HİZ’de Antalya’nın ekolojik yıkımı ve direnişler konuşuldu

Yasin Çoban

Halkların İklim Zirvesi (HİZ), 14 Kasım’da gerçekleştirilen iklim adaleti yürüyüşünün ardından Kepez’deki Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde paneller ve söyleşilerle devam ediyor. Zirve kapsamında bugün (15 Kasım) saat 16.00’da “Dağlardan Denize... Sermayenin Antalya’ya Saldırısı” başlıklı panel gerçekleştirildi. Antalya Kent Haber’in yerinden takip ettiği panelin moderatörlüğünü Antalya Ekoloji Ağı üyesi ve HİZ gönüllüsü Erol Malçok üstlendi.

Panelde EKOYAD Çevre Politikaları Çalışma Grubu Sözcüsü ve aktivist Özgür Atasayar, çevre hukukçusu Av. Tuncay Koç, Alakır HES mücadelesinden Tuğba Günal ve Birhan Erkutlu ile Antalya’nın farklı bölgelerinde yaşam alanlarını savunan yurttaşlar bir araya geldi. Kentte yaşanan ekolojik sorunlar, belgesel gösterimi, hukuki mücadeleler ve yerel direnişlerin deneyimleri üzerinden değerlendirildi.

ANTALYA’NIN DAĞLARINDAN KIYILARINA EKOLOJİK YIKIM BELGESELİ

Konuşmalar öncesinde EKOYAD Çevre Politikaları Çalışma Grubu Sözcüsü ve aktivist Özgür Atasayar tarafından hazırlanan, Antalya’daki ekolojik sorunları konu alan belgesel gösterildi. Belgeselde, kentin dağlarından kıyılarına kadar farklı bölgelerde planlanan ve hayata geçirilen projelerin doğal yaşam alanları üzerindeki etkilerine dikkat çekildi.

Kemer’deki İdyros Antik Kenti çevresinde gündeme gelen otel projesi, Konyaaltı Çakırlar’da dere yatağına yapılması planlanan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) projeleri ve Cengiz Holding’e bağlı Eti Alüminyumun Akseki’deki boksit madeni projesi ele alındı. Gidengelmez Dağları’nı etkileyebilecek madencilik faaliyetlerinin bölgenin biyolojik çeşitliliği üzerindeki olası sonuçları da değerlendirildi. Belgeselde, maden projesinin planlandığı alanda nesli tükenme tehlikesi altında bulunan 14 hayvan türünün yaşadığı belirtildi.

Gazipaşa kıyılarında planlanan otel projeleri de belgeselde yer aldı. Caretta carettaların yuvalama alanları ve doğal sit statüsündeki kıyılarda turizm yatırımlarının yaratabileceği ekolojik etkiler üzerinde duruldu.

Toroslar’daki taş ve mermer ocakları, Korkuteli Dereköy Yaylası’nda açılmak istenen kömür ocağı ve Gündoğmuş’taki Alara Nehri üzerinde planlanan baraj projesi de ele alınan konular arasında yer aldı. Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkımı ve falezlerin koruma statüsünün değiştirilmesine ilişkin süreçler de kentteki doğal ve kültürel varlıklara yönelik müdahaleler kapsamında değerlendirildi.

Belgeselin ardından konuşan Atasayar, Antalya’daki ekolojik sorunların çok geniş bir alanı kapsadığını söyledi. Çalışmayı hazırlarken en fazla zorlandığı konunun bu kadar çok çevresel sorunu kısa bir belgeselde anlatmak olduğunu belirten Atasayar, kentte yaşanan bütün ekolojik sorunlara yer verememenin kendisini üzdüğünü ifade etti.

ANTALYA’DAKİ MADENCİLİK FAALİYETLERİ ELEŞTİRİLDİ

Çevre hukukçusu Av. Tuncay Koç, konuşmasına ekoloji mücadelesinde yaşamını yitirenleri anarak başladı. Antalya’nın Türkiye’nin en önemli turizm ve tarım merkezlerinden biri olduğunu belirten Koç, kentin aynı zamanda Toroslar boyunca uzanan zengin bir ekolojik yaşam alanına sahip olduğunu vurguladı.

Antalya’nın doğal varlıkları üzerindeki baskının madencilik faaliyetleriyle başladığını savunan Koç, özellikle Toroslar’daki mermer ve maden ocaklarının ekosistem üzerindeki etkilerine dikkat çekti.

