı sunum gerçekleştirdi.

Akdeniz Havzası’nın yaklaşık 17 bin türe ev sahipliği yaptığını belirten Göcek, Akdeniz foku, deniz kaplumbağaları ve deniz çayırları gibi türlerin ve yaşam alanlarının korunmasının önemine dikkat çekti.

Akdeniz’in aşırı avcılık, habitat kaybı, deniz suyu sıcaklıklarının artması, istilacı türler ve plastik kirliliği gibi çok sayıda tehditle karşı karşıya olduğunu söyleyen Göcek, bölgedeki plastik üretiminin ve atıkların denize taşınmasının denizel ekosistemler üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti.

Göcek, özellikle örtü altı tarımda kullanılan plastik malzemelerin kirlilik kaynakları arasında bulunduğunu belirterek mikroplastiklerin besin zinciri yoluyla farklı türlere taşınabildiğini anlattı. Deniz çayırları, deniz mağaraları ve Akdeniz foklarının da plastik kirliliğinden etkilendiğini söyledi.

Küresel plastik üretiminin önümüzdeki yıllarda daha da artmasının beklendiğini belirten Göcek, tek kullanımlık plastiklerin ve plastik atık ithalatının yasaklanması gerektiğini vurguladı.

“PLASTİK KRİZİ AYNI ZAMANDA FOSİL YAKIT KRİZİDİR”

Greenpeace temsilcisi Angelica Carballo Pago, plastik üretiminin iklim krizi üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Plastik kirliliğinin yalnızca atık yönetimiyle sınırlı bir sorun olmadığını belirten Carballo Pago, plastiklerin fosil yakıtlardan üretildiğini hatırlattı. Üretimden taşımaya ve bertarafa kadar bütün aşamalarda sera gazı emisyonlarının ortaya çıktığını ifade ederek plastik krizinin aynı zamanda fosil yakıtlara bağımlılıkla bağlantılı olduğunu söyledi.

Şirketlerin kâr odaklı politikalarını eleştiren Carballo Pago, gezegenin ve canlı yaşamının korunmasının öncelikli olması gerektiğini vurguladı. Plastik üretiminin azaltılması ve uluslararası plastik atık ticaretinin sınırlandırılması için hükümetlerin bağlayıcı kararlar alması gerektiğini belirtti.

Biyolojik çeşitliliğin korunmasının önemine de dikkat çeken Carballo Pago, doğanın ve canlıların yaşam alanlarının şirketlerin ekonomik çıkarları doğrultusunda değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.

“KİRLETEN ÖDER İLKESİ, ÖDEYEN KİRLETİR ANLAYIŞINA DÖNÜŞMEMELİ”

Hukuk, Doğa ve Toplum Vakfı (HUDOTO) kurucularından Av. Özlem Altıparmak ise Akdeniz’deki plastik kirliliğini hukuki düzenlemeler ve çevresel adalet açısından değerlendirdi.

Akdeniz’in korunmasının insan hakları, deniz kirliliği, ekolojik bütünlük ve çevresel adalet çerçevesinde ele alınması gerektiğini belirten Altıparmak, bölgenin yoğun kıyı kullanımı, tarımsal faaliyetler, nüfus baskısı ve deniz ticareti nedeniyle özel koruma politikalarına ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Barselona Sözleşmesi ve Basel Sözleşmesi’ne dikkat çeken Altıparmak, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmadığını hatırlattı. Bununla birlikte deniz kirliliğinin önlenmesi konusunda devletlerin sorumluluklarının bulunduğunu belirtti.

Mevcut çevre mevzuatının uygulanmasında önemli sorunlar yaşandığını söyleyen Altıparmak, yalnızca idari para cezalarının çevresel zararları önlemeye yeterli olmadığını vurguladı. “Kirleten öder” ilkesinin uygulamada “ödeyen kirletir” anlayışına dönüşmemesi gerektiğine dikkat çekerek çevresel zararların giderilmesi ve tahrip edilen alanların ekolojik açıdan iyileştirilmesi gerektiğini söyledi.

ÇEVRESEL DENETİMDE ŞEFFAFLIK ÇAĞRISI

Çevresel bilgiye erişimde yaşanan sorunlara da değinen Altıparmak, denize yapılan deşarjlara ve deniz suyu analizlerine ilişkin verilere düzenli olarak ulaşmanın güç olduğunu ifade etti. Bazı bilgilerin ticari sır gerekçesiyle kamuoyuyla paylaşılmamasının denetim süreçlerini olumsuz etkilediğini belirtti.

Plastik kirliliğiyle mücadelede kirlenmenin kaynağında önlenmesi gerektiğini vurgulayan Altıparmak, sorumluluk mekanizmalarının güçlendirilmesi, bilgiye erişimin sağlanması ve hukuki yaptırımların etkili biçimde uygulanması çağrısında bulundu.

Çevresel kararların yurttaşların katılımına açık olması gerektiğini belirten Altıparmak, Akdeniz’in korunmasında kamusal denetimin ve ekolojik demokrasinin önemine dikkat çekti.

Konuşmacıların sunumlarının ardından soru-cevap bölümüne geçildi. Adana’da plastik atık sektöründe çalışanların büyük bölümünün göçmen işçilerden oluşmasına ilişkin soruyu yanıtlayan Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği (Çukuravo) Genel Koordinatörü Umut Özşimşek, göçmen işçilerin çalışma koşullarının ve karşı karşıya kaldıkları sorunların görünür kılınması gerektiğini vurguladı. Antalya’daki deniz kirliliğinin önlenmesinde hangi kurumların sorumlu olduğuna ilişkin soruyu yanıtlayan Prof. Dr. Sedat Gündoğdu ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı belediyeler ve Sahil Güvenlik Komutanlığının sorumluluklarına dikkat çekerek kirlilikle mücadelenin kurumlar arası iş birliği gerektirdiğini ifade etti.