Antalya’da binden fazla maden ve mermer ruhsatı bulunduğunu, bunların yaklaşık 400’ünün aktif olduğunu ifade eden Koç, madencilik projelerine karşı açılan davalara ilişkin bilgi verdi. Son bir buçuk yılda sekiz dava açtıklarını ve hukuki süreçlerin devam ettiğini belirtti.

Kaş ve Akseki’de gündeme gelen boksit madenciliği girişimlerine de değinen Koç, Kaş’taki proje bakımından henüz Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecine geçilmediğini, sürecin ihale aşamasında olduğunu söyledi.

“ÇED SÜREÇLERİ BİLİMSEL DEĞİL”

Türkiye’de çevresel etki değerlendirmelerinin yeterince bilimsel ve bütüncül biçimde yürütülmediğini savunan Koç, proje dosyalarının hazırlanma biçimini eleştirdi.

ÇED raporlarında birbirini tekrar eden değerlendirmelere yer verildiğini ileri süren Koç, projelerin etkilerinin sahada yeterince incelenmediğini ifade etti. ÇED süreçlerinin çevresel zararların önlenmesi amacından uzaklaştığını savunan Koç, mevcut uygulamaların gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.

Kaş’ta geçmişte sınırlı sayıda mermer ocağı bulunduğunu, son yıllarda ise madencilik faaliyetlerinin yaygınlaşmaya başladığını söyleyen Koç, Korkuteli Dereköy Yaylası’nda tarım arazilerini etkileyebilecek kömür ocağı projesini de hatırlattı.

Dereköy’de yürütülen hukuki mücadelede kazanımlar elde edilmesine rağmen madencilik girişimlerinin yeniden gündeme geldiğini belirten Koç, şirketlerin mahkeme kararlarının ardından farklı yöntemlerle projelerini sürdürmeye çalıştığını savundu.

“EKOLOJİK YIKIM YALNIZCA MERKEZİ YÖNETİMLE SINIRLI DEĞİL”

Antalya’daki ekolojik sorunların yalnızca madencilik faaliyetlerinden kaynaklanmadığını belirten Koç, kıyı yapılaşması ve turizm yatırımlarının da doğal alanlar üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti.

Toroslar’dan çıkarılan mermerlerin yapılaşma ve turizm yatırımlarında kullanıldığını belirten Koç, dağlardaki madencilik faaliyetleriyle kıyılardaki yapılaşma arasında ekonomik bir ilişki bulunduğuna dikkat çekti.

Antalya’da kıyıların kamusal kullanımının giderek sınırlandığını savunan Koç, kent merkezinde yurttaşların serbestçe denize girebildiği alanların azaldığını söyledi. Kıyıların kullanımına ilişkin bazı uygulamaların Anayasa’ya ve Kıyı Kanunu’na aykırı olduğunu ileri süren Koç, bu konuda hukuki mücadele yürüttüklerini belirtti.

Kentteki ekolojik yıkımdan yalnızca merkezi yönetimin sorumlu tutulamayacağını vurgulayan Koç, yerel yönetimlerin imar ve yapılaşma kararlarının da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Özellikle Kaş ve Gazipaşa gibi ilçelerde turizm yatırımlarının genişlemesine yönelik girişimlere dikkat çeken Koç, kitlesel turizmin doğal alanlar üzerindeki etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.

Koç, Antalya’nın farklı bölgelerinde yürütülen çevre mücadelelerinin ortaklaştırılmasının önemine değinerek doğal varlıkların korunması için yalnızca hukuki girişimlerin değil, toplumsal yaklaşımın da değişmesi gerektiğini vurguladı.

ALAKIR VADİSİ’NDEKİ HES MÜCADELESİ ANLATILDI

Panelde Antalya’nın Kumluca ilçesindeki Alakır Vadisi’nde hidroelektrik santral (HES) projelerine karşı uzun yıllardır mücadele yürüten Tuğba Günal ve Birhan Erkutlu da yer aldı.

2004 yılında Alakır Vadisi’ne yerleşen Günal ve Erkutlu, 2009 yılında bölgede yoğunlaşan HES projelerine karşı Alakır Nehri Kardeşliği çatısı altında hukuki ve toplumsal mücadele yürütmeye başladı. Alakır Nehri’nin ve vadideki ekosistemin korunmasını amaçlayan mücadele sırasında çift, tehdit ve baskılarla karşılaştıklarını açıkladı. 2017 yılında su kaynaklarının kesilmesi nedeniyle 116 gün boyunca Alakır Nehri’nden taşıdıkları suyla yaşamlarını sürdürmek zorunda kalan çift, açtıkları davada hukuki kazanım elde etti.

“AYRIŞTIRICI DEĞİL, BİRLEŞTİRİCİ BİR DİL KURDUK”

Panelde söz alan Birhan Erkutlu, Alakır Vadisi’ndeki mücadelenin yaklaşık 17 yıllık geçmişine değindi. Mücadele boyunca yalnızca hukuki süreçleri takip etmediklerini, bölge halkıyla bir araya gelerek HES projelerinin olası etkilerini anlatmaya çalıştıklarını söyledi.

Yerel halkın mücadeleye katılımını sağlamak amacıyla sanattan da yararlandıklarını belirten Erkutlu, farklı toplumsal kesimlerle iletişim kurmanın önemine dikkat çekti.

Mücadelenin başlangıcında kendi çevreleriyle sınırlı bir dayanışma içerisinde olduklarını, zamanla farklı görüşlerden insanlarla ortak hareket etmeye başladıklarını anlatan Erkutlu, ayrıştırıcı değil, birleştirici ve kapsayıcı bir dil geliştirmeye özen gösterdiklerini ifade etti.

Çevre mücadelesi sırasında çeşitli tehdit, baskı ve provokasyonlarla karşı karşıya kaldıklarını belirten Erkutlu, bütün bu süreçlere rağmen doğayı ve yaşam alanlarını savunmaktan vazgeçmediklerini söyledi.

KARAIN MAĞARASI’NIN KORUNMASI DA GÜNDEME GELDİ

Panelde Toros Antalya Mağara Araştırma ve Koruma Derneği (TAMAK) temsilcisi Metin Kabakçı da söz aldı. Kabakçı, Antalya’nın önemli doğal ve arkeolojik miras alanlarından Karain Mağarası’nın korunmasına yönelik yürütülen çalışmalar hakkında bilgi verdi.

Karain Mağarası’nın korunması konusunun da ele alındığı panelde, Antalya’nın doğal ve kültürel varlıklarının karşı karşıya kaldığı riskler ile bu alanların korunmasında yerel çevre mücadelelerinin rolü değerlendirildi.

ANTALYA MÜZESİ’NİN YIKIM SÜRECİ ELE ALINDI

Panelde söz alan Antalya Müze Çalışma Grubu üyesi Prof. Dr. Memduh Sami Taner ise Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkım sürecini ve müzenin korunması için yürütülen mücadeleyi anlattı.

COP31’in düzenlendiği alan ile Halkların İklim Zirvesi’ndeki tartışmalar arasında karşılaştırma yapan Taner, resmî iklim zirvesinde dile getirilen söylemleri eleştirdi. COP31’de çevre ve iklim konusunda gerçeği yansıtmayan açıklamalar yapıldığını savunan Taner, Halkların İklim Zirvesi’nde ise toplumun yararını gözeten, daha adil bir yaşamı hedefleyen konuların ele alındığını ifade etti.

Kapitalist sistemde planlamanın toplumun ihtiyaçları doğrultusunda yapılmadığını savunan Taner, doğal ve kültürel varlıkların korunmasına yönelik kararların kamu yararı temelinde alınması gerektiğini vurguladı.

Antalya Arkeoloji Müzesi’nin geçmişine de değinen Taner, müzenin uzun yıllar boyunca biriktirilen arkeolojik eserlerle kentin tarihsel hafızasının önemli bir parçası haline geldiğini söyledi. Müzenin 1988 yılında Avrupa Konseyi Yılın Müzesi Ödülü’ne layık görüldüğünü hatırlatan Taner, deprem güvenliği gerekçesiyle yıkılan binanın korunması gerektiğini savundu.

Müzenin yıkım kararına karşı yaklaşık 17 aydır mücadele yürüttüklerini belirten Taner, müze koleksiyonundaki eserlerin geçici depolama alanlarına taşınmasını da eleştirdi. Tarihî eserlerin konteynerlerde muhafaza edilmesine ilişkin kaygılarını dile getiren Taner, müzenin yalnızca içindeki eserlerden ibaret olmadığını, mimari yapısının da korunması gereken bir kültürel miras olduğunu ifade etti.

Antalya Müze Çalışma Grubu’nun müzenin yıkılmasına karşı yürüttüğü mücadeleyi sürdüreceğini belirten Taner, Antalya Arkeoloji Müzesi’nin özgün mimarisine uygun biçimde yeniden yapılmasını talep ettiklerini söyledi.

GÜNDOĞMUŞ’TA HES PROJELERİNE KARŞI MÜCADELE SÜRÜYOR

Gündoğmuş Çevre Platformu’ndan Emine Aktoy da panelde söz alarak ilçede planlanan HES projelerine karşı yürüttükleri mücadeleyi anlattı.

Gündoğmuş’taki köylerin ve doğal yaşam alanlarının hidroelektrik santral projeleri nedeniyle tehdit altında olduğunu belirten Aktoy, bölgedeki su kaynaklarının korunmasının önemine dikkat çekti. Yerel halkın yaşam alanlarını savunmaya devam edeceğini ifade eden Aktoy, HES projelerine karşı mücadelelerini sürdüreceklerini söyledi.

BATI ANTALYA’DA ACELE KAMULAŞTIRMA KARARLARINA TEPKİ

Batı Antalya çevre savunucusu Cemile Karagöz ise Korkuteli, Elmalı, Demre ve Kaş ilçelerini kapsayan petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri için gündeme gelen acele kamulaştırma kararlarını değerlendirdi.

Batı Antalya’nın doğal varlıklarının korunması gerektiğini vurgulayan Karagöz, petrol ve doğal gaz arama çalışmalarının bölgenin tarım alanları, ormanları ve biyolojik çeşitliliği üzerindeki olası etkilerine dikkat çekti.

Özellikle Elmalı’daki sedir ormanlarının karşı karşıya kalabileceği tehlikelere değinen Karagöz, bölgenin kendine özgü bitki çeşitliliğinin korunması gerektiğini ifade etti. Elmalı’da yetişen tilki kuyruğu üzümünün de bu coğrafyanın önemli tarımsal değerlerinden biri olduğunu belirten Karagöz, doğal varlıkların zarar görmesinin bölgenin ekolojik ve kültürel yapısını da etkileyeceğini söyledi.

Karagöz, Batı Antalya’daki doğal alanların korunması için yerel halkın ve çevre savunucularının yürüttüğü mücadelelerin önemini vurguladı.

“KAŞ, MADENCİLİK VE TURİZM BASKISI ALTINDA”

Kaş Çevre Platformu’ndan Nermin Bayçın, ilçenin karşı karşıya olduğu madencilik, ulaşım, turizm ve yapılaşma projelerine dikkat çekti. Taş ve mermer ocakları, boksit madenciliği girişimleri ve otoyol projelerinin doğal alanları tehdit ettiğini belirten Bayçın, kıyılardaki tabiat parklarının ihale yoluyla kullanıma açılmasını da eleştirdi.

Kaş’ın yalnızca kıyı turizminden ibaret olmadığını, Toroslar’a uzanan kırsal bölgelerinin de önemli doğal ve kültürel değerlere sahip olduğunu belirten Bayçın, turizm baskısının bin metre rakıma kadar ulaştığını söyledi. Köylerin mahalle statüsüne dönüştürülmesiyle kırsal yaşamın değişime uğradığını ifade eden Bayçın, tarımsal üretimin ve geleneksel yaşam biçimlerinin korunması gerektiğini vurguladı.

Kaş’ın mevcut altyapısının artan nüfus ve turizm yoğunluğunu karşılamakta yetersiz kaldığını savunan Bayçın, ilçede planlanan TOKİ projelerini de eleştirdi. Yeni yapılaşma ve turizm yatırımlarının kırsal yaşam alanları üzerindeki baskıyı artırdığını belirten Bayçın, Kaş’ın doğal yapısının ve üretim alanlarının korunması gerektiğini ifade etti.

DOYRAN’DA 11 MAHALLENİN HES’E KARŞI MÜCADELESİ ANLATILDI

Geyikbayırı Yaşam Platformu’ndan Çiğdem Yola, Konyaaltı ilçesindeki Doyran ve Geyikbayırı mahallelerinde yapılması planlanan hidroelektrik santral (HES) projesine karşı yürüttükleri mücadeleyi anlattı.

Projenin gündeme gelmesinin ardından bölgedeki 11 mahallenin ortak hareket ettiğini belirten Yola, yurttaşların ve mahalle muhtarlarının bir araya gelerek su kaynaklarını ve doğal yaşam alanlarını savunduğunu söyledi. Doyran HES projesine karşı yürütülen mücadelenin dayanışmanın önemini gösterdiğini ifade eden Yola, ortak hareket ederek bölgedeki yaşam alanlarının korunmasına katkı sağladıklarını vurguladı.

Doğal varlıkları korumak için yerel halkın örgütlenmesinin önemine dikkat çeken Yola, su kaynaklarını ve doğayı korumayı amaçladıklarını belirterek çevre mücadeleleri arasındaki dayanışmanın büyütülmesi gerektiğini söyledi.